Όταν θέλετε να βράσετε νερό για ζυμαρικά ή να μαγειρέψετε ρύζι, η χρήση ζεστού νερού από τη βρύση μπορεί να μοιάζει με έναν απλό τρόπο για να περιορίσετε τον χρόνο προετοιμασίας. Σύμφωνα, όμως, με ειδικούς στην ασφάλεια των υδραυλικών εγκαταστάσεων και την περιβαλλοντική υγεία, αυτή η πρακτική μπορεί να έχει ένα σημαντικό μειονέκτημα, καθώς το ζεστό νερό είναι πιθανότερο να περιέχει μεγαλύτερες συγκεντρώσεις ανεπιθύμητων ουσιών από το κρύο. Σε αυτές περιλαμβάνονται ο μόλυβδος, άλλα μέταλλα και, σύμφωνα με νεότερα ερευνητικά δεδομένα, τα μικροπλαστικά. Ευτυχώς, μπορείτε να περιορίσετε τον κίνδυνο με μια πολύ απλή αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείτε το νερό κατά το μαγείρεμα.

Γιατί το ζεστό νερό μπορεί να περιέχει περισσότερες ανεπιθύμητες ουσίες

Τα υδραυλικά συστήματα των σπιτιών, στα οποία περιλαμβάνονται οι σωλήνες, οι σύνδεσμοι και οι θερμοσίφωνες, δεν ελέγχονται ως προς την ασφάλεια με τον τρόπο που ίσως νομίζετε. «Το ζεστό νερό που περνά από τις υδραυλικές εγκαταστάσεις ενός κτιρίου δεν ελέγχεται», εξήγησε στο Eating Well ο Andrew Whelton, καθηγητής στη Σχολή Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Κατασκευών Lyles του Πανεπιστημίου Purdue. «Οι σωλήνες, οι σύνδεσμοι και οι θερμοσίφωνες πιστοποιούνται ως κατάλληλοι για νερό που προορίζεται για μαγείρεμα και πόση μόνο όταν χρησιμοποιούνται για κρύο νερό».

Η θερμότητα επηρεάζει την ποσότητα των ουσιών που απελευθερώνονται από τα εξαρτήματα των υδραυλικών εγκαταστάσεων στο νερό. «Σε γενικές γραμμές, το ζεστό νερό αποσπά χημικές ουσίες από τις υδραυλικές εγκαταστάσεις ταχύτερα και σε μεγαλύτερη ποσότητα από το κρύο», τόνισε ο Whelton. «Επομένως, το ζεστό νερό μπορεί να περιέχει υψηλότερες συγκεντρώσεις χημικών ουσιών».

Ο Tom Neltner, χημικός μηχανικός και δικηγόρος με ειδίκευση στη χημική ασφάλεια, εξήγησε ότι η αιτία βρίσκεται στη βασική χημεία. «Είναι απλή θερμοδυναμική», είπε. «Όσο πιο ζεστό είναι το νερό, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να περάσουν σε αυτό μόλυβδος και άλλες χημικές ουσίες από τις υδραυλικές εγκαταστάσεις με τις οποίες έρχεται σε επαφή. Το ίδιο πιθανότατα ισχύει και για άλλες ανεπιθύμητες ουσίες». Παράγοντες όπως το pH, η σκληρότητα και η περιεκτικότητα του νερού σε χλώριο μπορούν επίσης να επηρεάσουν την ποσότητα των ουσιών που καταλήγουν σε αυτό.

Οι δεξαμενές των θερμοσιφώνων επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Σύμφωνα με τον Whelton, συχνά λειτουργούν ως χώροι συγκέντρωσης ιζημάτων, καθώς τα σωματίδια που υπάρχουν στο νερό κατακάθονται και συσσωρεύονται με την πάροδο του χρόνου στον πυθμένα τους.

Ο Neltner αναφέρθηκε επίσης σε ένα συγκεκριμένο εξάρτημα που υπάρχει στο εσωτερικό πολλών δεξαμενών, το ανόδιο θυσίας. Πρόκειται για ένα εξάρτημα σχεδιασμένο να διαβρώνεται αντί για την ίδια τη δεξαμενή, παρατείνοντας έτσι τη διάρκεια ζωής της. «Εάν το ανόδιο είναι κατασκευασμένο από ψευδάργυρο, μπορεί να αποτελεί πηγή μολύβδου, καθώς ο ψευδάργυρος συχνά περιέχει υψηλές συγκεντρώσεις μολύβδου», επισήμανε.

Οι δεξαμενές μπορούν επίσης να συγκεντρώσουν μόλυβδο από σωλήνες παροχής νερού που είναι κατασκευασμένοι από μόλυβδο. Οι κραδασμοί ή μια ξαφνική, έντονη ροή μπορούν να ανακινήσουν αυτά τα σωματίδια και να τα επαναφέρουν στο νερό. Αντίθετα, το κρύο νερό δεν περνά μέσα από τη δεξαμενή του θερμοσίφωνα.

Παλαιότερα υλικά υδραυλικών εγκαταστάσεων, όπως οι κολλήσεις με μόλυβδο και οι γαλβανισμένοι σωλήνες, αποτελούν συχνές πηγές μετάλλων στο νερό. Ωστόσο, ο Neltner επισήμανε ότι ούτε τα νεότερα υλικά είναι απαραιτήτως ασφαλή. «Οτιδήποτε περιέχει μόλυβδο μπορεί να αποτελέσει πηγή του», ανέφερε, φέρνοντας ως παράδειγμα τα εξαρτήματα από ορείχαλκο και μπρούντζο, τα οποία ορισμένες φορές περιέχουν μόλυβδο.

