Τα τελευταία χρόνια η πρωτεΐνη έχει αναδειχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους διατροφικούς «πρωταγωνιστές». Προϊόντα εμπλουτισμένα με πρωτεΐνη κατακλύζουν πλέον τα ράφια των καταστημάτων, από δημητριακά και καφέ μέχρι νερό και σνακ, δημιουργώντας την εντύπωση ότι όσο περισσότερη πρωτεΐνη καταναλώνουμε, τόσο καλύτερο είναι για την υγεία μας.
Ωστόσο, μια νέα επιστημονική ανασκόπηση, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cell Press Blue και συγκέντρωσε τα ευρήματα περισσότερων από 350 μελετών, έρχεται να αμφισβητήσει αυτή την αντίληψη. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η μειωμένη πρόσληψη πρωτεΐνης ενδέχεται να προσφέρει σημαντικά οφέλη για τον μεταβολισμό, να περιορίζει τη φλεγμονή και τις κυτταρικές βλάβες, ενώ παράλληλα ενεργοποιεί μηχανισμούς που σχετίζονται με την υγιή γήρανση και τη μακροζωία.
Η λιγότερη πρωτεΐνη ως εναλλακτική στον θερμιδικό περιορισμό
Εδώ και δεκαετίες η επιστημονική κοινότητα γνωρίζει ότι ο περιορισμός των θερμίδων μπορεί να αυξήσει το προσδόκιμο ζωής σε πολλά είδη οργανισμών και να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης ασθενειών που σχετίζονται με την ηλικία, όπως ο καρκίνος. Ωστόσο, η μακροχρόνια εφαρμογή μιας αυστηρά υποθερμιδικής διατροφής είναι ιδιαίτερα δύσκολη για τους περισσότερους ανθρώπους.
Η μείωση της πρωτεΐνης φαίνεται να αποτελεί μια πιο ρεαλιστική εναλλακτική. Προγενέστερες μελέτες σε μύγες και τρωκτικά έχουν δείξει ότι τα ζώα ζούσαν περισσότερο όταν κατανάλωναν μικρότερες ποσότητες πρωτεΐνης, ακόμη και όταν η συνολική πρόσληψη θερμίδων παρέμενε αμετάβλητη.
Αντίστοιχα ενθαρρυντικά είναι και τα πρώτα αποτελέσματα από κλινικές μελέτες σε ανθρώπους. Συμμετέχοντες που περιόρισαν την πρωτεΐνη στη διατροφή τους παρουσίασαν απώλεια σωματικού βάρους και λίπους, καθώς και καλύτερο έλεγχο του σακχάρου νηστείας, παρότι σε αρκετές περιπτώσεις κατανάλωναν συνολικά περισσότερες θερμίδες.
Δεν είναι όμως η υψηλή πρόσληψη πρωτεΐνης πάντα επιβλαβής
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα δεδομένα δεν είναι μονοδιάστατα. Υπάρχουν αρκετές μελέτες που δείχνουν πως η αυξημένη πρόσληψη πρωτεΐνης μπορεί να συμβάλει στην απώλεια βάρους, αλλά και στη διατήρηση της μυϊκής μάζας, ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους και κυρίως όταν συνδυάζεται με συστηματική άσκηση.
Μάλιστα, τα ευρήματα αυτά οδήγησαν πρόσφατα στην αναθεώρηση των αμερικανικών διατροφικών οδηγιών, οι οποίες πλέον προτείνουν ημερήσια πρόσληψη πρωτεΐνης 1,2 έως 1,6 γραμμαρίων ανά κιλό σωματικού βάρους, ποσότητα σχεδόν διπλάσια από τις προηγούμενες συστάσεις.
Παρά τη συγκεκριμένη σύσταση, ο καθηγητής Dudley Lamming από το Πανεπιστήμιο του Wisconsin-Madison και οι συνεργάτες του υποστηρίζουν ότι η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, η πρωτεΐνη είναι αναμφίβολα απαραίτητη για τη μυϊκή ανάπτυξη και την αποκατάσταση μετά την άσκηση. Ωστόσο, επειδή η πλειονότητα των ανθρώπων ακολουθεί καθιστικό τρόπο ζωής, πολλοί πιθανότατα καταναλώνουν περισσότερη πρωτεΐνη από όση πραγματικά χρειάζονται, γεγονός που ενδέχεται να έχει αρνητικές συνέπειες για την υγεία.
Πώς η μειωμένη πρωτεΐνη επηρεάζει τον οργανισμό
Αναλύοντας περισσότερες από 350 επιστημονικές δημοσιεύσεις, οι ερευνητές εντόπισαν αρκετούς βιολογικούς μηχανισμούς που φαίνεται να εξηγούν γιατί ο περιορισμός της πρωτεΐνης μπορεί να συμβάλλει στη βελτίωση της υγείας και στην επιβράδυνση της γήρανσης.
