Ο καρκίνος του μαστού εμφανίζεται όταν κύτταρα στον μαστό αρχίζουν να πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα και μπορούν, σε ορισμένες περιπτώσεις, να επεκταθούν σε γειτονικούς ιστούς ή σε άλλα σημεία του σώματος.

Στην χώρα μας, ο καρκίνος του μαστού παραμένει ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα δημόσιας υγείας. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, καταγράφονται περίπου 7.770 νέα περιστατικά καρκίνου του μαστού και 2.330 θάνατοι ετησίως στη χώρα μας. Τα στοιχεία του IARC δείχνουν επίσης ότι στις γυναίκες στην Ελλάδα ο καρκίνος του μαστού είναι η συχνότερη μορφή καρκίνου, με δείκτη θνησιμότητας 14,7 ανά 100.000 γυναίκες τον χρόνο.

Η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση έχουν καθοριστική σημασία, επειδή όσο νωρίτερα εντοπιστεί ο καρκίνος του μαστού τόσο περισσότερες θεραπευτικές επιλογές υπάρχουν και τόσο καλύτερες είναι συνήθως οι πιθανότητες επιτυχούς αντιμετώπισης. Στην Ελλάδα εφαρμόζεται το Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης για τον Καρκίνο του Μαστού, το οποίο απευθύνεται σε γυναίκες 45 έως 74 ετών που βρίσκονται στη χώρα και διαθέτουν ΑΜΚΑ, ασφαλισμένες και ανασφάλιστες. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει δωρεάν ψηφιακή μαστογραφία και, όταν υπάρχει εύρημα, δωρεάν υπερηχογράφημα και κλινική εξέταση.

Ωστόσο, ο προληπτικός έλεγχος δεν αντικαθιστά την ανάγκη να δώσετε προσοχή σε αλλαγές στο σώμα σας.

Ειδικότερα, σύμφωνα με το NHS, εάν παρατηρήσετε οποιοδήποτε από τα παρακάτω συμπτώματα, θα πρέπει να απευθυνθείτε σε γιατρό:

• νέο εξόγκωμα στον μαστό ή στη μασχάλη

• πάχυνση ή πρήξιμο σε σημείο του μαστού

• αλλαγή στο μέγεθος ή στο σχήμα του μαστού

• αλλαγές στο δέρμα, όπως λακκάκια, ερυθρότητα ή εικόνα που μοιάζει με «φλούδα πορτοκαλιού»

• εισολκή της θηλής

• έκκριμα από τη θηλή που δεν σχετίζεται με θηλασμό

• αίμα από τη θηλή

• επίμονο πόνο σε συγκεκριμένο σημείο

• αλλαγές στο δέρμα της θηλής, όπως ξεφλούδισμα, πάχυνση ή ερεθισμό

Τα συμπτώματα αυτά δεν σημαίνουν πάντα καρκίνο, αλλά χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση χωρίς καθυστέρηση.

Η έγκαιρη κινητοποίηση είναι κρίσιμη όχι μόνο για τη διάγνωση, αλλά και για τις αποφάσεις που ακολουθούν. Μετά τη διάγνωση, πολλές ασθενείς καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα σε διαφορετικές θεραπευτικές προσεγγίσεις, όπως χειρουργείο, ακτινοθεραπεία, χημειοθεραπεία, ορμονοθεραπεία ή στοχευμένες θεραπείες. Σε αυτό το στάδιο, η δεύτερη ιατρική γνώμη μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά, ειδικά όταν η διάγνωση είναι σύνθετη, υπάρχουν περισσότερες από μία θεραπευτικές επιλογές ή η ασθενής δεν αισθάνεται βέβαιη ότι έχουν εξεταστεί όλα τα δεδομένα.

Καρκίνος μαστού – Η σημασία της δεύτερης γνώμης

Σε περίπτωση διάγνωσης καρκίνου, η λήψη μιας δεύτερης γνώμης μπορεί να είναι χρήσιμη, ακόμη και κρίσιμη, πριν πάρετε αποφάσεις για τη θεραπεία. Σύμφωνα με τον αμερικανικό οργανισμό Breast Cancer, η ίδια η διάγνωση καρκίνου του μαστού είναι αρκετός λόγος για να ζητήσετε δεύτερη γνώμη.

