Ο πόνος περιόδου, ή δυσμηνόρροια, προκαλείται από χημικές ουσίες που μοιάζουν με ορμόνες και ονομάζονται προσταγλανδίνες. Καθώς το ενδομήτριο αποδομείται κάθε μήνα, η μήτρα απελευθερώνει αυτές τις ουσίες, οι οποίες προκαλούν έντονες συσπάσεις ώστε να αποβληθεί το εσωτερικό της τοίχωμα.

Όταν τα επίπεδα προσταγλανδινών είναι υψηλά, οι συσπάσεις γίνονται πιο έντονες και μειώνεται η ροή αίματος προς τη μήτρα. Έτσι προκαλείται ο πόνος με κράμπες και το αίσθημα βάρους που βιώνουν πολλές γυναίκες. Οι προσταγλανδίνες συνδέονται με τη φλεγμονή και μπορεί επίσης να προκαλέσουν και άλλα συμπτώματα κατά την περίοδο, όπως ναυτία.

Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, η ιβουπροφαίνη δρα καλύτερα από την παρακεταμόλη στον πόνο περιόδου, επειδή ανήκει στην κατηγορία των μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων.

Τα φάρμακα αυτά μπλοκάρουν τα ένζυμα κυκλοοξυγενάσης, γνωστά ως Cox, τα οποία είναι απαραίτητα για την παραγωγή προσταγλανδινών. Μειώνοντας τις προσταγλανδίνες, η ιβουπροφαίνη στοχεύει στην αιτία του πόνου περιόδου.

Η παρακεταμόλη δρα διαφορετικά. Σε αντίθεση με την ιβουπροφαίνη, αναστέλλει μόνο ασθενώς τα περιφερικά ένζυμα Cox και επομένως δεν έχει σημαντική αντιφλεγμονώδη δράση.

Η δράση της παρακεταμόλης ασκείται κυρίως στον εγκέφαλο και στον νωτιαίο μυελό. Μειώνει την αντίληψη του πόνου μπλοκάροντας τα σήματα που μεταφέρονται από το σώμα προς τον εγκέφαλο. Αυτό εξηγεί γιατί μπορεί να βοηθήσει στον πονοκέφαλο, αλλά είναι πολύ λιγότερο αποτελεσματική για τον πόνο περιόδου.

Η διαφορά αυτή φαίνεται και στα κλινικά δεδομένα. Μεγάλη ανασκόπηση 80 δοκιμών έδειξε ότι τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα ήταν σαφώς πιο αποτελεσματικά από την παρακεταμόλη για τον πόνο περιόδου.

Αξίζει να σημειωθεί, παρ’ όλα αυτά ότι πρόσφατη ανάλυση δεδομένων από συναλλαγές σε σούπερ μάρκετ, που αφορούσε περισσότερους από 3 εκατομμύρια καταναλωτές από τη Βρετανία, έδειξε ότι η παρακεταμόλη είναι το παυσίπονο που αγοράζεται συχνότερα για τις κράμπες περιόδου, παρότι για τον συγκεκριμένο τύπο πόνου είναι λιγότερο αποτελεσματική από την ιβουπροφαίνη.

Όπως εικάζουν οι ειδικοί, που δημοσίευσαν τα ευρήματά τους στο επιστημονικό περιοδικό PLOS, ο λόγος που η παρακεταμόλη παραμένει η επιλογή που αγοράζεται συχνότερα είναι πιθανότατα ότι είναι γνωστή, προωθείται ευρέως και θεωρείται πιο ήπια.

Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα είναι αποτελεσματικά για την ανακούφιση από τον πόνο της περιόδου

Η ιβουπροφαίνη χρησιμοποιείται ευρέως για τον πόνο περιόδου επειδή είναι αποτελεσματική, οικονομική και διατίθεται χωρίς ιατρική συνταγή. Δεν είναι, όμως, το μόνο μη στεροειδές αντιφλεγμονώδες φάρμακο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί. Άλλες επιλογές είναι η ναπροξένη, το μεφεναμικό οξύ και η ασπιρίνη.

Η ασπιρίνη συνιστάται λιγότερο συχνά. Ο λόγος είναι ότι μπορεί να αυξήσει την αιμορραγία της περιόδου, λόγω της αντιπηκτικής της δράσης. Επίσης, δεν συνιστάται σε άτομα κάτω των 16 ετών, λόγω του κινδύνου για σύνδρομο Reye, μια σπάνια αλλά σοβαρή κατάσταση που μπορεί να προκαλέσει βλάβες σε όργανα, κυρίως στον εγκέφαλο και στο συκώτι.

Ωστόσο, ως προς την αποτελεσματικότητα των διαφορετικών μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων στην ανακούφιση του πόνου περιόδου ή ως προς τα ποσοστά παρενεργειών τους, τα στοιχεία δεν δείχνουν πειστικές διαφορές.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι αν η ιβουπροφαίνη δεν λειτουργεί καλά για κάποια γυναίκα, μπορεί να βοηθήσει ένα άλλο μη στεροειδές αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Το μεφεναμικό οξύ, για παράδειγμα, προτιμάται μερικές φορές επειδή μπορεί επίσης να μειώσει την έντονη αιμορραγία. Ωστόσο, διατίθεται μόνο με ιατρική συνταγή.

