Ο εμβολιασμός κατά του HPV αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μέτρα πρόληψης ορισμένων μορφών καρκίνου, ενώ οι ειδικοί εξετάζουν πλέον αν μία μόνο δόση μπορεί να προσφέρει επαρκή προστασία.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι συστάσεις για τον εμβολιασμό στις ΗΠΑ έχουν παρουσιάσει σημαντικές αλλαγές και διαφωνίες το τελευταίο διάστημα, με ομοσπονδιακούς αξιωματούχους και ιατρικούς οργανισμούς να έχουν διαφορετικές απόψεις σχετικά με την πολιτική εμβολιασμών. Παράλληλα, όμως, και οι δύο πλευρές εξετάζουν πιθανές αλλαγές στις εδώ και χρόνια ισχύουσες συστάσεις για το εμβόλιο κατά του HPV.
«Πρόκειται για μια σημαντική αλλαγή σε σχέση με όσα γνωρίζαμε και επικοινωνούσαμε εδώ και πολλά χρόνια σχετικά με τον καλύτερο τρόπο προστασίας των εφήβων από τον HPV», σημειώνει ο Jason Schwartz, ερευνητής πολιτικής εμβολιασμών στο Πανεπιστήμιο Yale.
Ο HPV συνδέεται με χιλιάδες περιστατικά καρκίνου
Ο HPV, ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων, αποτελεί μία από τις συχνότερες σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις.
Περισσότεροι από 40 τύποι του HPV μπορούν να προσβάλουν την περιοχή των γεννητικών οργάνων σε άνδρες και γυναίκες, καθώς και το εσωτερικό του στόματος και του λαιμού. Ορισμένα στελέχη ευθύνονται, επίσης, για την πλειονότητα των περιστατικών κονδυλωμάτων των γεννητικών οργάνων.
Ο HPV αποτελεί παράλληλα σημαντικό παράγοντα για σχεδόν 50.000 περιστατικά καρκίνου που διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο στις ΗΠΑ και αφορούν αυτές τις περιοχές του σώματος. Σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), περίπου το 90% των καρκίνων του τραχήλου της μήτρας και του πρωκτού συνδέονται με λοιμώξεις από HPV.
Το πρώτο εμβόλιο κατά του HPV εγκρίθηκε το 2006. Πρόκειται για το Gardasil της Merck. Ένα δεύτερο εμβόλιο, το Cervarix της GlaxoSmithKline, εγκρίθηκε το 2009.
Τα εμβόλια έχουν εγκριθεί για αγόρια και κορίτσια, από την ηλικία των 9 ετών έως και την ηλικία των 20 ετών. Ωστόσο, ο εμβολιασμός δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις ηλικίες των 11 και 12 ετών, καθώς το εμβόλιο είναι πιο αποτελεσματικό όταν χορηγείται πριν από την έναρξη της σεξουαλικής δραστηριότητας.
Οι συστάσεις για τις δόσεις έχουν αλλάξει και στο παρελθόν
Όταν ξεκίνησε ο εμβολιασμός το 2006, οι ομοσπονδιακές συστάσεις αφορούσαν μόνο τα κορίτσια και προέβλεπαν τρεις δόσεις μέσα σε διάστημα έξι μηνών.
Το 2011 προστέθηκαν και τα αγόρια, μεταξύ άλλων με στόχο να περιοριστεί η μετάδοση του ιού και κατ’ επέκταση η εμφάνιση καρκίνων που σχετίζονται με τον HPV.
Δέκα χρόνια αργότερα, οι συστάσεις άλλαξαν ξανά. Ο αριθμός των δόσεων μειώθηκε από τρεις σε δύο, καθώς οι μελέτες έδειξαν ότι δύο δόσεις μπορούσαν να προσφέρουν επαρκή προστασία. Μάλιστα, τα δεδομένα έδειξαν ότι οι δύο δόσεις ήταν ιδιαίτερα αποτελεσματικές όταν χορηγούνταν με απόσταση έξι έως 12 μηνών, γεγονός που επέτρεπε να πραγματοποιούνται ακόμη και κατά τη διάρκεια δύο ετήσιων ιατρικών επισκέψεων.
Έκτοτε, μελέτες από διάφορες χώρες έχουν καταγράψει σημαντική μείωση των λοιμώξεων από HPV, των κονδυλωμάτων των γεννητικών οργάνων και των προκαρκινικών αλλοιώσεων του τραχήλου της μήτρας.
Τα δεδομένα για την αποτελεσματικότητα συνεχίζουν να είναι θετικά
Το 2020, η American Cancer Society επικαιροποίησε τις κατευθυντήριες οδηγίες της για τον έλεγχο του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, αυξάνοντας την ηλικία έναρξης του προληπτικού ελέγχου από τα 21 στα 25 έτη.
Η αλλαγή αυτή συνδέθηκε με δεδομένα που έδειχναν ότι ο εμβολιασμός είχε οδηγήσει σε μείωση των αλλοιώσεων του τραχήλου της μήτρας που θεωρούνται πρόδρομες του καρκίνου.
Τα νεότερα στοιχεία εξακολουθούν να είναι ενθαρρυντικά. Μια πρόσφατη ερευνητική ανασκόπηση του Vaccine Integrity Project του Πανεπιστημίου της Μινεσότα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα εμβόλια κατά του HPV έχουν μειώσει τον κίνδυνο καρκίνων στην περιοχή των γεννητικών οργάνων στις γυναίκες.