«Λόγω της ιδιαίτερης διάγνωσής μου και του σύνθετου οικογενειακού ιστορικού μου, έπρεπε να ληφθούν αρκετές περίπλοκες αποφάσεις, χωρίς να υπάρχει μία σωστή απάντηση», ανέφερε η Marisa Weiss, επικεφαλής ιατρική σύμβουλος του Breastcancer.org. «Ο ογκολόγος μου με ενθάρρυνε να ζητήσω δεύτερη γνώμη και ήταν πολύ ανοιχτός στο να ακούσει τη γνώμη άλλων ογκολόγων για τις καλύτερες λύσεις στη συνέχεια».

Μελέτη του 2006 σε σχεδόν 150 ασθενείς με καρκίνο του μαστού στο Μίσιγκαν έδειξε ότι σε περισσότερες από τις μισές ασθενείς συστήθηκε αλλαγή στο θεραπευτικό τους πλάνο, αφού πήραν δεύτερη γνώμη από διεπιστημονικό ογκολογικό συμβούλιο. Το συμβούλιο αποτελούνταν από χειρουργούς, ογκολόγους, ακτινοθεραπευτές ογκολόγους, ακτινολόγους και παθολογοανατόμους. Τα περισσότερα νοσοκομεία και ογκολογικά κέντρα διαθέτουν ογκολογικό συμβούλιο που εξετάζει επιλεγμένα περιστατικά καρκίνου, συνήθως πιο σύνθετα ή απαιτητικά, και διατυπώνει θεραπευτικές συστάσεις.

Ακόμη και οι πιο καταρτισμένοι και έμπειροι γιατροί μπορεί να κάνουν λάθος ή να έχουν διαφορετική άποψη για το τι είναι καλύτερο στη δική σας περίπτωση και στον συγκεκριμένο τύπο καρκίνου του μαστού. Για παράδειγμα:

Ο παθολογοανατόμος που εξετάζει αρχικά τον ιστό του καρκίνου του μαστού στο μικροσκόπιο μπορεί να μη δει κάτι ή να κάνει διαφορετική εκτίμηση από έναν άλλον παθολογοανατόμο. Αυτό επηρεάζει το περιεχόμενο της παθολογοανατομικής έκθεσης, η οποία περιλαμβάνει κρίσιμες πληροφορίες για τον τύπο καρκίνου του μαστού που έχετε και αποτελεί τη βάση για τις αποφάσεις σχετικά με τη θεραπεία.

Για παράδειγμα, έρευνες έχουν δείξει ότι τα αποτελέσματα του ελέγχου για την κατάσταση HER2 είναι λανθασμένα στο 8% των περιπτώσεων, ακόμη και όταν ο έλεγχος γίνεται από εξειδικευμένα εργαστήρια. Η κατάσταση HER2 μπορεί επίσης να διαφέρει ανάλογα με το σημείο του όγκου που εξετάζεται. Τα ανακριβή αποτελέσματα στον έλεγχο HER2 μπορεί να οδηγήσουν γυναίκες με διάγνωση καρκίνου του μαστού στο να μη λάβουν την καλύτερη δυνατή φροντίδα. Αν ένας καρκίνος του μαστού είναι πλήρως ή εν μέρει HER2 θετικός, αλλά τα αποτελέσματα τον ταξινομήσουν ως HER2 αρνητικό, οι γιατροί πιθανότατα δεν θα συστήσουν θεραπείες κατά του HER2, αν και η γυναίκα θα μπορούσε ενδεχομένως να ωφεληθεί από αυτά τα φάρμακα. Αντίστοιχα, αν ένας καρκίνος του μαστού είναι HER2 αρνητικός, αλλά τα αποτελέσματα τον ταξινομήσουν ως HER2 θετικό, οι γιατροί μπορεί να συστήσουν θεραπείες κατά του HER2, αν και η γυναίκα είναι απίθανο να έχει όφελος και παράλληλα εκτίθεται στους κινδύνους των φαρμάκων. Μια διαφορετική ερμηνεία των αρχικών αποτελεσμάτων του ελέγχου HER2 είναι μόνο ένα παράδειγμα του πώς μια δεύτερη παθολογοανατομική γνώμη μπορεί να αλλάξει το θεραπευτικό πλάνο ενός ασθενούς. Έρευνες δείχνουν ότι μια δεύτερη παθολογοανατομική γνώμη μπορεί να αλλάξει το πλάνο και με άλλους τρόπους, όπως ως προς τον τύπο χειρουργικής επέμβασης και τις υπόλοιπες θεραπείες.

