Η πρόσβαση στην ιατρική περίθαλψη αποτελεί ένα από τα βασικότερα δικαιώματα των πολιτών. Ωστόσο, στην Ελλάδα η εύρεση ραντεβού -είτε για μία απλή εξέταση, είτε για θεραπεία- δεν είναι πάντα αυτονόητη.

Η έκταση του προβλήματος αποτυπώνεται στα στοιχεία της Eurostat. Η Ελλάδα καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό ανεκπλήρωτων αναγκών ιατρικής περίθαλψης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς το 21,9% των ανθρώπων που δήλωσαν ότι χρειάστηκαν ιατρική εξέταση ή θεραπεία ανέφεραν ότι δεν κατάφεραν να την εξασφαλίσουν. Το αντίστοιχο ποσοστό στην ΕΕ διαμορφώθηκε μόλις στο 3,6%, γεγονός που αναδεικνύει το μέγεθος της απόκλισης μεταξύ της Ελλάδας και των υπόλοιπων ευρωπαϊκών χωρών.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική όταν εξεταστούν οι οικονομικές ανισότητες. Μεταξύ των ανθρώπων που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας και χρειάστηκαν ιατρική περίθαλψη, το ποσοστό όσων δεν κατάφεραν να την εξασφαλίσουν στην Ελλάδα ανήλθε στο 32,3%. Με άλλα λόγια, σχεδόν ένας στους τρεις ανθρώπους αυτής της πληθυσμιακής ομάδας δεν έλαβε την ιατρική φροντίδα που χρειάστηκε.

Γιατί οι πολίτες μένουν χωρίς ραντεβού;

Η αδυναμία πρόσβασης σε ραντεβού δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα.

• Κόστος περίθαλψης: Παρά την ύπαρξη δημόσιου συστήματος υγείας, οι πολίτες εξακολουθούν να καλούνται να καλύψουν σημαντικές δαπάνες από την τσέπη τους για φάρμακα, διαγνωστικές εξετάσεις και επισκέψεις σε ιδιώτες γιατρούς. Για τα νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα, ακόμη και μια φαινομενικά μικρή ιατρική δαπάνη μπορεί να αποτελέσει λόγο αναβολής μιας εξέτασης ή θεραπείας.
• Μεγάλες αναμονές: Η δυσκολία εξασφάλισης έγκαιρου ραντεβού, ιδιαίτερα σε ορισμένες ειδικότητες και δημόσιες δομές υγείας, μπορεί να οδηγήσει τους ασθενείς στην αναζήτηση ιδιωτικών υπηρεσιών. Όσοι έχουν την οικονομική δυνατότητα ενδέχεται να επιλέξουν αυτή τη λύση, ενώ για τους υπόλοιπους η αναμονή μπορεί να παρατείνεται.
• Γεωγραφικές ανισότητες: Η απόσταση από νοσοκομεία, κέντρα υγείας και εξειδικευμένες υπηρεσίες δημιουργεί πρόσθετες δυσκολίες, ιδιαίτερα για κατοίκους νησιωτικών, ορεινών και απομακρυσμένων περιοχών. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το κόστος της περίθαλψης δεν περιορίζεται στην ίδια την ιατρική υπηρεσία, αλλά περιλαμβάνει και τη μετακίνηση, τη διαμονή και τον χρόνο που απαιτείται για την πρόσβαση σε αυτή.

Όταν η φτώχεια γίνεται εμπόδιο στην υγεία

Αξίζει να σταθούμε λίγο παραπάνω στο κόστος της περίθαλψης.

Για τα νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα, η πρόσβαση συχνά μετατρέπεται σε ζήτημα οικονομικών προτεραιοτήτων. Η επίσκεψη σε έναν ιδιώτη γιατρό, μια διαγνωστική εξέταση ή η αγορά φαρμάκων μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά τον οικογενειακό προϋπολογισμό. Έτσι, οι ασθενείς ενδέχεται να καθυστερήσουν μια εξέταση, να περιορίσουν τη φαρμακευτική τους αγωγή ή να αναβάλουν μια θεραπεία, όχι επειδή δεν τη χρειάζονται, αλλά επειδή αδυνατούν να καλύψουν το κόστος.

Το ζήτημα δεν περιορίζεται, ωστόσο, στις δυσκολίες εξασφάλισης ενός ιατρικού ραντεβού. Σύμφωνα με έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), σχεδόν το 10% των νοικοκυριών στην Ελλάδα αντιμετώπισε το 2023 καταστροφικές δαπάνες υγείας, δηλαδή δαπάνες τόσο υψηλές σε σχέση με τους διαθέσιμους οικονομικούς πόρους, ώστε να απειλούν την κάλυψη βασικών αναγκών, όπως η διατροφή, η στέγαση και οι λογαριασμοί κοινής ωφέλειας. Παράλληλα, περίπου το 3% των νοικοκυριών οδηγήθηκε στη φτώχεια ή βυθίστηκε ακόμη περισσότερο σε αυτήν εξαιτίας των άμεσων πληρωμών για υπηρεσίες υγείας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η κατανομή αυτών των δαπανών ανάλογα με το εισόδημα. Όπως επισημαίνει ο ΠΟΥ, στα οικονομικά ασθενέστερα νοικοκυριά, η μεγαλύτερη επιβάρυνση προέρχεται κυρίως από την αγορά φαρμάκων και την εξωνοσοκομειακή περίθαλψη. Αντίθετα, στα υψηλότερα εισοδηματικά στρώματα σημαντικότερο ρόλο στις καταστροφικές δαπάνες διαδραματίζουν η νοσοκομειακή και η οδοντιατρική περίθαλψη.

Η εικόνα αυτή αναδεικνύει μια βαθύτερη ανισότητα: οι οικονομικά ασθενέστεροι δεν αντιμετωπίζουν απλώς μεγαλύτερη δυσκολία να καλύψουν τις ανάγκες τους, αλλά εκτίθενται και σε μεγαλύτερο κίνδυνο οικονομικής επιβάρυνσης όταν τελικά αναζητούν ιατρική φροντίδα. Μάλιστα, σύμφωνα με την ίδια έκθεση, οι ανεκπλήρωτες ανάγκες για ιατρική, οδοντιατρική περίθαλψη και συνταγογραφούμενα φάρμακα παραμένουν στην Ελλάδα υψηλότερες από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, με το κόστος να αποτελεί βασική αιτία.