Έκθεση αποκαλύπτει ότι πέρυσι απορροφήθηκε από τις θάλασσες του πλανήτη θερμότητα-ρεκόρ ύψους 23 ζετατζάουλ (zettajoules), καθιστώντας τα θαλάσσια ύδατα θερμότερα, με υψηλότερη στάθμη και λιγότερο φιλόξενα για τη ζωή.
Αυτή η ραγδαία αύξηση της θερμικής ενέργειας –ποσότητα σχεδόν 40 φορές μεγαλύτερη από τη συνολική ενέργεια που κατανάλωσε η ανθρωπότητα το ίδιο έτος– συντελείται εν μέσω σαρωτικών αλλαγών στα βαθιά θαλάσσια οικοσυστήματα, τα οποία είναι ζωτικής σημασίας για τη ζωή στη Γη, γράφει ο Guardian.
Η στάθμη της θάλασσας ανεβαίνει κατά περίπου 3,8 χιλιοστά ετησίως από το 1999, με τον ρυθμό να επιταχύνεται στα 4,2 χιλιοστά ετησίως την περίοδο 2012-2025, όπως προκύπτει από τη 10η έκδοση της έκθεσης Copernicus για την κατάσταση των ωκεανών. Η έκθεση διαπίστωσε επίσης ότι οι ωκεανοί του πλανήτη έχουν γίνει κατά 17% πιο όξινοι τα τελευταία 40 χρόνια.
Οι ωκεανοί έχουν απορροφήσει περίπου το ένα τρίτο του διοξειδίου του άνθρακα που έχει εκλύσει η ανθρωπότητα, καθώς και το 90% περίπου της επιπλέον θερμότητας που έχει παγιδευτεί στο γήινο σύστημα λόγω της ρύπανσης από αέρια του θερμοκηπίου.
«Ο ωκεανός μεταμορφώνεται μπροστά στα μάτια μας», δήλωσε ο Pierre Bahurel, γενικός διευθυντής του οργανισμού Mercator Ocean International, ο οποίος δημοσίευσε την έκθεση. «Η άνοδος της θερμοκρασίας, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας και η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων αποτελούν αλληλένδετα σημάδια σημαντικών και μακροπρόθεσμων αλλαγών», πρόσθεσε.
Η κατάσταση στην Ευρώπη
Στην Ευρώπη, η οποία θερμαίνεται με διπλάσιο ρυθμό σε σχέση με τον παγκόσμιο μέσο όρο, η Μεσόγειος και η Μαύρη Θάλασσα έχουν πληγεί από θαλάσσιους καύσωνες-ρεκόρ –με αυξημένες θερμοκρασίες που διατηρούνται σε μεγάλα βάθη κάτω από την επιφάνεια– καθώς και από περιόδους ακραίας ζέστης που διήρκεσαν περισσότερο από έναν μήνα, σύμφωνα με τα ευρήματα των επιστημόνων.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν σαφή επιτάχυνση της ανόδου της στάθμης της θάλασσας στη δυτική Μεσόγειο, ενώ το ανατολικό τμήμα παρουσίασε ανομοιόμορφες μεταβολές. Σύμφωνα με την έκθεση, ολόκληρη η θάλασσα έχει θερμανθεί κατά 0,32°C ανά δεκαετία, γεγονός που οδηγεί σε αύξηση των θαλάσσιων κυμάτων καύσωνα, ιδίως τα τελευταία χρόνια. Το τζάουλ (joule), η μονάδα μέτρησης της θερμότητας, αντιστοιχεί στην ποσότητα ενέργειας που απαιτείται για τη λειτουργία μιας συσκευής ισχύος ενός watt επί ένα δευτερόλεπτο. Το ζετατζάουλ (zettajoule) ισούται με ένα δισεκατομμύριο τρισεκατομμύρια τζάουλ.
Θερμός Σεπτέμβριος στην Δυτική Ευρώπη
Η έκθεση δημοσιεύεται τη στιγμή που η Δυτική Ευρώπη βιώνει έναν ασυνήθιστα θερμό Σεπτέμβριο, αμέσως μετά από ένα καλοκαίρι με καταστροφικές πυρκαγιές, καθώς την περασμένη εβδομάδα οι θερμοκρασίες άγγιξαν τους 40°C σε περιοχές της Ισπανίας και της Πορτογαλίας. Τα θερμά παράκτια ύδατα επιτείνουν τα κύματα καύσωνα στην ξηρά, προσθέτοντας θερμότητα κατά τη διάρκεια της νύχτας, όταν η θερμοκρασία κανονικά θα έπρεπε να υποχωρεί.