Οι ακτινολόγοι μπορεί να ερμηνεύσουν διαφορετικά τα αποτελέσματα απεικονιστικών εξετάσεων του μαστού, όπως η μαστογραφία, η μαγνητική τομογραφία και ο υπέρηχος. Υπάρχει, επίσης, η πιθανότητα να κάνουν διαφορετικές συστάσεις για το ποιες επιπλέον απεικονιστικές εξετάσεις χρειάζονται. Οι γνωματεύσεις τους μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο όχι μόνο στη διάγνωση του καρκίνου, αλλά και στον σχεδιασμό θεραπειών, όπως η ακτινοθεραπεία και η χειρουργική επέμβαση.

Δύο χειρουργοί μπορεί να έχουν διαφορετική άποψη για τον τύπο ή την έκταση της χειρουργικής επέμβασης που χρειάζεστε, καθώς και για τις καλύτερες επιλογές αποκατάστασης για εσάς, εφόσον επιλέξετε αποκατάσταση. Οι ακτινοθεραπευτές ογκολόγοι και οι ογκολόγοι μπορεί επίσης να έχουν διαφορετικές απόψεις για το θεραπευτικό πλάνο που θα σας ωφελήσει περισσότερο μετά το χειρουργείο ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, πριν από αυτό, αν χρειάζεται πρώτα θεραπεία για να μικρύνει ο καρκίνος.

Άλλοι πιθανοί λόγοι για να ζητήσετε δεύτερη γνώμη είναι οι εξής:

Ο γιατρός σας δεν είναι εξειδικευμένος στον καρκίνο του μαστού. Αν ο χειρουργός ή ο ογκολόγος σας αντιμετωπίζει πολλούς τύπους καρκίνου και όχι αποκλειστικά καρκίνο του μαστού, μπορεί να είναι συνετό να ζητήσετε δεύτερη γνώμη από ειδικό στον καρκίνο του μαστού. Το ίδιο ισχύει αν ο παθολογοανατόμος ή και ο ακτινολόγος που συμμετέχει στη διάγνωσή σας δεν ειδικεύεται στις παθήσεις του μαστού. Ένας ειδικός στον καρκίνο του μαστού έχει εμπειρία που προκύπτει από την αντιμετώπιση περισσότερων περιστατικών και από τη συνεχή παρακολούθηση των νεότερων ερευνητικών δεδομένων.

Ο γιατρός σας λέει ότι υπάρχει αβεβαιότητα για τον τύπο ή την έκταση του καρκίνου του μαστού. Τα αποτελέσματα των απεικονιστικών εξετάσεων, όπως η μαστογραφία, η μαγνητική τομογραφία και ο υπέρηχος, αλλά και τα αποτελέσματα των παθολογοανατομικών εξετάσεων, δηλαδή των εξετάσεων που γίνονται στον ιστό του καρκίνου του μαστού, δεν είναι πάντα 100% οριστικά. Αν ο γιατρός σας εκφράσει οποιαδήποτε αβεβαιότητα για τον καρκίνο με βάση τα αποτελέσματα των εξετάσεών σας, είναι συνετό να ζητήσετε δεύτερη γνώμη.

Ο γιατρός σας προτείνει περισσότερες από μία θεραπευτικές επιλογές. Μια δεύτερη οπτική πάνω σε αυτές τις επιλογές μπορεί να σας βοηθήσει να πάρετε αποφάσεις.

Δυσκολεύεστε να καταλάβετε τον γιατρό σας ή να επικοινωνήσετε μαζί του ή θέλετε κάποιος άλλος να σας εξηγήσει τις επιλογές σας. Σε αυτή την περίπτωση, μπορεί να είναι καλή στιγμή να αναζητήσετε έναν άλλον ειδικό, ο οποίος θα αφιερώσει χρόνο για να σας εξηγήσει τα πράγματα με τρόπο που μπορείτε να καταλάβετε.

Έχετε έναν λιγότερο συχνό ή ακόμη και σπάνιο τύπο καρκίνου του μαστού, όπως φλεγμονώδη καρκίνο του μαστού ή νόσο Paget της θηλής, τον οποίο οι γιατροί δεν συναντούν συχνά. Παρότι μπορεί να χρειαστεί έρευνα και προσπάθεια, εξετάστε το ενδεχόμενο να ζητήσετε δεύτερη γνώμη από γιατρό που μελετά και αντιμετωπίζει τη συγκεκριμένη μορφή καρκίνου του μαστού.

