Οι γυναίκες είναι η ραχοκοκαλιά των συστυημάτων υγεάις. Αυτό προκύπτει από την ολοκληρωμένη και αποκαλυπτική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο διεθνούς κύρους επιστημονικό περιοδικό The Lancet (στο πλαίσιο της παγκόσμιας έρευνας Global Burden of Disease Study). Η έρευνα φέρνει στο φως τις δραματικές αλλαγές, αλλά και τις ανησυχητικές ελλείψεις, στο ανθρώπινο δυναμικό του τομέα της υγείας παγκοσμίως.

Καλύπτοντας μια περίοδο άνω των τριών δεκαετιών (1990–2023) σε 204 χώρες και περιοχές, η έρευνα προσφέρει μια πρωτοφανή ακτινογραφία της σύνθεσης του υγειονομικού προσωπικού ανά φύλο, ειδικότητα και γεωγραφική περιφέρεια.

Οι γυναίκες είναι η συντριπτική πλειοψηφία

Το πλέον εντυπωσιακό εύρημα της μελέτης είναι ο καταλυτικός ρόλος των γυναικών στη διαμόρφωση της σύγχρονης υγειονομικής φροντίδας. Σύμφωνα με τα στοιχεία:

• Οι γυναίκες αποτελούν πλέον σχεδόν το 70% του συνολικού παγκόσμιου εργατικού δυναμικού στον τομέα της υγείας.
• Η συνολική αύξηση του υγειονομικού προσωπικού που παρατηρήθηκε μεταξύ 1990 και 2023 οφείλεται κατά κύριο λόγο στη μαζική είσοδο και ενσωμάτωση των γυναικών.
• Η παρουσία τους είναι ισχυρή όχι μόνο στη νοσηλευτική και τη μαιευτική, αλλά καταγράφει αλματώδη αύξηση στην ιατρική, την οδοντιατρική και τη φαρμακευτική.

Παρά τη δεσπόζουσα αυτή παρουσία τους στην πρώτη γραμμή της φροντίδας, οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι οι γυναίκες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν συστημικές ανισότητες όσον αφορά τις μισθολογικές αμοιβές, τις συνθήκες ασφαλείας και την εκπροσώπηση σε διοικητικές και ηγετικές θέσεις.

34,4 εκατομμύρια υγειονομικοί λείπουν

Παρά τη συνολική ποσοτική αύξηση των επαγγελματιών υγείας τις τελευταίες δεκαετίες, η μελέτη εκπέμπει σήμα κινδύνου για το μέλλον της παγκόσμιας δημόσιας υγείας.
Υπολογίζεται ότι υπάρχει ένα παγκόσμιο έλλειμμα της τάξης των 34,4 εκατομμυρίων επαγγελματιών υγείας (γιατρών, νοσηλευτών, μαίων, οδοντιάτρων και φαρμακοποιών), ποσότητα απολύτως απαραίτητη προκειμένου να επιτευχθούν οι βασικοί στόχοι της Καθολικής Υγειονομικής Κάλυψης (Universal Health Coverage - UHC).

Οξεία γεωγραφική ανισότητα

Το πρόβλημα της έλλειψης δεν κατανέμεται ισότιμα στον πλανήτη, αλλά αντικατοπτρίζει βαθιές οικονομικές και κοινωνικές αδικίες. Τα μεγαλύτερα και πιο επικίνδυνα κενά εντοπίζονται σταθερά σε περιοχές με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα:

• Υποσαχάρια Αφρική: Καταγράφει τις δραματικότερες ελλείψεις σε εξειδικευμένο ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό ανά αναλογία πληθυσμού.
• Νότια Ασία: Αντιμετωπίζει τεράστια πίεση λόγω του μεγάλου πληθυσμιακού όγκου και της περιορισμένης υποδομής εκπαίδευσης και διατήρησης προσωπικού.

Αντίθετα, οι αναπτυγμένες χώρες, αν και αντιμετωπίζουν προκλήσεις λόγω της γήρανσης του πληθυσμού, απορροφούν τη συντριπτική πλειονότητα των πόρων, προσελκύοντας συχνά επιστημονικό δυναμικό από τις φτωχότερες περιοχές (το φαινόμενο της διαρροής εγκεφάλων / brain drain).

Συμπεράσματα και πολιτικές παρεμβάσεις

Τα ευρήματα της έρευνας καθιστούν σαφές ότι οι πολιτικές δημόσιας υγείας δεν μπορούν να περιοριστούν μόνο στην απλή αύξηση των αποφοίτων των ιατρικών σχολών.

Απαιτείται μια ολιστική στρατηγική που θα περιλαμβάνει:

• Βελτίωση των συνθηκών εργασίας και της ισότητας των φύλων: Ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας και προστασία των γυναικών στην πρώτη γραμμή.
• Στοχευμένες επενδύσεις στις υποδομές: Ενίσχυση των εθνικών συστημάτων υγείας στις αναπτυσσόμενες χώρες.
• Διεθνείς ρυθμίσεις: Ηθικοί κανόνες στην πρόσληψη προσωπικού από το εξωτερικό ώστε να μη γυμνώνονται υγειονομικά οι ευάλωτες χώρες.