Οι πόλεις και οι κωμοπόλεις είναι συνήθως 1–3°C πιο ζεστές από την ύπαιθρο που τις περιβάλλει. Αυτό συμβαίνει επειδή η άσφαλτος, το τσιμέντο και τα τούβλα απορροφούν τη θερμότητα του ήλιου και τη διατηρούν για ώρες, απελευθερώνοντάς τη αργά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η διαφορά μπορεί να φτάσει ακόμη και τους 7°C. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως «αστική θερμική νησίδα».

Και οι συνέπειες μπορεί να είναι σοβαρές, ιδιαίτερα σε θερμές χώρες. Σε ακραίες θερμοκρασίες αυξάνονται οι κίνδυνοι αφυδάτωσης και θερμικής εξάντλησης, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις η υπερβολική ζέστη μπορεί να αποβεί ακόμη και μοιραία.

Υπάρχει όμως μια φυσική λύση: τα δέντρα στις πόλεις.

Τα τελευταία χρόνια, πολλές αρχές σε όλο τον κόσμο επενδύουν στη φύτευση δέντρων για να μειώσουν τη ζέστη. Πόσο αποτελεσματικό είναι όμως αυτό το μέτρο; Νέα έρευνα που ανέλυσε δεδομένα από σχεδόν 9.000 πόλεις παγκοσμίως, όπου ζουν περίπου 3,6 δισεκατομμύρια άνθρωποι, δείχνει ότι τα δέντρα μπορούν σχεδόν να μειώσουν στο μισό τη θερμότητα που προκαλεί το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας.

Γιατί τα δέντρα βοηθούν τόσο πολύ;

Τα δέντρα λειτουργούν σαν φυσικά κλιματιστικά. Προσφέρουν σκιά και εμποδίζουν δρόμους και κτίρια να υπερθερμανθούν. Παράλληλα, μέσω της διαδικασίας της διαπνοής, απελευθερώνουν υδρατμούς από τα φύλλα τους, συμβάλλοντας στη μείωση της θερμοκρασίας του αέρα γύρω τους. Η διαφορά είναι ιδιαίτερα αισθητή τις πολύ ζεστές καλοκαιρινές ημέρες.

Η ανάγκη αυτή γίνεται ολοένα και πιο σημαντική, καθώς πάνω από το 55% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει πλέον σε αστικές περιοχές, σύμφωνα με τα στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών. Μέχρι το 2050, το ποσοστό αυτό αναμένεται να φτάσει το 68%. Ταυτόχρονα, η κλιματική αλλαγή φέρνει πιο συχνούς και πιο έντονους καύσωνες, κάνοντας τις πόλεις ακόμη πιο δύσκολες για διαβίωση.

Τι έδειξε η έρευνα;

Οι ερευνητές θέλησαν να απαντήσουν σε ένα απλό ερώτημα: πόσο πιο ζεστές θα ήταν οι πόλεις χωρίς δέντρα;

Για να το εξετάσουν, συνέκριναν πραγματικά δεδομένα θερμοκρασίας και κάλυψης δέντρων με ένα θεωρητικό σενάριο στο οποίο δεν υπήρχε καθόλου αστικό πράσινο. Τα αποτελέσματα ξεπέρασαν κάθε προσδοκία. Σε παγκόσμιο επίπεδο, τα δέντρα μειώνουν σχεδόν κατά 50% το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας. Δεδομένου ότι το φαινόμενο αυτό αυξάνει συνήθως τη θερμοκρασία κατά 1–3°C, η παρουσία δέντρων μπορεί να ρίξει τη θερμοκρασία κατά περίπου 0,5–1,5°C σε πολλές πόλεις.

Για περισσότερους από 200 εκατομμύρια ανθρώπους, τα δέντρα μειώνουν τη θερμοκρασία του αέρα τουλάχιστον κατά 0,5°C, μια διαφορά που μπορεί να αποδειχθεί πολύ σημαντική σε συνθήκες ακραίου καύσωνα.

