Οι βιταμίνες συνήθως παρουσιάζονται με απλό τρόπο: Αν λαμβάνετε τις σωστές ποσότητες, το σώμα σας λειτουργεί σωστά.
Στην πραγματικότητα, όμως, το ανθρώπινο σώμα είναι πολύ πιο σύνθετο. Η υπερβολική ή ανεπαρκής πρόσληψη ορισμένων βιταμινών και μετάλλων μπορεί να συνδέεται με σοβαρά προβλήματα υγείας, αλλά το τι ακριβώς σημαίνει αυτή η σχέση δεν είναι πάντα ξεκάθαρο.
Η βιταμίνη Β12 είναι μία από αυτές τις περιπτώσεις.
Για χρόνια θεωρούνταν μία από τις «καλές» βιταμίνες της διατροφής, καθώς βοηθά τον οργανισμό να λειτουργεί σωστά. Και όταν υπάρχει έλλειψη, το σώμα συνήθως το δείχνει. Η επίμονη κόπωση και η δυσκολία στη συγκέντρωση είναι από τα πιο συχνά συμπτώματα έλλειψης Β12.
Ωστόσο, πιο πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι η εικόνα γύρω από τη Β12 είναι πιο περίπλοκη απ’ όσο πιστευόταν, αποκαλύπτοντας ασαφείς σχέσεις ανάμεσα σε μη φυσιολογικά επίπεδα της βιταμίνης και ορισμένες μορφές καρκίνου, όπως του πνεύμονα, του μαστού, του οισοφάγου και του παχέος εντέρου.
Τι πρέπει να ξέρετε για τη βιταμίνη B12
Η Β12, γνωστή και ως κοβαλαμίνη, είναι μια βιταμίνη απαραίτητη για τη ζωή. Συμβάλλει στην παραγωγή DNA και μυελίνης, της ουσίας που προστατεύει τα νεύρα, ενώ παίζει βασικό ρόλο στην ωρίμανση των ερυθρών αιμοσφαιρίων και σε διαδικασίες που σχετίζονται με τα λιπαρά και τα αμινοξέα.
Επειδή τα φυτά ούτε χρειάζονται ούτε παράγουν Β12, η βιταμίνη βρίσκεται φυσικά μόνο σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης. Για αυτό, όσοι ακολουθούν φυτική διατροφή ή έχουν δυσκολία στην απορρόφηση θρεπτικών συστατικών συχνά εμφανίζουν έλλειψη.
Η σχέση της με τον καρκίνο
Ο ρόλος της στη σύνθεση και σταθεροποίηση του DNA είναι ένας από τους λόγους που οδήγησαν τους επιστήμονες να εξετάσουν πιθανή σύνδεση με τον καρκίνο. Ο καρκίνος ξεκινά από βλάβες στο DNA και θεωρείται ότι η σοβαρή έλλειψη Β12 μπορεί έμμεσα να επηρεάζει τους μηχανισμούς που χρησιμοποιούν τα κύτταρα για να αντιγράφουν και να επιδιορθώνουν το γενετικό υλικό.
Αυτό οδήγησε ορισμένους ερευνητές στην υπόθεση ότι η διατήρηση υγιών επιπέδων Β12 ίσως προστατεύει τα κύτταρα από τη γενετική αστάθεια που σχετίζεται με τον καρκίνο.
Στη συνέχεια, όμως, άλλες μελέτες περιέπλεξαν ακόμη περισσότερο την εικόνα, καθώς έδειξαν σχέση ανάμεσα σε ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα Β12 στο αίμα και καρκίνο του πνεύμονα.
Έτσι, σε πολλές μελέτες ανά τον κόσμο έχουν παρατηρηθεί τόσο πολύ χαμηλά όσο και πολύ υψηλά επίπεδα Β12 σε ασθενείς με καρκίνο.
Αυτό σημαίνει ότι η μη ισορροπημένη πρόσληψη Β12 προκαλεί καρκίνο; Όχι απαραίτητα. Στην πραγματικότητα, μπορεί να ισχύει και το αντίθετο.
Μία βασική δυσκολία είναι ότι οι ερευνητές συχνά εξετάζουν δύο διαφορετικά πράγματα: πόση Β12 καταναλώνει κάποιος και πόση Β12 κυκλοφορεί στο αίμα του.
Αυτά τα δύο δεν ταυτίζονται πάντα, επειδή τα επίπεδα της βιταμίνης στο αίμα δεν επηρεάζονται μόνο από τη διατροφή, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο το σώμα αποθηκεύει, χρησιμοποιεί και μεταφέρει τη Β12.
