Το χώμα και το γρασίδι συγκεντρώνουν πλήθος μικροβίων. Γι’ αυτό και τις περισσότερες φορές φοράμε γάντια αν πρόκειται να κάνουμε εργασίες στον κήπο. Όμως, νέα δεδομένα έρχονται να ανατρέψουν όσα γνωρίζουμε έως τώρα, αποκαλύπτοντας ότι δεν είναι κακό να πιάσουμε λίγο χώμα με γυμνά χέρια.
Η Mira Grönroos, οικολόγος και ερευνήτρια στο Φινλανδικό Ινστιτούτο Περιβάλλοντος, ζήτησε από ανθρώπους να τρίψουν τα χέρια τους με χώμα, τύρφη και βρύα για 20 δευτερόλεπτα στο πλαίσιο ενός πειράματος. Η ερευνήτρια διαπίστωσε – όπως γράφει το BBC - ότι η αφθονία και η ποικιλία των μικροβίων στο δέρμα των συμμετεχόντων στο πείραμα αυξήθηκε, ακόμη και αφού ξέπλυναν τα χέρια τους με νερό βρύσης. «Με γυμνό μάτι τα χέρια των συμμετεχόντων στο πείραμα φαίνονταν καθαρά», λέει, «αλλά η αλλαγή ήταν τόσο τεράστια», προσθέτει.
Η ιδέα της ύπαρξης περισσότερων βακτηρίων στο δέρμα μπορεί να… τρομάζει ορισμένους ανθρώπους. Αλλά όταν υπάρχει ένα πλούσιο μείγμα μικροβίων που ζουν αρμονικά, και μπορεί να μας προστατεύουν από άλλα πιο επιβλαβή, παθογόνα βακτήρια, τότε τα πράγματα αλλάζουν.
Το χώμα ενισχύει την μικροβιακή ποικιλομορφία στο δέρμα
Ένα αυξανόμενο σύνολο ερευνών δείχνει ότι η επαφή με φυσικά υλικά, όπως το χώμα και τα φυτά, είναι ένας εύκολος τρόπος για να ενισχύσουμε την μικροβιακή ποικιλομορφία του δέρματός μας. Μάλιστα, τα ερευνητικά δεδομένα αποκαλύπτουν ότι αυτό δεν ωφελεί μόνο το δέρμα μας, αλλά και το ανοσοποιητικό μας σύστημα.
«Είκοσι δευτερόλεπτα δεν είναι πολλά - θα σταματούσα ευχαρίστως στη βόλτα μου για να αγγίξω τον φλοιό ενός δέντρου ή να καθίσω στο γρασίδι. Αλλά περισσότερα δευτερόλεπτα θα ήταν πολύ καλύτερα», λέει η Grönroos, καθώς στο πείραμά της «το μικροβίωμα του δέρματος επέστρεψε πολύ γρήγορα σε μια παρόμοια κατάσταση όπως ήταν πριν», σύμφωνα με την ίδια. «Τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι η παρατεταμένη ή συχνή επαφή του δέρματος με τη φύση θα μπορούσε να αλλάξει σημαντικά αυτό που συμβαίνει στο δέρμα μας και στο σώμα μας», τονίζει το BBC.
Για παράδειγμα, τα βρώμικα χέρια είναι ο κανόνας για τα παιδιά στο κέντρο ημερήσιας φροντίδας Aurinkolinna στην κεντρική Φινλανδία. Περνούν τουλάχιστον μερικές ώρες κάθε μέρα παίζοντας έξω σε μια παιδική χαρά στο δάσος, τρέχοντας ανάμεσα σε θάμνους και δέντρα, σκαρφαλώνοντας σε σχοινιά, φτιάχνοντας κάστρα από άμμο, βουτώντας σε λακκούβες και αρπάζοντας χώμα και ξύλα.
Στο τέλος της ημέρας τα παιδιά – χωρίς υπερβολή - είναι καλυμμένα από την κορυφή ως τα νύχια με λάσπη. Οι επιστήμονες μελετούν τώρα πώς αυτό θα μπορούσε να είναι καλό για την υγεία τους. Αναλύοντας μικρόβια στο δέρμα, το σάλιο και τα κόπρανα των παιδιών, μαζί με δείγματα αίματος και μαλλιών, οι ερευνητές προσπαθούν να μάθουν τι συμβαίνει στο ανοσοποιητικό τους σύστημα σε μια περίοδο τριών ετών όταν έρχονται σε τόσο στενή επαφή με τη φύση.
Το Aurinkolinna είναι ένα από τα 43 κέντρα ημερήσιας φροντίδας στη Φινλανδία που συμμετέχουν στο ερευνητικό έργο Vahvistu, στο πλαίσιο μιας πρόσφατης διετούς μελέτης με επικεφαλής την περιβαλλοντολόγο Marja Roslund.
Το 2016-17 ερευνητές μετέφεραν χώμα από το δάσος σε μια αυλή παιδικού σταθμού – με τύρφη και κουτιά φύτευσης – και στη συνέχεια μέτρησαν την επίδραση στο δέρμα, το σάλιο και τα βακτήρια του εντέρου των μικρών παιδιών αφού έπαιζαν εκεί τακτικά για 28 ημέρες, και ξανά μετά από ένα χρόνο. Σε σύγκριση με τα παιδιά που έπαιζαν σε μια πλακόστρωτη αυλή, αυτά που ήρθαν σε επαφή με το χώμα από το δάσος είχαν μεγαλύτερη μικροβιακή ποικιλομορφία στο δέρμα τους ένα χρόνο αργότερα.