Παράλληλα, μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο στο περιοδικό JAMA Oncology διαπίστωσε ότι οι εμβολιασμένοι άνδρες εμφανίζουν σχεδόν 50% μικρότερο κίνδυνο να αναπτύξουν καρκίνους που σχετίζονται με τον HPV, μεταξύ άλλων στην περιοχή του κεφαλιού και του λαιμού, του οισοφάγου, του πρωκτού και του πέους.
«Η διάρκεια της προστασίας είναι μεγάλη», δήλωσε η Angela Ulrich, επικεφαλής της ερευνητικής ανασκόπησης. «Έχουμε ανθρώπους ηλικίας 20, 30 και 40 ετών που εξακολουθούν να έχουν προστασία από το εμβόλιο κατά του HPV».
Τα ποσοστά εμβολιασμού παραμένουν χαμηλότερα από άλλα εμβόλια
Παρά την αποτελεσματικότητα του εμβολίου, τα ποσοστά εμβολιασμού κατά του HPV παραμένουν χαμηλότερα σε σύγκριση με ορισμένα άλλα εμβόλια που χορηγούνται στους εφήβους.
Πρόσφατη έκθεση του CDC έδειξε ότι περίπου 63% των εφήβων έχουν λάβει και τις δύο απαιτούμενες δόσεις, με το ποσοστό αυτό να παραμένει ουσιαστικά σταθερό τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Ένας από τους λόγους μπορεί να είναι ότι στις ΗΠΑ τα περισσότερα πολιτειακά συστήματα δεν απαιτούν τον εμβολιασμό κατά του HPV ως προϋπόθεση για τη φοίτηση στο σχολείο.
Υπάρχει, επίσης, ένα ακόμη πρακτικό ζήτημα: το εμβόλιο HPV είναι γνωστό ότι μπορεί να προκαλέσει εντονότερο στιγμιαίο πόνο σε σχέση με ορισμένα άλλα εμβόλια. Οι γιατροί έχουν παρατηρήσει επίσης ότι τα περιστατικά λιποθυμίας είναι συχνότερα μετά τη χορήγησή του.
Ο Dr. Scott Hadland, ο οποίος εργάζεται σε κλινική της Βοστώνης που ειδικεύεται σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες, αναφέρει ότι οι ερωτήσεις σχετικά με τον πόνο είναι συχνές.
«Κάποιοι ασθενείς μου λένε ότι πονάει περισσότερο από άλλα εμβόλια που έχουν κάνει, αλλά αυτό διαρκεί μόνο για μια στιγμή», σημειώνει.
Θα αρκεί τελικά μία δόση;
Η συζήτηση για μία μόνο δόση δεν είναι καινούργια.
Τον Ιανουάριο, ο τότε υπουργός Υγείας των ΗΠΑ Robert F. Kennedy Jr. έδωσε εντολή για τη μείωση των συνιστώμενων δόσεων του εμβολίου HPV σε μία, στο πλαίσιο ευρύτερων αλλαγών στο παιδικό πρόγραμμα εμβολιασμών.
Η αλλαγή αυτή μπλοκαρίστηκε στη συνέχεια με δικαστική απόφαση. Ωστόσο, η ιδέα της μίας δόσης είχε ήδη αρχίσει να εξετάζεται από την επιστημονική κοινότητα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε μια μελέτη στην Κόστα Ρίκα, η οποία παρακολούθησε περισσότερα από 20.000 κορίτσια για πέντε χρόνια. Σύμφωνα με τα αποτελέσματά της, μία μόνο δόση του εμβολίου προσέφερε περίπου 97% προστασία έναντι του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, ποσοστό παρόμοιο με εκείνο που παρατηρήθηκε μετά τη χορήγηση δύο δόσεων.
Ήδη από το 2024, τα νέα ερευνητικά δεδομένα είχαν οδηγήσει συμβουλευτική επιτροπή του CDC να δημιουργήσει ειδική ομάδα εργασίας, προκειμένου να εξετάσει το ενδεχόμενο αλλαγής των συστάσεων.
Παράλληλα, η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής εξετάζει και εκείνη το ζήτημα, μεταξύ άλλων το αν μία δόση μπορεί να είναι επαρκής για ορισμένες ηλικιακές ομάδες και σε ποια ηλικία θα ήταν προτιμότερο να ξεκινά ο εμβολιασμός.
Ένα ή δύο εμβόλια; Τι ισχύει σήμερα
Οι συστάσεις εξακολουθούν να εξελίσσονται. Προς το παρόν, οι ειδικοί συστήνουν δύο δόσεις για τα παιδιά και τους εφήβους που ξεκινούν τον εμβολιασμό στις συνιστώμενες ηλικίες.
Υπάρχουν πλέον σημαντικά στοιχεία που δείχνουν ότι μία δόση μπορεί να προσφέρει επαρκή προστασία στα κορίτσια έναντι του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Ωστόσο, υπάρχουν λιγότερα δεδομένα σχετικά με την προστασία από άλλες μορφές καρκίνου στα κορίτσια, αλλά και σχετικά με το αν μία μόνο δόση προσφέρει επαρκή προστασία στα αγόρια έναντι των καρκίνων που σχετίζονται με τον HPV.
Έτσι, είτε οι μελλοντικές συστάσεις παραμείνουν στις δύο δόσεις είτε μεταβληθούν σε μία, το βασικό μήνυμα των ειδικών παραμένει το ίδιο: ο εμβολιασμός κατά του HPV αποτελεί σημαντικό μέτρο πρόληψης του καρκίνου.
«Τα οφέλη είναι απολύτως σαφή. Προλαμβάνει τον καρκίνο», τονίζει ο Dr. Hadland.