Το συκώτι αποθηκεύει μεγάλες ποσότητες Β12 και αρκετοί καρκίνοι, ιδιαίτερα ο καρκίνος στο συκώτι ή οι επιθετικές μορφές που εξαπλώνονται γρήγορα στο σώμα, μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο η βιταμίνη αποθηκεύεται, μεταφέρεται και απελευθερώνεται.
Ορισμένοι όγκοι φαίνεται επίσης να αυξάνουν την παραγωγή των πρωτεϊνών που μεταφέρουν τη Β12 στο αίμα. Αυτό σημαίνει ότι τα αυξημένα επίπεδα Β12 στις εξετάσεις αίματος μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να αποτελούν σύμπτωμα ή συνέπεια της νόσου και όχι την αιτία της.
Οι ερευνητές εξακολουθούν να προσπαθούν να καταλάβουν τι ακριβώς σημαίνουν αυτά τα αυξημένα επίπεδα Β12.
Μια μελέτη του 2026, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 37.000 ασθενείς με καρκίνο του παχέος εντέρου, διαπίστωσε ότι όσοι είχαν πολύ υψηλά επίπεδα Β12 παρουσίαζαν σημαντικά χειρότερη επιβίωση. Όμως, η μελέτη δεν απέδειξε σχέση αιτίας και αποτελέσματος και οι ερευνητές πρότειναν ότι η Β12 ίσως λειτουργεί ως βιοδείκτης πιο επιθετικής νόσου.
Ανασκόπηση μελετών του 2022 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχουν ακόμη ισχυρές αποδείξεις πως η αυξημένη πρόσληψη Β12, τα υψηλά επίπεδα της βιταμίνης ή τα συμπληρώματα προκαλούν άμεσα καρκίνο, παρά το γεγονός ότι οι μη φυσιολογικές τιμές Β12 συνδέονται συχνά με τη νόσο.
Μια άλλη ανασκόπηση του 2024, η οποία εξέτασε επίπεδα Β12 στο αίμα ασθενών με καρκίνο, κατέληξε ότι «η διαγνωστική σημασία των αυξημένων επιπέδων Β12 σε ασθενείς που έχουν ήδη διαγνωστεί με καρκίνο παραμένει αβέβαιη και ενδέχεται να σχετίζεται με αντίστροφη αιτιότητα».
Μια ακόμη μελέτη του 2024, που πραγματοποιήθηκε σε 3.758 ασθενείς με καρκίνο στο Βιετνάμ, έκανε την εικόνα ακόμη πιο περίπλοκη.
Οι ερευνητές συνέκριναν τη διατροφική πρόσληψη Β12 των ασθενών με εκείνη 2.995 ατόμων χωρίς καρκίνο και εντόπισαν μια σχέση σε σχήμα U. Τόσο όσοι είχαν πολύ χαμηλή όσο και όσοι είχαν πολύ υψηλή πρόσληψη Β12 εμφάνιζαν αυξημένο συνολικό κίνδυνο καρκίνου σε σχέση με όσους βρίσκονταν στη μέση κατηγορία πρόσληψης.
Η μελέτη από το Βιετνάμ δείχνει ότι η σχέση ίσως δεν είναι τόσο ξεκάθαρη, αλλά έχει και σημαντικούς περιορισμούς.
Όπως πολλές μελέτες που εξετάζουν τη σχέση Β12 και καρκίνου, ήταν παρατηρησιακή. Αυτό σημαίνει ότι μπορούσε να εντοπίσει μόνο συσχετίσεις και όχι άμεση σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Επιπλέον, οι ερευνητές βασίστηκαν σε ερωτηματολόγια διατροφής, τα οποία δεν αποτυπώνουν πάντα με ακρίβεια τις μακροχρόνιες διατροφικές συνήθειες.
Ακόμη και η ομάδα με τη μεγαλύτερη πρόσληψη κατανάλωνε κατά μέσο όρο περίπου 2,97 μικρογραμμάρια Β12 ημερησίως, ποσότητα που δεν ξεπερνά σημαντικά τις συνιστώμενες ημερήσιες ανάγκες των 2,4 έως 2,8 μικρογραμμαρίων.
Με τόσες ασυμφωνίες στα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, η σχέση μεταξύ καρκίνου και Β12 παραμένει ασαφής. Οι ερευνητές προσπαθούν ακόμη να καταλάβουν αν η βιταμίνη συμβάλλει στη νόσο, αν αποτελεί συνέπειά της ή αν συμβαίνουν και τα δύο.
Ένα πράγμα, πάντως, φαίνεται πιο ξεκάθαρο: όπως συμβαίνει συχνά στη ζωή, τα προβλήματα μπορεί να εμφανιστούν τόσο στην υπερβολή όσο και στην έλλειψη.