Πώς επιτυγχάνεται η ισορροπία της μικροβιακής κοινότητας στο δέρμα
Αυτή η ποικιλομορφία είναι σημαντική για την υγεία του δέρματός μας. Η αύξηση της ποικιλομορφίας των βακτηρίων στο δέρμα μπορεί να αποτρέψει την κυριαρχία των βακτηρίων που προκαλούν ασθένειες, διατηρώντας την ισορροπία της μικροβιακής κοινότητας, λέει η Roslund. «Η ασθένεια είναι σαν ένα δικτάτορα και το υγιές δέρμα είναι σαν τη δημοκρατία», διευκρινίζει.
Σε ένα άλλο πείραμα, η Roslund ζήτησε από μια ομάδα μικρών παιδιών να παίξουν σε ένα sandbox εμπλουτισμένο με μικροβιακά ποικιλόμορφο χώμα, ενώ μια άλλη ομάδα έπαιξε σε ένα sandbox που φαινόταν το ίδιο αλλά περιείχε λιγότερη μικροβιακή ποικιλομορφία. Όπως θα περίμενε κανείς, η ποικιλομορφία ορισμένων βακτηρίων στο δέρμα των παιδιών αυξήθηκε όταν έπαιζαν στο πλούσιο σε μικρόβια sandbox. Υπήρξαν όμως και αλλαγές στους ανοσολογικούς δείκτες, που ονομάζονται κυτοκίνες, στα δείγματα αίματος αυτών των παιδιών που υποστηρίζουν την ανοσορύθμιση - την ικανότητα του ανοσοποιητικού συστήματος να καταπολεμά τις απειλές χωρίς να γίνεται υπερδραστήριο.
Οι επιπτώσεις της έλλειψης βιοποικιλότητας στο περιβάλλον
Επίσης, αξίζει να σημειωθεί ότι στο πλαίσιο του project Vahvistu στο Aurinkolinna διαπιστώθηκε ότι το γεγονός ότι ο αέρας, τα φυτά και το έδαφος είναι πλούσια σε ποικίλα μικρόβια, αυτό έχει σημαντική επίδραση στο ανθρώπινο μικροβίωμα και, ως εκ τούτου, στην υγεία μας. «Εδώ και καιρό υποστηρίζεται ότι η απώλεια βιοποικιλότητας στο περιβάλλον μας θα μπορούσε να ευθύνεται για την τρέχουσα αύξηση των παθήσεων που σχετίζονται με το ανοσοποιητικό σύστημα, και η έρευνα της Roslund μπορεί να βοηθήσει να εξηγηθεί πώς και γιατί συμβαίνει αυτό», σημειώνει το BBC.
Η ερευνήτρια διαπίστωσε ότι μια οικογένεια βακτηρίων, τα Γ - πρωτεοβακτήρια, παίζουν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο. Η ποικιλομορφία των Γ- πρωτεοβακτηρίων αυξήθηκε στο δέρμα των παιδιών όταν έπαιζαν στην αυλή με το χώμα από το δάσος, και αυτή η αύξηση συσχετίστηκε με περισσότερα ρυθμιστικά Τ κύτταρα - λευκά αιμοσφαίρια που βοηθούν στον έλεγχο και την εξισορρόπηση του ανοσοποιητικού συστήματος και είναι σημαντικά για την πρόληψη αυτοάνοσων ασθενειών, σύμφωνα με την ερευνήτρια.
Προς το παρόν, δεν είναι σαφές τι ακριβώς σημαίνει αυτό για ανοσολογικά νοσήματα όπως το έκζεμα, το άσθμα ή οι αλλεργίες. «Δεν μπορούμε ακόμη να πούμε ότι όταν έρχεστε σε επαφή με τη φύση, δεν θα νοσήσετε από άσθμα, για παράδειγμα. Αλλά φαίνεται ότι μπορεί να μειώσει την πιθανότητα εμφάνισης αυτών των διαταραχών του ανοσοποιητικού συστήματος», διευκρινίζει η Grönroos.
Τι ισχύει για τους ενήλικες
Αυτά τα οφέλη για την υγεία δεν παρατηρούνται μόνο στα παιδιά. Σε μια μελέτη, ζητήθηκε από ενήλικες να καλλιεργήσουν λαχανικά σε εσωτερικούς χώρους κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Σε κάποιους ζητήθηκε να χρησιμοποιήσουν χώμα με μικροβιακή ποικιλομορφία, ενώ άλλοι χρησιμοποίησαν χώμα, «φτωχό» σε μικροβιακή ποικιλομορφία. Φρόντιζαν τα φυτά κάθε μέρα για ένα μήνα και έτρωγαν τα προϊόντα. Όσοι χρησιμοποίησαν το χώμα με μικροβιακή ποικιλομορφία παρατήρησαν αύξηση στην ποικιλομορφία των βακτηρίων στο δέρμα τους και στον αριθμό των αντιφλεγμονωδών κυτοκινών στο αίμα τους - ενώ η άλλη ομάδα όχι.
