Λίγα θέματα μας αναστατώνουν τόσο έντονα όσο η απιστία. Είναι εξαιρετικά επώδυνη και ταυτόχρονα πολύ συχνή. Έρευνες δείχνουν ότι η απιστία εμφανίζεται σε έως και 20% των γάμων και έως και 70% των σχέσεων.

Με βάση τη βιβλιογραφία σε Ευρώπη και ΗΠΑ, τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες είναι πάνω-κάτω εξίσου πιθανό να απιστήσουν, με τη διαφορά ότι οι γυναίκες τείνουν να εγκαταλείπουν τη σχέση κάποια στιγμή μετά την απιστία, ενώ οι άνδρες φαίνονται πιο πρόθυμοι να διατηρούν παράλληλη σχέση χωρίς να χωρίζουν από την «επίσημη».

Όσον αφορά την Ελλάδα, τα πράγματα φαίνονται αρκετά δυσοίωνα, με πρόσφατη έρευνα που πραγματοποίησε το Ανδρολογικό Ινστιτούτο σε δείγμα 2.000 ζευγαριών να αποκαλύπτει ότι το 84% των ανδρών και το 78% των γυναικών έχουν απιστήσει ή να είναι ανοιχτοί στο ενδεχόμενο.

«Η απιστία προκαλεί βαθιά αναστάτωση, τόσο σε προσωπικό όσο και σε σχεσιακό επίπεδο. Μάλιστα, αποτελεί έναν από τους πιο συχνούς λόγους που αναφέρονται ως αιτία διαζυγίου. Είτε σηματοδοτεί το τέλος μιας σχέσης είτε την αρχή μιας προσπάθειας επαναδόμησης, ο πόνος της απιστίας δεν φεύγει εύκολα», είπε στο Psycology Today η ψυχολόγος, Alexandra H. Solomon.

Τα αίτια της απιστίας

Όπως αναφέρει σχετική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Archives of Sexual Behavior» το 2017, οι βασικοί παράγοντες που οδήγησαν τους συμμετέχοντες στην απιστία ήταν οι παρακάτω:

• Έλλειψη δέσμευσης στην παρούσα σχέση
• Πτώση στην ικανοποίηση που λάμβαναν μέσα από τη σχέση
• Αποδοχή της άποψης ότι οι σεξουαλικές σχέσεις εκτός της σχέσης δεν ήταν και τόσο κακές
• Αίσθημα φόβου όσον αφορά τη σύνδεση με τον/την σύντροφό τους
• Σεξουαλική ασυμβατότητα

Πόσο πιθανό είναι να επαναληφθεί η απιστία

Σύμφωνα με την προαναφερθείσα μελέτη, τα άτομα που έχουν απατήσει στην παρούσα ή σε προηγούμενη σχέση τους είναι κατά 3 φορές πιο πιθανό να απατήσουν εκ νέου -ανεξαρτήτως φύλου και επιπέδου δέσμευσης (σχέση, συγκατοίκηση, γάμος).

Κάτι ακόμα που παρατήρησαν οι επιστήμονες ήταν πως εάν κάποιος άνθρωπος ανέφερε πως γνώριζε ότι είχε απατηθεί σε προηγούμενη σχέση του, διέτρεχε τον διπλάσιο κίνδυνο να απατηθεί ξανά από την επόμενη.

Από την άλλη, κανείς δεν μπορεί να οριστεί αποκλειστικά από τη χειρότερη συμπεριφορά του. Τι ξεχωρίζει εκείνον που συνεχίζει να απατά από εκείνον που χρησιμοποιεί αυτή την επώδυνη εμπειρία ως αφετηρία εξέλιξης και αλλαγής; Η διάθεση για καλλιέργεια σχεσιακής αυτογνωσίας.

Η σχεσιακή αυτογνωσία είναι η συνεχής διαδικασία κατανόησης του ποιοι είστε μέσα στις ερωτικές και στενές σας σχέσεις. Αφορά το να κατανοείτε τις πεποιθήσεις σας γύρω από τις σχέσεις, οι οποίες έχουν διαμορφωθεί από την οικογένεια στην οποία μεγαλώσατε, το πολιτισμικό σας πλαίσιο, την προσωπικότητά σας και τις εμπειρίες ζωής σας. Όλα αυτά επηρεάζουν τον τρόπο που σχετίζεστε. Χωρίς σχεσιακή αυτογνωσία, μένετε στάσιμοι και επαναλαμβάνετε τα ίδια λάθη. Με σχεσιακή αυτογνωσία, τα λάθη μετατρέπονται σε ουσιαστικές ευκαιρίες εξέλιξης.

Αν ο σύντροφός σας έχει ιστορικό απιστίας, χρειάζεται να καταλάβετε σε ποιο βαθμό είναι διατεθειμένος να δουλέψει πάνω στη σχεσιακή του αυτογνωσία. Η σχεσιακή αυτογνωσία διαμορφώνει τις ιστορίες που λέμε για τον εαυτό μας, γι’ αυτό έχει σημασία να δείτε πώς περιγράφει ο ίδιος την απιστία του. Ακολουθούν δύο παραδείγματα χαμηλής σχεσιακής αυτογνωσίας και ένα παράδειγμα υψηλής.

Ιστορία #1: Η επίρριψη της ευθύνης στους άλλους

«Ο/η πρώην μου ήταν τρελός/ή. Οποιοσδήποτε θα τον/την απατούσε. Η σχέση ήταν τοξική και έπρεπε να τελειώσει. Ήμουν δυστυχισμένος/η, οπότε ήταν φυσικό να στραφώ αλλού».