Τα πλαστικά εξαρτήματα ενέχουν διαφορετικό κίνδυνο. Έρευνες δείχνουν ότι οι πλαστικοί σωλήνες μπορούν να απελευθερώνουν όχι μόνο χημικές ουσίες αλλά και πλαστικά σωματίδια. Ανάλυση για τους σωλήνες μεταφοράς πόσιμου νερού, η οποία δημοσιεύτηκε έπειτα από αξιολόγηση από ομοτίμους, έδειξε ότι οι επιφάνειες των πλαστικών σωλήνων μπορεί με την πάροδο του χρόνου να παρουσιάσουν ρωγμές, κοιλότητες και απολέπιση. Έτσι, μικροσκοπικά πλαστικά σωματίδια απελευθερώνονται απευθείας στο νερό που περνά από τους σωλήνες.

Η θερμότητα φαίνεται να επιταχύνει αυτή τη φθορά. Μετα-ανάλυση του 2025, η οποία εξέτασε μελέτες για συνηθισμένα πλαστικά δοχεία, διαπίστωσε ότι όσο αυξανόταν η θερμοκρασία του νερού τόσο περισσότερα μικροπλαστικά απελευθερώνονταν. Ένας συγκεκριμένος τύπος πλαστικού απελευθέρωσε σχεδόν κατά 1/3 περισσότερα σωματίδια στους 60°C από ό,τι στους 5°C.

Αυτό υποδηλώνει ότι το ζεστό νερό που περνά μέσα από παλιούς πλαστικούς σωλήνες και εξαρτήματα ενός σπιτιού μπορεί να συγκεντρώσει περισσότερα μικροπλαστικά σωματίδια από το κρύο νερό.

Ούτε ο βρασμός λύνει το πρόβλημα. Όπως επισήμανε η Dani Dominguez, διαιτολόγος και ιδρύτρια του SunBright Wellness, ο βρασμός και η παρουσία ανεπιθύμητων ουσιών στο νερό είναι δύο διαφορετικά ζητήματα. «Αν και ο βρασμός μπορεί να σκοτώσει βακτήρια και άλλους μικροοργανισμούς, δεν απομακρύνει μέταλλα όπως ο μόλυβδος, τα οποία μπορεί να έχουν περάσει στο νερό από τον θερμοσίφωνα ή τις υδραυλικές εγκαταστάσεις», υπογράμμισε.

Το ίδιο ισχύει και για τα μικροπλαστικά σωματίδια που υπάρχουν ήδη στο νερό. Για αυτόν τον λόγο, οι οδηγίες δημόσιας υγείας συνιστούν να χρησιμοποιείτε κρύο νερό από τη βρύση τόσο για το μαγείρεμα όσο και για πόση.

Απλοί τρόποι για να περιορίσετε την έκθεσή σας κατά το μαγείρεμα

Το θετικό είναι ότι καμία από τις παρακάτω λύσεις δεν απαιτεί ειδικό εξοπλισμό ή πολύ περισσότερο χρόνο.

• Ξεκινήστε με κρύο νερό και μετά ζεστάνετέ το. «Χρησιμοποιήστε κρύο νερό και στη συνέχεια ζεστάνετέ το για το μαγείρεμα, ώστε να περιορίσετε την πιθανότητα να καταλήξει κάποια επιβλαβής ουσία στο φαγητό σας», συμβούλεψε ο Whelton.
• Αφήστε το νερό να τρέξει εάν έχει μείνει για ώρες μέσα στους σωλήνες. Η Dominguez συνέστησε να αφήνετε τη βρύση να τρέξει για λίγο πριν χρησιμοποιήσετε το νερό για μαγείρεμα ή πόση, εάν έχει παραμείνει στάσιμο στους σωλήνες για λίγες ώρες. «Το νερό που παραμένει μέσα στις υδραυλικές εγκαταστάσεις είναι πιθανότερο να συγκεντρώσει ανεπιθύμητες ουσίες», τόνισε.
• Αδειάζετε τακτικά τη δεξαμενή του θερμοσίφωνα. Ο Neltner συνέστησε να αδειάζετε τακτικά τη δεξαμενή μέσω της βαλβίδας της, ώστε να απομακρύνονται τα ιζήματα. Όπως είπε, πρόκειται για μια διαδικασία που συχνά παραλείπεται, αλλά μπορεί να απομακρύνει τόσο τα μέταλλα που έχουν κατακαθίσει όσο και τα άλατα που έχουν συσσωρευτεί. Παράλληλα, βοηθά τον θερμοσίφωνα να λειτουργεί αποδοτικότερα και παρατείνει τη διάρκεια ζωής του. Για συγκεκριμένες οδηγίες, συμβουλευτείτε το εγχειρίδιο του θερμοσίφωνα.
• Χρησιμοποιήστε ηλεκτρικό βραστήρα για να εξοικονομήσετε χρόνο. Εάν χρησιμοποιείτε ζεστό νερό από τη βρύση κυρίως για να κερδίσετε χρόνο, ο Neltner πρότεινε να προτιμήσετε έναν ηλεκτρικό βραστήρα. «Είναι ταχύτερος και το νερό θα πρέπει να περιέχει χαμηλότερες συγκεντρώσεις ανεπιθύμητων ουσιών», τόνισε. Οι εστίες επαγωγής επίσης ζεσταίνουν γρήγορα το νερό.