Η φαγούρα στα μάτια είναι από τις ενοχλήσεις που δύσκολα αγνοούνται. Όταν το μάτι ερεθίζεται, η πρώτη αυθόρμητη κίνηση είναι συχνά να το τρίψετε, έστω και για λίγα δευτερόλεπτα ανακούφισης.

Ωστόσο, αυτή η φαινομενικά αθώα συνήθεια μπορεί να έχει συνέπειες. Το συχνό ή έντονο τρίψιμο των ματιών μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο λοιμώξεων, να ερεθίσει ακόμη περισσότερο την περιοχή ή να προκαλέσει βλάβη στον κερατοειδή. Το σημαντικό είναι ότι η φαγούρα στα μάτια αρκετές φορές έχει συγκεκριμένη αιτία, όπως είναι η αλλεργία, η ξηροφθαλμία ή η βλεφαρίτιδα. Αν αντιμετωπιστεί σωστά, μπορεί να μειωθεί και η ανάγκη να τρίβετε τα μάτια σας.

«Η φαγούρα και ο ερεθισμός είναι από τους συχνότερους λόγους για τους οποίους οι ασθενείς επισκέπτονται οφθαλμίατρο», εξήγησε στο Science Alert ο Taylor Starnes, καθηγητής οφθαλμολογίας στο University of Illinois Chicago.

Τα αίτια πίσω από τη φαγούρα στα μάτια

Το τρίψιμο των ματιών είναι συχνά μια αυθόρμητη αντίδραση όταν τα μάτια σας νιώθουν ενόχληση ή φαγούρα.

Η πιο συχνή αιτία αυτής της φαγούρας είναι η αλλεργική επιπεφυκίτιδα, η οποία ευθύνεται για σχεδόν το 50% των περιπτώσεων.

Η αλλεργική επιπεφυκίτιδα είναι φλεγμονώδης αντίδραση του επιπεφυκότα, δηλαδή του διαφανούς ιστού που καλύπτει την επιφάνεια του ματιού. Τα αλλεργιογόνα προσδένονται στην επιφάνεια των κυττάρων και τελικά οδηγούν στην απελευθέρωση φλεγμονωδών χημικών μορίων, τα οποία προκαλούν την αίσθηση φαγούρας.

Μπορεί να εμφανιστούν κοκκίνισμα, πρήξιμο και μικρά εξογκώματα στο εσωτερικό των βλεφάρων.

Μερικές φορές, η ανάγκη να τρίψετε τα μάτια σας εμφανίζεται όταν νιώθετε σαν να υπάρχει άμμος στο μάτι, ξηρότητα ή σαν να έχει μπει κάτι μέσα. Αυτό είναι συχνά σύμπτωμα ξηροφθαλμίας ή βλεφαρίτιδας.

Η ανάγκη για τρίψιμο μπορεί επίσης να οφείλεται στη φαγούρα στα βλέφαρα, συχνά λόγω άλλων παθήσεων, όπως η δερματίτιδα, δηλαδή η φλεγμονή του δέρματος των βλεφάρων.

Λόγω της ανατομίας του βλεφάρου και του λεπτού εξωτερικού στρώματος του δέρματος, της επιδερμίδας, η περιοχή είναι πιο ευάλωτη σε ερεθισμούς από το περιβάλλον ή από τους φακούς επαφής.

Το τρίψιμο των ματιών είναι παράγοντας κινδύνου για παθήσεις του κερατοειδούς

Ο σοβαρότερος κίνδυνος που έχει συνδεθεί με το τρίψιμο των ματιών είναι η εμφάνιση κερατόκωνου, μιας πάθησης κατά την οποία ο κερατοειδής, το διαφανές μπροστινό τμήμα του ματιού, γίνεται σταδιακά πιο λεπτός και αποκτά πιο ακανόνιστο σχήμα.

Οι υγιείς κερατοειδείς έχουν πιο σφαιρικό σχήμα, ενώ στον κερατόκωνο γίνονται πιο απότομοι και παίρνουν κωνική μορφή. Ο κερατόκωνος συχνά προκαλεί υψηλούς βαθμούς ακανόνιστου αστιγματισμού, δηλαδή ατέλεια στην καμπυλότητα του κερατοειδούς που οδηγεί σε θολή όραση.

Ευτυχώς, ο κερατόκωνος μπορεί πλέον να αντιμετωπιστεί με μια μέθοδο που ονομάζεται διασύνδεση κολλαγόνου του κερατοειδούς, η οποία σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να σταματήσει την περαιτέρω εξέλιξη της πάθησης. Στη διάρκεια της διαδικασίας, οι ίνες κολλαγόνου συνδέονται μεταξύ τους, ενισχύοντας τον κερατοειδή.

Στις πιο προχωρημένες περιπτώσεις, οι ασθενείς μπορεί να χρειαστούν μεταμόσχευση κερατοειδούς, ώστε να αφαιρεθεί ο κατεστραμμένος ιστός και να αντικατασταθεί με υγιή ιστό από δότη.