Αμφιβάλλετε για την ακρίβεια της πρώτης γνώμης ή νιώθετε ότι δεν έχουν εξεταστεί όλες οι επιλογές. Ίσως έχετε κάνει δική σας έρευνα ή έχετε ζητήσει συμβουλές από άλλες γυναίκες με καρκίνο του μαστού και αυτό σας έκανε να αναρωτηθείτε αν υπάρχουν και άλλες επιλογές για εσάς. Ή ίσως απλώς κάτι δεν σας φαίνεται σωστό. Αν έχετε οποιαδήποτε αμφιβολία, είναι καλή ιδέα να ζητήσετε δεύτερη γνώμη.

Ο γιατρός σας συστήνει να ζητήσετε δεύτερη γνώμη. Αν η περίπτωσή σας είναι σύνθετη ή αβέβαιη ή αν περισσότερες από μία θεραπευτικές επιλογές θα μπορούσαν να σας ωφελήσουν, ο γιατρός σας μπορεί ακόμη και να σας προτείνει να ζητήσετε δεύτερη γνώμη. Πολλοί γιατροί θεωρούν χρήσιμη τη συμβολή ενός δεύτερου ειδικού σε απαιτητικά περιστατικά.

Πότε να ζητήσετε δεύτερη γνώμη

Μπορείτε να ζητήσετε δεύτερη γνώμη σε οποιοδήποτε στάδιο της φροντίδας για τον καρκίνο. Τουλάχιστον, όμως, είναι καλό να τη ζητήσετε πριν ξεκινήσετε θεραπεία, επειδή μια δεύτερη γνώμη μπορεί να αλλάξει τις λεπτομέρειες της διάγνωσης, να προτείνει άλλες θεραπευτικές επιλογές ή ακόμη και να αλλάξει πλήρως την πορεία της θεραπείας.

Η διαδικασία για τη λήψη δεύτερης γνώμης μπορεί να χρειαστεί έως και μερικές εβδομάδες. Στις περισσότερες περιπτώσεις, αυτή η καθυστέρηση δεν αποτελεί πρόβλημα και δεν επηρεάζει την αποτελεσματικότητα της θεραπείας. Βεβαιωθείτε, όμως, ότι έχετε επιβεβαιώσει με τον γιατρό σας πως μπορείτε να περιμένετε λίγο πριν ξεκινήσετε τη θεραπεία.

Ακολουθούν μερικά συνηθισμένα χρονικά σημεία στα οποία ασθενείς επιλέγουν να ζητήσουν δεύτερη γνώμη. Τα πρώτα 3 συχνά αλληλεπικαλύπτονται, επειδή συμβαίνουν πριν ξεκινήσει η θεραπεία. Φυσικά, κάθε περίπτωση είναι διαφορετική. Μπορείτε να συνεργαστείτε με τον γιατρό σας και με στενούς συγγενείς ή φίλους, ώστε να αποφασίσετε τι είναι καλύτερο για εσάς.

Όταν ολοκληρωθεί η παθολογοανατομική έκθεση: Ο γιατρός σας θα ζητήσει μια σειρά εξετάσεων στον καρκίνο και στους κοντινούς ιστούς, ώστε να δημιουργηθεί ένα «προφίλ» για το πώς φαίνεται και πώς συμπεριφέρεται ο καρκίνος του μαστού. Μεγάλο μέρος αυτής της διαδικασίας γίνεται από παθολογοανατόμο, δηλαδή γιατρό εκπαιδευμένο να εξετάζει τον ιστό στο μικροσκόπιο και να παρέχει λεπτομέρειες για τη διάγνωση. Άλλα αποτελέσματα προέρχονται από εξειδικευμένες εργαστηριακές εξετάσεις που γίνονται στον ιστό. Όλα αυτά τα αποτελέσματα μαζί συνθέτουν την πλήρη παθολογοανατομική σας έκθεση, η οποία παρέχει τις πληροφορίες που χρειάζεστε εσείς και ο γιατρός σας για να επιλέξετε την καταλληλότερη θεραπεία για τη συγκεκριμένη διάγνωση. Ακόμη και ένα λάθος ή μια λανθασμένη ανάγνωση από παθολογοανατόμο ή εργαστήριο μπορεί δυνητικά να αλλάξει το θεραπευτικό σας πλάνο με τρόπο που δεν είναι κατάλληλος για εσάς. Αν σκέφτεστε να ζητήσετε δεύτερη παθολογοανατομική γνώμη, επικοινωνήστε με την ασφαλιστική σας εταιρεία για να βεβαιωθείτε ότι η υπηρεσία καλύπτεται. Μερικές φορές, οι ασφαλιστικές εταιρείες καλύπτουν μόνο τη δεύτερη γνώμη γιατρού πάνω στα αρχικά παθολογοανατομικά αποτελέσματα.