Η σχεσιακή αυτογνωσία σημαίνει ότι αναλαμβάνετε την ευθύνη για τον εαυτό σας, με στόχο την εξέλιξη και την αλλαγή. Αν ο σύντροφός σας επιμένει να κατηγορεί έναν δύσκολο σύντροφο ή μια κακή σχέση, δεν θα μπορέσει να εντάξει την απιστία στη συνολική ιστορία της ζωής του. Δεν θα μάθει από αυτό που συνέβη, αυξάνοντας την πιθανότητα να επαναλάβει το ίδιο μοτίβο.

Ιστορία #2: Το παιχνίδι της ντροπής

«Δεν μπορώ να μιλήσω γι’ αυτό, γιατί με κάνει να νιώθω κακός άνθρωπος. Πρέπει απλώς να το αφήσουμε πίσω μας».

Το αντίθετο της επίρριψης ευθυνών («φταίνε οι άλλοι») είναι η ντροπή («φταίω μόνο εγώ»). Όπως και η επίρριψη ευθυνών, έτσι και η ντροπή εμποδίζει τον σύντροφό σας να ενσωματώσει το λάθος σε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα του εαυτού του. Η εμπειρία κλείνεται σε ένα «κουτί» με την ένδειξη «Κίνδυνος. Μην το ανοίξετε». Ό,τι μένει καταπιεσμένο, όμως, συνεχίζει να υπάρχει και μπορεί να επηρεάσει τη σχέση.

Η σωστή διαχείριση: Αυτοσυμπόνια μαζί με ανάληψη ευθύνης

«Απάτησα στην προηγούμενη σχέση μου. Όταν αποκαλύφθηκε, ένιωσα έντονη ντροπή και σύγχυση για τη συμπεριφορά μου. Γι’ αυτό δούλεψα με τον εαυτό μου, μέσα από θεραπεία, διάβασμα και ομάδες υποστήριξης, και άρχισα να καταλαβαίνω γιατί ήμουν ευάλωτος/η στο να προδώσω την εμπιστοσύνη του/της συντρόφου μου. Σήμερα καταλαβαίνω ότι λειτουργούσα από ένα κομμάτι μου που δεν είχε θεραπευτεί. Πλέον είμαι αποφασισμένος/η να ζω διαφορετικά. Όταν κάτι με δυσκολεύει, στρέφομαι προς τον/τη σύντροφό μου, ώστε να μην συσσωρεύεται δυσαρέσκεια. Θέτω υγιή όρια. Έχω δουλέψει τη σχέση μου με τη σεξουαλικότητά μου και την αποδέχομαι. Κατανοώ ότι αυτό το κομμάτι του παρελθόντος μου σας επηρεάζει, γι’ αυτό είμαι πρόθυμος/η να το συζητάμε. Παράλληλα, νιώθω ότι η αυτογνωσία και η ταπεινότητά μου προστατεύουν τη σχέση μας».

Μια ιστορία υψηλής σχεσιακής αυτογνωσίας δείχνει έναν άνθρωπο που έχει ουσιαστική κατανόηση του εαυτού του και ταυτόχρονα παραμένει συνδεδεμένος με εσάς και τις ανησυχίες σας.

Το να επιλέξετε έναν σύντροφο με ιστορικό απιστίας εμπεριέχει ρίσκο και ο φόβος σας είναι απολύτως λογικός. Χρειάζεται, όμως, να αποφύγετε έναν κατηγορητικό ή επικριτικό τόνο, γιατί αυτό πιθανότατα θα τον οδηγήσει σε άμυνα και δεν θα πάρετε τις απαντήσεις που χρειάζεστε. Ο στόχος είναι να δημιουργηθεί μια συζήτηση όπου στέκεστε δίπλα δίπλα και εξετάζετε μαζί το εξής ερώτημα: «Πώς θα δημιουργήσουμε μια σχέση που βασίζεται στον σεβασμό, την ασφάλεια και την ακεραιότητα;». Οι παρακάτω ερωτήσεις μπορούν να σας βοηθήσουν να καθοδηγήσετε τη συζήτησή σας.

Ερωτήσεις συζήτησης

• Πόσο μετανιώνεις για την απιστία στο παρελθόν;
• Σε ποιο βαθμό αναλαμβάνεις την ευθύνη για τη συμπεριφορά σου;
• Σε ποιο βαθμό έχεις συγχωρήσει τον εαυτό σου;
• Τι έμαθες για τον εαυτό σου μέσα από αυτή την εμπειρία;
• Πώς ορίζεις την πίστη μέσα σε μια σχέση;
• Πόσο δεσμευμένος είσαι στο να παραμείνεις πιστός/η;
• Τι κάνεις στην πράξη για να παραμένεις συνεπής με τις αξίες σου;
• Πότε νιώθεις πιο κοντά μου και πότε πιο απομακρυσμένος;
• Σε ποιο βαθμό οι άνθρωποι στη ζωή σου στηρίζουν τη δέσμευσή σου για να παραμείνεις πιστός/η;

Οι απαντήσεις σε αυτές τις ερωτήσεις μπορούν να σας βοηθήσουν να δείτε πιο καθαρά πώς μπορείτε να προχωρήσετε, ώστε και οι δύο να νιώθετε μεγαλύτερη σιγουριά για το κοινό σας μέλλον.