Στην ψυχολογία, το «νόημα» αφορά την αίσθηση ότι η ζωή έχει συνοχή, σκοπό και σύνδεση με όσα έχουν αξία για εσάς. Με απλά λόγια, το νόημα δεν είναι κάτι που «βρίσκετε» έπειτα από μακρά αναζήτηση, αλλά κάτι που καλλιεργείτε μέσα από μικρές, ουσιαστικές κινήσεις που επαναλαμβάνονται στον χρόνο.

Όσοι νιώθουν πως η ζωή τους έχει νόημα τείνουν να αναφέρουν καλύτερη ψυχική ευεξία, λιγότερο στρες και χαμηλότερα επίπεδα κατάθλιψης, καθώς και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα όταν οι συνθήκες δυσκολεύουν.

Όταν, αντίθετα, το νόημα είναι περιορισμένο, μπορεί να νιώθετε αποκομμένοι ή χωρίς κατεύθυνση, ακόμη κι αν αντικειμενικά «όλα πηγαίνουν καλά».

Όπως εξήγησε ο Trevor Mazzucchelli, καθηγητής Ψυχολογίας στο Curtin University, η ζωή αποκτά περισσότερο νόημα όταν αφιερώνετε χρόνο σε πράγματα που έχουν σημασία για εσάς και σας προσφέρουν μια μορφή εσωτερικής ανταμοιβής.

«Δεν πρόκειται απαραίτητα για έντονο ενθουσιασμό, αλλά για εκείνη τη διακριτική αίσθηση ότι ‘άξιζε τον κόπο’. Το να βοηθήσετε έναν φίλο, να μάθετε κάτι καινούργιο, να προχωρήσετε μια εκκρεμότητα ή να μοιραστείτε μια ουσιαστική στιγμή μπορεί να σας κάνει να νιώσετε πιο σταθεροί και παρόντες. Αυτές οι εμπειρίες αποτελούν παραδείγματα θετικής ενίσχυσης, δηλαδή συμπεριφορών που σας επιστρέφουν κάτι, όπως ικανοποίηση, υπερηφάνεια, ενέργεια ή σύνδεση. Με την επανάληψη, αυτές οι μικρές ‘ανταμοιβές’ ενισχύουν τα μοτίβα που κάνουν τη ζωή να φαίνεται πιο ουσιαστική», είπε ο ίδιος στο Science Alert.

Αντίθετα, όταν οι περισσότερες κινήσεις σας γίνονται με στόχο να αποφύγετε τη δυσφορία, για παράδειγμα ακυρώνετε σχέδια, αποσύρεστε όταν νιώθετε άγχος ή υπερφόρτωση, ή αναβάλλετε κάτι σημαντικό, μπορεί να κερδίζετε μια στιγμιαία ανακούφιση, αλλά ταυτόχρονα χάνετε εμπειρίες που εμπλουτίζουν τη ζωή.

Πιο βοηθητικό είναι να κάνετε μικρά βήματα ακόμη κι όταν δεν έχετε ιδιαίτερο κίνητρο. Ένα μήνυμα, η αρχή μιας εργασίας ή μια σύντομη έξοδος από το σπίτι συχνά αρκούν για να ενεργοποιήσουν την ικανοποίηση ή την ελπίδα που περιμένατε να εμφανιστεί πρώτα.

Γιατί οι μεμονωμένες «ενέσεις» ευφορίας δεν αρκούν

Η έννοια του «ηδονικού διαδρόμου» περιγράφει την τάση μας να επιστρέφουμε γρήγορα στο συνηθισμένο συναισθηματικό μας επίπεδο μετά από ένα θετικό γεγονός.

Προσαρμοζόμαστε γρήγορα σε ευχάριστες εμπειρίες, όπως η αγορά ενός καινούργιου αντικειμένου, η επίτευξη ενός στόχου ή ένα σύντομο ταξίδι. Ένας εργαζόμενος που έχει εξαντληθεί μπορεί να νιώσει καλύτερα μετά από ένα σαββατοκύριακο μακριά από τη δουλειά, όμως το αποτέλεσμα συχνά υποχωρεί με την επιστροφή στην καθημερινότητα.

Οι ξεχωριστές στιγμές έχουν τη δική τους αξία, καθώς δημιουργούν αναμνήσεις και «σπάνε» τη ρουτίνα. Ωστόσο, δεν αλλάζουν ουσιαστικά τη ζωή αν δεν συνοδεύονται από μικρές, σταθερές αλλαγές στις καθημερινές συνήθειες, στα όρια που θέτετε και στον τρόπο που επενδύετε στις σχέσεις σας.

Το νόημα χρειάζεται περισσότερες από μία πηγές

Η ευεξία είναι πιο σταθερή όταν στηρίζεται σε πολλές μικρές και διαρκείς πηγές ενίσχυσης. Αν όλο το αίσθημα σκοπού σας βασίζεται αποκλειστικά στη δουλειά, σε μία σχέση ή σε μία δραστηριότητα, τότε οποιαδήποτε πίεση σε αυτόν τον τομέα μπορεί να επηρεάσει συνολικά την ψυχική σας ισορροπία.