Ο Ángel Borja, θαλάσσιος οικολόγος στο AZTI —ένα ερευνητικό ινστιτούτο της Χώρας των Βάσκων— ο οποίος δεν συμμετείχε στη σύνταξη της έκθεσης, δήλωσε ότι οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές εδώ και αρκετά χρόνια και είναι βέβαιο ότι θα ενταθούν.
«Ωστόσο, φαίνεται πως πρόκειται για ένα πρόβλημα που η κοινωνία τείνει να υποβαθμίζει. Για παράδειγμα, τα συνδυαστικά προβλήματα της ανόδου της στάθμης της θάλασσας και των ακραίων φαινομένων προκαλούν διάβρωση στις ακτές της Μεσογείου· κι όμως, ορισμένοι επιμένουν να ξαναχτίζουν σε περιοχές που αναμφίβολα θα εξαφανιστούν», διευκρίνισε.
Η έκθεση κατέγραψε εκτεταμένες ζημιές στη θαλάσσια ζωή ως αποτέλεσμα της ζέστης. Στο διάστημα μεταξύ Ιανουαρίου 2023 και Σεπτεμβρίου 2025, το 84% των κοραλλιογενών υφάλων παγκοσμίως υπέστη θερμική καταπόνηση τέτοιας έντασης που προκαλεί αποχρωματισμό (λεύκανση).
Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, σχεδόν το 5% των ωκεανών παρουσιάζει μια μόνιμη μεταβολή στα πρότυπα ανάπτυξης του φυτοπλαγκτού —των μικροσκοπικών οργανισμών που αποτελούν τη βάση των τροφικών πλεγμάτων και ρυθμίζουν τη ροή του άνθρακα. Στην Ανταρκτική, τέσσερις αποικίες αυτοκρατορικών πιγκουίνων δεν κατάφεραν να αναπαραχθούν το 2022, κατά τη διάρκεια περιόδων, όπου η έκταση των θαλάσσιων πάγων βρέθηκε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.
Επικίνδυνα επίπεδα όζοντος
Τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν παράλληλα με μια ξεχωριστή έρευνα του προγράμματος Copernicus, η οποία διαπίστωσε ότι ο φετινός θανατηφόρος συνδυασμός ακραίας ζέστης και μολυσμένου αέρα εξέθεσε περισσότερο από το ένα τρίτο της ανθρωπότητας σε επικίνδυνα επίπεδα ρύπανσης από όζον στο επίπεδο του εδάφους.
Το φαινόμενο, γνωστό ως «ποινή του όζοντος λόγω κλίματος» (ozone-climate penalty), είναι αποτέλεσμα χημικών μεταβολών που συμβαίνουν όταν ορισμένοι ρύποι εκτίθενται στη ζέστη και το ηλιακό φως. Σύμφωνα με την έκθεση, κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026, μόλις το 5% του παγκόσμιου πληθυσμού εκτέθηκε σε «καλά» επίπεδα όζοντος, εντός των ορίων που θέτουν οι κατευθυντήριες γραμμές του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
Ο Florian Pappenberger, γενικός διευθυντής του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων (ECMWF) –το οποίο διεξήγαγε την ανάλυση– δήλωσε ότι τα ευρήματα καταδεικνύουν πως «η ατμοσφαιρική ρύπανση δεν γνωρίζει σύνορα».
«Ο καπνός από τις δασικές πυρκαγιές, το όζον και η σκόνη μπορούν να διανύσουν χιλιάδες χιλιόμετρα, επηρεάζοντας κοινότητες που βρίσκονται μακριά από την πηγή τους», ανέφερε. «Καθώς η διεθνής κοινότητα προετοιμάζεται για τη διάσκεψη COP31, τα ευρήματα αυτά αποτελούν μια επίκαιρη υπενθύμιση ότι η κλιματική αλλαγή, η ποιότητα του αέρα και η δημόσια υγεία αποτελούν προκλήσεις άρρηκτα συνδεδεμένες μεταξύ τους, οι οποίες απαιτούν συντονισμένη παγκόσμια δράση», κατέληξε.