Πριν από το χειρουργείο: Οι απεικονιστικές εξετάσεις, όπως οι μαστογραφίες, οι υπέρηχοι και οι μαγνητικές τομογραφίες, παίζουν βασικό ρόλο στον καθορισμό της έκτασης του καρκίνου του μαστού. Μπορεί να είναι χρήσιμο να δει τις εξετάσεις σας ένας δεύτερος ακτινολόγος και να δώσει τη δική του γνώμη για τα αποτελέσματα. Αν προσπαθείτε να αποφασίσετε ποιο είδος χειρουργικής επέμβασης θα κάνετε, για παράδειγμα ογκεκτομή ή μαστεκτομή, μπορεί να είναι χρήσιμο να ζητήσετε δεύτερη γνώμη από άλλον χειρουργό μαστού. Αν σχεδιάζετε αποκατάσταση μαστού, είναι καλή ιδέα να μιλήσετε με περισσότερους από έναν πλαστικούς χειρουργούς, καθώς υπάρχουν αρκετές επιλογές αποκατάστασης. Αν ο γιατρός σας έχει συστήσει νεοεπικουρική θεραπεία, δηλαδή χημειοθεραπεία ή ορμονοθεραπεία για να μικρύνει ο όγκος πριν από το χειρουργείο, ίσως θέλετε να ζητήσετε δεύτερη γνώμη και γι’ αυτό.

Όταν σχεδιάζονται οι θεραπείες μετά το χειρουργείο: Όπως ίσως γνωρίζετε πλέον, οι θεραπευτικές επιλογές μετά το χειρουργείο μπορεί να περιλαμβάνουν ακτινοθεραπεία, χημειοθεραπεία, ορμονοθεραπεία και στοχευμένες θεραπείες, όπως το Herceptin, με δραστική ουσία την τραστουζουμάμπη. Σε κάθε κατηγορία μπορεί να υπάρχουν διαφορετικές μορφές θεραπείας και διαφορετικοί τρόποι χορήγησης. Οι λεπτομέρειες της διάγνωσής σας, μαζί με τις ατομικές ανάγκες και προτιμήσεις σας, θα καθορίσουν ποιες θεραπείες είναι κατάλληλες για τη δική σας περίπτωση. Αφού εσείς και οι γιατροί σας καταλήξετε σε ένα θεραπευτικό πλάνο, μπορεί να θέλετε να ζητήσετε δεύτερη γνώμη από ογκολόγο, ακτινοθεραπευτή ογκολόγο ή και από τους δύο.

Κατά τη διάρκεια της θεραπείας, αν υπάρχει λόγος να πιστεύετε ότι μπορεί να χρειάζεται αλλαγή στρατηγικής: Ίσως η θεραπεία που σας έχει συνταγογραφηθεί δεν λειτουργεί όσο καλά αναμενόταν ή έχετε προβλήματα ή απορίες που σχετίζονται με τη θεραπεία και δεν μπορείτε να λύσετε με τον τωρινό γιατρό σας. Ίσως απλώς δεν αισθάνεστε άνετα με τον τρόπο που διαχειρίζεται κάποια πλευρά της φροντίδας σας. Αν αναρωτιέστε αν μια αλλαγή προσέγγισης θα μπορούσε να βοηθήσει, αξίζει να ζητήσετε δεύτερη γνώμη.

Από την άλλη, μπορεί να αισθάνεστε απόλυτα ικανοποιημένοι με την αρχική εκτίμηση του γιατρού σας και με το θεραπευτικό πλάνο στο οποίο καταλήξατε μαζί. Μπορεί να μη σας ενδιαφέρει να ζητήσετε δεύτερη γνώμη. «Πιστεύω ότι είναι εντάξει να μη ζητήσει κάποιος δεύτερη γνώμη, εφόσον ο γιατρός του έχει την εμπειρία και την κρίση που χρειάζεται», ανέφερε η Marisa Weiss, επικεφαλής ιατρική σύμβουλος του Breastcancer.org. «Θα επιβεβαίωνα τα πράγματα ψάχνοντας στο διαδίκτυο, κάνοντας έρευνα για τον γιατρό και μιλώντας με άλλους ασθενείς του. Απλώς μην είστε παθητικοί. Όταν αισθάνεστε καταβεβλημένοι, αγχωμένοι και μπερδεμένοι, είναι εύκολο να παρασυρθείτε και να πάρετε την πιο γρήγορη απόφαση, μόνο και μόνο για να τελειώνετε με όλο αυτό».