Η σιλδεναφίλη, το δραστικό συστατικό του Viagra, φαίνεται ότι μπορεί να δώσει νέα ελπίδα σε άτομα που ζουν με το σύνδρομο Leigh, μια σπάνια και σοβαρή παιδική διαταραχή
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cell, το φάρμακο φάνηκε να βελτιώνει τα συμπτώματα σε μια μικρή ομάδα ασθενών.
Το σύνδρομο Leigh ανήκει σε μια ομάδα παθήσεων που ονομάζονται μιτοχονδριοπάθειες και σχετίζονται με προβλήματα στην παραγωγή ενέργειας των κυττάρων. Τα μιτοχόνδρια λειτουργούν ως «εργοστάσια» ενέργειας των κυττάρων και όταν δεν λειτουργούν σωστά, ιστοί με υψηλές ενεργειακές ανάγκες, όπως ο εγκέφαλος, υφίστανται βλάβες.
Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν μυϊκή αδυναμία, δυσκολία στην κατάποση, αναπνευστικά προβλήματα, επιληπτικές κρίσεις και καθυστέρηση στη νοητική ανάπτυξη. Η νόσος είναι κληρονομική και προς το παρόν δεν υπάρχει θεραπεία, ενώ πολλά παιδιά καταλήγουν μέσα σε λίγα χρόνια από τη διάγνωση. Με συχνότητα εμφάνισης ένα στα 36.000 νεογνά, το σύνδρομο Leigh κατατάσσεται στις σπάνιες παθήσεις σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες. Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχουν εγκεκριμένες φαρμακευτικές θεραπείες.
Όπως έδειξε η πρόσφατη μικρή πιλοτική μελέτη, η χορήγηση σιλδεναφίλης συνδέθηκε με μετρήσιμες βελτιώσεις στην πορεία της νόσου.
Πώς λειτουργεί το φάρμακο κατά της νόσου
Οι ερευνητές εντόπισαν τη σιλδεναφίλη, έναν αναστολέα PDE-5 που είναι γνωστός κυρίως για τη θεραπεία της στυτικής δυσλειτουργίας, ως πιθανή θεραπευτική επιλογή. Το φάρμακο χρησιμοποιείται επίσης σε βρέφη για την αντιμετώπιση της πνευμονικής υπέρτασης, καθώς έχει την ιδιότητα να διαστέλλει τα αιμοφόρα αγγεία.
Στη μελέτη, 6 ασθενείς ηλικίας από 9 μηνών έως 38 ετών έλαβαν συνεχή αγωγή με σιλδεναφίλη. Μέσα σε λίγους μήνες, πολλοί εμφάνισαν ενίσχυση της μυϊκής τους δύναμης, ενώ κάποιοι παρουσίασαν βελτίωση και στα νευρολογικά συμπτώματα. Οι ασθενείς ανέκαμψαν επίσης ταχύτερα από μεταβολικές κρίσεις, δηλαδή καταστάσεις υπερφόρτωσης του ενεργειακού μεταβολισμού, οι οποίες μπορούν να επιδεινώσουν απότομα την πορεία της νόσου.
«Για παράδειγμα, σε ένα παιδί που λάμβανε σιλδεναφίλη, η απόσταση που μπορούσε να περπατήσει αυξήθηκε δεκαπλάσια, από 500 σε 5.000 μέτρα», εξήγησε ο Markus Schuelke. «Σε ένα άλλο παιδί, η θεραπεία κατέστειλε πλήρως τις μεταβολικές κρίσεις που εμφανίζονταν σχεδόν κάθε μήνα, ενώ ένας ακόμη ασθενής δεν παρουσίαζε πλέον επιληπτικές κρίσεις».
Ο Markus Schuelke, γιατρός και επιστήμονας στο Τμήμα Παιδιατρικής Νευρολογίας του Charité και εκ των συγγραφέων της μελέτης, πρόσθεσε: «Τέτοιες επιδράσεις βελτιώνουν σημαντικά την ποιότητα ζωής των ασθενών με σύνδρομο Leigh. Αν και απαιτείται επιβεβαίωση αυτών των αρχικών ευρημάτων σε μεγαλύτερη μελέτη, είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό ότι εντοπίστηκε ένα πολλά υποσχόμενο υποψήφιο φάρμακο για τη θεραπεία αυτής της σοβαρής κληρονομικής νόσου».
Γιατί οι σπάνιες ασθένειες είναι δύσκολο να αντιμετωπιστούν
Το σύνδρομο Leigh επηρεάζει περίπου 1 στα 36.000 παιδιά, γεγονός που καθιστά την έρευνα ιδιαίτερα απαιτητική. «Ο μικρός αριθμός περιστατικών δυσκολεύει τη μελέτη της νόσου και δημιουργεί εμπόδια στην επείγουσα αναζήτηση αποτελεσματικών θεραπειών», εξήγησε ο Markus Schuelke.
Επειδή οι ασθενείς είναι τόσο λίγοι, η διεξαγωγή μεγάλων κλινικών μελετών είναι δύσκολη. Οι ερευνητές συχνά χρειάζεται να συνεργάζονται μεταξύ πολλών κέντρων και χωρών. Επιπλέον, η μελέτη της νόσου είναι περίπλοκη, καθώς δεν είναι εύκολο να συλλεχθεί εγκεφαλικός ή νευρικός ιστός από ασθενείς.
Για να εντοπίσουν πιθανές θεραπείες, οι επιστήμονες ακολούθησαν μια καινοτόμο προσέγγιση. Συγκέντρωσαν κύτταρα δέρματος από ασθενείς και τα επαναπρογραμμάτισαν σε επαγόμενα πολυδύναμα βλαστοκύτταρα, τα οποία μπορούν να εξελιχθούν σε πολλούς διαφορετικούς τύπους κυττάρων. Στη συνέχεια, τα μετέτρεψαν σε νευρικά κύτταρα που μιμούνταν τα ίδια μεταβολικά ελαττώματα που παρατηρούνται στο σύνδρομο Leigh.
Σχεδιάζονται μεγαλύτερες κλινικές μελέτες
Μετά από αυτά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων χορήγησε στη σιλδεναφίλη καθεστώς ορφανού φαρμάκου για σπάνιες ασθένειες. Ο χαρακτηρισμός αυτός μπορεί να επιταχύνει τη διαδικασία ανάπτυξης και έγκρισης.
Οι ερευνητές σχεδιάζουν πλέον τη διεξαγωγή μιας μεγαλύτερης, ελεγχόμενης με placebo κλινικής μελέτης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, στο πλαίσιο του προγράμματος SIMPATHIC EU. Το επόμενο αυτό βήμα θα δείξει αν τα αρχικά ευρήματα επιβεβαιώνονται σε μεγαλύτερο αριθμό ασθενών.