Σημαντικό ρόλο παίζει και ο χρόνος λήψης. Αν και τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα μπορούν να μειώσουν τον πόνο περιόδου όταν λαμβάνονται οποιαδήποτε στιγμή, δρουν καλύτερα όταν ξεκινούν νωρίς, συνήθως μία έως δύο ημέρες πριν αρχίσει η αιμορραγία, και συνεχίζονται τις πρώτες δύο ημέρες της περιόδου.

Η λήψη μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων πριν από την αύξηση των προσταγλανδινών σημαίνει ότι μπορούν να περιορίσουν την παραγωγή τους και έτσι να προλάβουν την αλληλουχία που οδηγεί στις κράμπες περιόδου.

Ποιοι πρέπει να αποφεύγουν τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα

Αν και τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα είναι ασφαλή για τους περισσότερους ανθρώπους όταν χρησιμοποιούνται για μικρό χρονικό διάστημα, μπορούν να ερεθίσουν το στομάχι και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αυξήσουν τον κίνδυνο έλκους ή γαστρεντερικής αιμορραγίας. Μπορούν επίσης να επηρεάσουν τη λειτουργία των νεφρών και, με μακροχρόνια χρήση, την καρδιαγγειακή υγεία.

Άτομα με άσθμα, νεφρική νόσο, καρδιακά προβλήματα ή ιστορικό έλκους στομάχου θα πρέπει να ζητούν ιατρική συμβουλή πριν χρησιμοποιήσουν μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα.

Παράλληλα, μπορούν να αλληλεπιδράσουν με αντιπηκτικά, ορισμένα αντικαταθλιπτικά, ορισμένα φάρμακα για την αρτηριακή πίεση και στεροειδή.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, αν και τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα θεωρούνται σήμερα τα πιο αποτελεσματικά φάρμακα για τον πόνο περιόδου, δεν λειτουργούν για όλες τις γυναίκες. Περίπου 18% των ατόμων με δυσμηνόρροια δεν έχουν επαρκή ανακούφιση από αυτά τα φάρμακα.

Μια άλλη επιλογή που χρησιμοποιείται μερικές φορές για τον πόνο περιόδου είναι η βουτυλοβρωμιούχος υοσκίνη, ένα αντισπασμωδικό που χρησιμοποιείται συχνότερα για τις κράμπες στο στομάχι. Σε αντίθεση με τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα, η υοσκίνη δεν επηρεάζει τις προσταγλανδίνες. Αντίθετα, χαλαρώνει τους λείους μύες στο έντερο και στη μήτρα, μειώνοντας τους σπασμούς.

Η υοσκίνη μπορεί να βοηθήσει άτομα που δεν μπορούν να πάρουν μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα ή να προσφέρει πρόσθετη ανακούφιση, αν και συνολικά είναι λιγότερο αποτελεσματική.

Μία μελέτη έδειξε ότι η βουτυλοβρωμιούχος υοσκίνη, σε συνδυασμό με παρακεταμόλη, μείωσε τον πόνο περισσότερο από το εικονικό φάρμακο. Ωστόσο, χρειάζονται μελέτες μεγάλης κλίμακας για να συγκριθεί άμεσα η βουτυλοβρωμιούχος υοσκίνη με τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα ή ως συνδυαστική αγωγή ειδικά για τον πόνο περιόδου.

Το συνδυασμένο αντισυλληπτικό χάπι μπορεί επίσης να βοηθήσει στον πόνο περιόδου, καθώς αποτρέπει την ωορρηξία και λεπταίνει το ενδομήτριο, μειώνοντας έτσι την παραγωγή προσταγλανδινών. Αυτό οδηγεί σε πιο ελαφριά και λιγότερο επώδυνη περίοδο και χρησιμοποιείται συχνά ως εναλλακτική επιλογή, ειδικά όταν χρειάζεται και αντισύλληψη.

Από την άλλη, το αντισυλληπτικό χάπι μπορεί να έχει πιθανές παρενέργειες, όπως ναυτία, ευαισθησία στο στήθος, κηλίδες αίματος και αλλαγές στη διάθεση.

Μη φαρμακευτικά μέτρα μπορούν επίσης να βοηθήσουν παράλληλα με τα φάρμακα. Απλές λύσεις, όπως η εφαρμογή θερμότητας στην κοιλιά με θερμοφόρα ή θερμαντικό επίθεμα, μπορούν να ανακουφίσουν τις κράμπες.

Όταν ο πόνος περιόδου είναι έντονος, επιδεινώνεται ή επηρεάζει την καθημερινότητά σας, είναι σημαντικό να μιλήσετε με επαγγελματία υγείας, ώστε να αποκλειστούν παθήσεις όπως η ενδομητρίωση ή τα ινομυώματα.