Συγκεκριμένα, η χαμηλότερη πρόσληψη πρωτεΐνης συνδέθηκε με:
- καλύτερη μεταβολική λειτουργία,
- ευνοϊκές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο τα κύτταρα ανταποκρίνονται στα θρεπτικά συστατικά,
- μείωση των κυτταρικών βλαβών,
- αποτελεσματικότερη διατήρηση της φυσιολογικής κυτταρικής λειτουργίας.
Ο ρόλος της ορμόνης FGF21
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ορμόνη FGF21 (Fibroblast Growth Factor 21), τα επίπεδα της οποίας αυξάνονται όταν μειώνεται η κατανάλωση πρωτεΐνης.
Η FGF21 φαίνεται να:
- αυξάνει την ενεργειακή δαπάνη,
- βελτιώνει τη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα,
- μειώνει τη φλεγμονή.
Σε μελέτες σε ποντίκια, τα ζώα με υψηλότερα επίπεδα της συγκεκριμένης ορμόνης παρουσίασαν μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής, με το αποτέλεσμα να είναι ακόμη πιο έντονο στα αρσενικά. Αντίστοιχα, έχει διαπιστωθεί ότι και στους ανθρώπους τα επίπεδα της FGF21 αυξάνονται όταν μειώνεται η πρόσληψη πρωτεΐνης.
Τα αμινοξέα που φαίνεται να επηρεάζουν τη γήρανση
Η ανασκόπηση εστιάζει επίσης σε τρία συγκεκριμένα αμινοξέα, τη μεθειονίνη, την ισολευκίνη και τη βαλίνη, τα οποία φαίνεται να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στις διαδικασίες της γήρανσης.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η υπερβολική κατανάλωσή τους μπορεί να ενεργοποιεί βιολογικές οδούς που ευνοούν την κυτταρική ανάπτυξη. Όταν οι μηχανισμοί αυτοί παραμένουν συνεχώς ενεργοί, ενδέχεται να αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης παχυσαρκίας, χρόνιας φλεγμονής και άλλων καταστάσεων που σχετίζονται με τη γήρανση.
Οι ανάγκες σε πρωτεΐνη δεν είναι ίδιες για όλους. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι οι ανάγκες σε πρωτεΐνη διαφέρουν σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ορισμένες ομάδες, όπως οι έγκυες γυναίκες και αρκετοί ηλικιωμένοι, έχουν αυξημένες ανάγκες και δεν θα πρέπει να περιορίζουν την πρόσληψή της χωρίς ιατρική ή διαιτολογική καθοδήγηση.
Αντίθετα, για πολλούς ενήλικες με καθιστικό τρόπο ζωής, τα προϊόντα εμπλουτισμένα με πρωτεΐνη πιθανόν να μην προσφέρουν τα οφέλη που υπόσχονται οι διαφημίσεις.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι οι αθλητές καταναλώνουν συχνά μεγάλες ποσότητες πρωτεΐνης χωρίς να εμφανίζουν μεταβολικές διαταραχές. Σύμφωνα με τον καθηγητή Lamming, αυτό πιθανότατα οφείλεται στο γεγονός ότι η συστηματική άσκηση κατευθύνει την πρωτεΐνη προς την ανάπτυξη και τη διατήρηση της μυϊκής μάζας, περιορίζοντας τις ενδεχόμενες αρνητικές επιπτώσεις.
Το συμπέρασμα των επιστημόνων
Το βασικό μήνυμα της ανασκόπησης δεν είναι ότι η πρωτεΐνη είναι επιβλαβής, αλλά ότι «περισσότερη» δεν σημαίνει απαραίτητα και «καλύτερη».
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι οι μελλοντικές διατροφικές οδηγίες θα πρέπει να εξατομικεύονται, λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο την ηλικία, αλλά και το επίπεδο φυσικής δραστηριότητας κάθε ανθρώπου. Ένας αθλητής, ένας ηλικιωμένος και ένας άνθρωπος με καθιστική καθημερινότητα δεν έχουν τις ίδιες ανάγκες σε πρωτεΐνη.
Επομένως, η υπερκατανάλωση πρωτεΐνης, ιδιαίτερα από άτομα με περιορισμένη σωματική δραστηριότητα, ενδέχεται να μην προσφέρει τα αναμενόμενα οφέλη και, σύμφωνα με τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, ίσως να επηρεάζει αρνητικά τη μακροχρόνια υγεία και τη διαδικασία της γήρανσης.