Άλλες παθήσεις που σχετίζονται με το τρίψιμο των ματιών

Η εκδορά κερατοειδούς είναι μια γρατζουνιά στον λεπτό, διαφανή ιστό που καλύπτει τον κερατοειδή. Μπορεί να προκληθεί από έντονο τρίψιμο των ματιών ή από νύχι που ακουμπά κατά λάθος τον κερατοειδή.

Η εκδορά είναι εξαιρετικά επώδυνη και συνήθως προκαλεί θολή όραση. Οι εκδορές του κερατοειδούς χρειάζονται θεραπεία με αντιβιοτικά για να προληφθεί η λοίμωξη.

Το τρίψιμο των ματιών μπορεί επίσης να προκαλέσει υποεπιπεφυκοτική αιμορραγία. Αυτό συμβαίνει όταν σπάει ένα μικρό αιμοφόρο αγγείο στην επιφάνεια του ματιού, με αποτέλεσμα το μάτι να φαίνεται έντονα κόκκινο.

Αν και μπορεί να φαίνεται ανησυχητικό, η επιπεφυκοτική αιμορραγία είναι ουσιαστικά μια μελανιά στην επιφάνεια του ματιού και δεν προκαλεί μόνιμη βλάβη. Συνήθως υποχωρεί μέσα σε μία έως δύο εβδομάδες, χωρίς καμία παρέμβαση.

Η επιπεφυκίτιδα είναι λοίμωξη του επιπεφυκότα και μπορεί να μεταδοθεί με το τρίψιμο των ματιών. Μπορεί να οφείλεται σε ιούς ή βακτήρια.

Αν πρέπει να αγγίξετε τα μάτια σας, καλό είναι να πλένετε πρώτα τα χέρια σας, ώστε να μειώσετε τον κίνδυνο μετάδοσης λοίμωξης. Οι ιογενείς μορφές επιπεφυκίτιδας είναι πολύ μεταδοτικές, γι’ αυτό χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή με το τρίψιμο των ματιών αν έχετε έρθει σε επαφή με άτομο που έχει επιπεφυκίτιδα.

Αντιμετώπιση της φαγούρας στα μάτια

Οι περισσότεροι τρίβουν τα μάτια τους χωρίς καν να το καταλαβαίνουν. Υπάρχουν όμως τρόποι να αντιμετωπιστούν οι υποκείμενες αιτίες που μπορεί να προκαλούν αυτή την ανάγκη.

Συχνά, οι θεραπείες χωρίς ιατρική συνταγή και ορισμένα μέτρα στο σπίτι μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά. Μια λύση που βοηθά στις περισσότερες υποκείμενες αιτίες είναι τα τεχνητά δάκρυα. Μάλιστα, αν τα διατηρείτε στο ψυγείο, μπορεί να προσφέρουν ακόμη μεγαλύτερη ανακούφιση.

Γενικά, είναι καλύτερο να αποφεύγετε τις σταγόνες που υπόσχονται ότι «εξαφανίζουν το κοκκίνισμα», καθώς προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση αλλά μπορεί να έχουν παρενέργειες. Οι κρύες κομπρέσες μπορούν επίσης να ανακουφίσουν από τη φαγούρα και να μειώσουν την ανάγκη να τρίβετε τα μάτια σας.

Αν η φαγούρα επιμένει, το επόμενο βήμα είναι οι αντιαλλεργικές οφθαλμικές σταγόνες, οι οποίες διατίθενται με ή χωρίς ιατρική συνταγή. Υπάρχουν τοπικές θεραπείες που είναι αντιισταμινικά, σταθεροποιητές μαστοκυττάρων ή συνδυασμός και των δύο.

Οι αντιισταμινικές οφθαλμικές σταγόνες βοηθούν να μπλοκαριστεί η απελευθέρωση ισταμίνης, μιας ουσίας που απελευθερώνει το σώμα μετά την έκθεση σε αλλεργιογόνα. Οι σταθεροποιητές μαστοκυττάρων εμποδίζουν τη διάσπαση των μαστοκυττάρων, τα οποία αποτελούν μέρος του ανοσοποιητικού συστήματος, συμβάλλοντας έτσι στη μείωση της απελευθέρωσης φλεγμονωδών χημικών ουσιών. Οι συνδυαστικές σταγόνες στοχεύουν και στους δύο μηχανισμούς.

Επειδή υπάρχουν πολλές διαθέσιμες επιλογές, είναι χρήσιμο να συζητήσετε με τον οφθαλμίατρό σας ποια είναι η κατάλληλη για εσάς.

Σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν και άλλα συμπτώματα αλλεργίας, όπως φτέρνισμα ή καταρροή, ένα από του στόματος αντιαλλεργικό φάρμακο μπορεί να είναι αποτελεσματικό για την αντιμετώπιση όλων των συμπτωμάτων. Αν τα συμπτώματα επιμένουν, μπορεί να βοηθήσει μια συνταγογραφούμενη στεροειδής οφθαλμική σταγόνα.

Αν η ανάγκη να τρίβετε τα μάτια σας δεν βελτιώνεται με τεχνητά δάκρυα, κρύες κομπρέσες ή αντιαλλεργικές οφθαλμικές σταγόνες χωρίς ιατρική συνταγή, είναι ώρα να κλείσετε ραντεβού με τον οφθαλμίατρό σας για αξιολόγηση.