Η επίδραση των δέντρων διαφέρει σημαντικά από πόλη σε πόλη. Σε θερμές και ξηρές περιοχές, όπως το Φοίνιξ στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι διαφορές στην πυκνότητα των δέντρων μπορούν να αλλάξουν αισθητά τη θερμοκρασία μεταξύ γειτονιών.

Σε πιο ήπια κλίματα, όπως στη Λισαβόνα ή το Γκέτεμποργκ, το αποτέλεσμα παραμένει σημαντικό αλλά είναι συνήθως πιο σταθερό και λιγότερο έντονο.

Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας είναι ότι τα δέντρα στις πόλεις δεν βρίσκονται παντού στον ίδιο βαθμό. Συνήθως συγκεντρώνονται σε πιο πλούσιες συνοικίες και προάστια, ενώ περιοχές χαμηλότερου εισοδήματος έχουν αισθητά λιγότερο πράσινο.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, οι φτωχότερες περιοχές έχουν κατά μέσο όρο 15% λιγότερα δέντρα και είναι περίπου 1,5°C πιο ζεστές από τις πλουσιότερες. Αυτό σημαίνει ότι οι άνθρωποι που χρειάζονται περισσότερο τη φυσική δροσιά των δέντρων είναι συχνά εκείνοι που την έχουν λιγότερο.

Δεν αρκεί μόνο να φυτεύουμε δέντρα

Η φύτευση δέντρων θεωρείται συχνά μια απλή και οικονομική λύση. Και πράγματι, τα δέντρα προσφέρουν πολλά οφέλη: καθαρότερο αέρα, καλύτερη ψυχική υγεία, περισσότερη βιοποικιλότητα και πιο ανθρώπινες πόλεις. Ωστόσο, σύμφωνα με τη μελέτη, τα υπάρχοντα αστικά δέντρα μπορούν να αντισταθμίσουν μόλις το 10% της επιπλέον ζέστης που αναμένεται μέχρι τα μέσα του αιώνα λόγω της κλιματικής αλλαγής. Ακόμη και με πιο φιλόδοξες δενδροφυτεύσεις, το ποσοστό αυτό ίσως φτάσει μόνο στο 20%.

Με άλλα λόγια, τα δέντρα βοηθούν σημαντικά, αλλά δεν μπορούν να λύσουν το πρόβλημα από μόνα τους.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι τα δέντρα πρέπει να αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής.

Ο σωστός αστικός σχεδιασμός μπορεί επίσης να μειώσει τη θερμότητα μέσω:

• χρήσης ανακλαστικών υλικών,
• δημιουργίας περισσότερων πράσινων χώρων,
• καλύτερου αερισμού ανάμεσα στα κτίρια,
• πράσινων στεγών,
• και περισσότερων σκιασμένων δρόμων.

Παράλληλα, οι νέες δεντροφυτεύσεις θα πρέπει να στοχεύουν κυρίως στις πιο θερμές γειτονιές με μικρή υπάρχουσα βλάστηση, ώστε να έχουν το μεγαλύτερο δυνατό όφελος. Φυσικά, τίποτα από αυτά δεν αντικαθιστά την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής μέσω της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Δισεκατομμύρια δέντρα βρίσκονται σήμερα στις πόλεις του κόσμου και αποτελούν πολύτιμο «όπλο» απέναντι στη ζέστη. Κάνουν τις πόλεις πιο δροσερές, πιο βιώσιμες και πιο φιλικές για τους κατοίκους τους. Η πραγματική πρόκληση, όμως, είναι να χρησιμοποιηθούν σωστά: να φυτεύονται εκεί όπου χρειάζονται περισσότερο και να συνδυάζονται με άλλες λύσεις για την αντιμετώπιση της αυξανόμενης θερμότητας.

Γιατί τα δέντρα είναι εντυπωσιακά...αλλά δεν μπορούν να τα κάνουν όλα μόνα τους.