Όταν, αντίθετα, αντλείτε νόημα από περισσότερους τομείς, όπως οι φιλίες, η μάθηση, η δημιουργικότητα, η σωματική δραστηριότητα, η προσφορά, η οικογένεια, η φύση ή η πνευματικότητα, έχετε περισσότερα «σημεία στήριξης».

Το ενθαρρυντικό στοιχείο είναι ότι το νόημα δεν απαιτεί τέλεια διάθεση ούτε ριζικές αλλαγές. Διαμορφώνεται μέσα από μικρές συμπεριφορές που μπορείτε να ξεκινήσετε οποιαδήποτε στιγμή.

Τι βοηθά, σύμφωνα με την έρευνα

Τα παρακάτω τρία βήματα, που στηρίζονται σε ερευνητικά δεδομένα, μπορούν να σας βοηθήσουν να ενισχύσετε το αίσθημα νοήματος στη ζωή σας.

1. Κοιτάξτε πίσω πριν θέσετε νέους στόχους

Πριν προχωρήσετε σε νέες αποφάσεις, αφιερώστε λίγο χρόνο για να σκεφτείτε την προηγούμενη χρονιά και αναρωτηθείτε:

• τι σας έκανε να νιώσετε υπερηφάνεια ή ευγνωμοσύνη;
• τι ενίσχυσε την ενέργεια ή το αίσθημα σκοπού σας;
• τι σας εξάντλησε;
• τι αποφύγατε, παρότι είχε σημασία;

Με αυτόν τον τρόπο μπορείτε να αναγνωρίσετε ποιες συμπεριφορές, σχέσεις και συνήθειες σας στήριξαν διακριτικά, αλλά και αν οι πηγές νοήματος στη ζωή σας έχουν περιοριστεί υπερβολικά.

2. Επιλέξτε δύο ή τρεις τομείς που έχουν πραγματική αξία για εσάς

Η ουσιαστική αλλαγή σπάνια έρχεται μέσα από μεγαλόπνοες αποφάσεις. Πιο σταθερή προσέγγιση είναι να επιλέξετε δύο ή τρεις τομείς που έχουν σημασία για εσάς, όπως η βελτίωση της υγείας, η εμβάθυνση μιας σχέσης, η εκμάθηση μιας νέας δεξιότητας, ή η συμμετοχή στην κοινότητα και να ορίσετε μία μικρή, ρεαλιστική κίνηση για τον καθένα.

Ο στόχος δεν είναι να αλλάξετε τα πάντα, αλλά να διευρύνετε σταδιακά τις πηγές ικανοποίησης.

Προγραμματίστε μόνο το πρώτο βήμα, για παράδειγμα έναν σύντομο περίπατο, την ανάγνωση μιας σελίδας, την αποστολή ενός μηνύματος, τη συγγραφή μιας παραγράφου ή πέντε λεπτά εξάσκησης. Στην αρχή, το σημαντικότερο είναι να ξεκινήσετε, ακόμη κι αν το βήμα είναι πολύ μικρό.

Δείξτε κατανόηση στον εαυτό σας. Η ασθένεια, το στρες, η κόπωση και οι καθημερινές απαιτήσεις θα επηρεάσουν τα σχέδιά σας. Αυτό που έχει σημασία είναι να επιστρέφετε ξανά και ξανά στις συμπεριφορές που αντανακλούν τον άνθρωπο που θέλετε να είστε.

3. Διαμορφώστε το περιβάλλον σας ώστε να σας διευκολύνει

Χρησιμοποιήστε απλά «σημάδια» που σας βοηθούν να ξεκινήσετε. Ετοιμάστε τα ρούχα για περπάτημα από το προηγούμενο βράδυ, αφήστε το ημερολόγιό σας σε εμφανές σημείο και τοποθετήστε υπενθυμίσεις εκεί όπου θα τις βλέπετε.

Μειώστε τα εμπόδια. Κρατήστε τα απαραίτητα αντικείμενα σε σταθερά σημεία, απομακρύνετε τους περισπασμούς από το οπτικό σας πεδίο και διατηρήστε έναν λειτουργικό χώρο. Στόχος είναι οι ουσιαστικές συμπεριφορές να γίνονται πιο εύκολες και λιγότερο κουραστικές.

Συνδέστε νέες συνήθειες με ήδη υπάρχουσες:

• διαβάστε μία σελίδα πριν από τον πρωινό καφέ
• κάντε διατάσεις πριν ελέγξετε τα email
• γράψτε για τρία λεπτά στο ημερολόγιο πριν βουρτσίσετε τα δόντια σας.

Όταν «δένετε» μια νέα συνήθεια με μια ήδη καθιερωμένη, δεν βασίζεστε αποκλειστικά στη θέληση, αλλά αξιοποιείτε τη δύναμη της ρουτίνας.