Εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο χρησιμοποιούν πλέον φάρμακα για απώλεια βάρους. Όμως, φαίνεται πως το πιο λεπτό σώμα συνοδεύεται τελικά και από ορισμένα μειονεκτήματα.
Είτε μας αρέσει είτε όχι, τα φάρμακα αδυνατίσματος έχουν αλλάξει την καθημερινότητα όλων. Στις ΗΠΑ, τα ποσοστά παχυσαρκίας, που αυξάνονταν επί χρόνια, αρχίζουν να μειώνονται. Οι δαπάνες για τρόφιμα έχουν περιοριστεί, τα καταστήματα ρούχων πωλούν λιγότερα πολύ μεγάλα μεγέθη και στο Ηνωμένο Βασίλειο μία αλυσίδα σούπερ μάρκετ λάνσαρε ακόμη και ειδική σειρά «πυκνών σε θρεπτικά συστατικά» τροφίμων, για όσους τρώνε μικρότερες ποσότητες λόγω αυτών των φαρμάκων.
Το Ozempic έχει γίνει το πιο γνωστό από αυτά τα φάρμακα, το οποίο αρχικά προοριζόταν για άτομα με διαβήτη τύπου 2. Ανήκει στην ίδια κατηγορία με το Wegovy και το Mounjaro και όλα μιμούνται τη δράση της ορμόνης GLP-1, που στέλνει σήμα στον εγκέφαλο ότι έχουμε χορτάσει.
Το βασικό συστατικό είναι συνήθως η σεμαγλουτίδη (semaglutide) ή, στην περίπτωση του Mounjaro, η τιρζεπατίδη (tirzepatide). Όλα λειτουργούν με παρόμοιο τρόπο.
Η «παρέμβαση» σε αυτόν τον μηχανισμό βοηθά άτομα με παχυσαρκία να χάσουν βάρος, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό, αφού το περιττό λίπος αυξάνει τον κίνδυνο για σοβαρές ασθένειες, όπως ο διαβήτης, τα καρδιακά νοσήματα και ο καρκίνος.
Όμως, όπως κάθε τεχνολογία που αλλάζει τα δεδομένα, έτσι και αυτά τα φάρμακα έχουν επικριτές. Πολλοί ειδικοί ευεξίας προτιμούν λύσεις όπως η νηστεία, οι αλλαγές στη διατροφή, η άσκηση ή τα διαδικτυακά προγράμματα καθοδήγησης που στοχεύουν σε απώλεια βάρους. Παράλληλα, όσο αυξάνεται η χρήση των φαρμάκων, εμφανίζονται όλο και περισσότερες αναφορές για παρενέργειες: από γαστρεντερικά προβλήματα και υποσιτισμό, μέχρι θέματα ψυχικής υγείας και προβλήματα στα μάτια.
Ένα ακόμη βασικό ερώτημα είναι τι συμβαίνει μετά την απώλεια βάρους: πώς μπορεί κάποιος να σταματήσει το φάρμακο χωρίς να ξαναπάρει μετά τα κιλά;
Σώμα και εγκέφαλος
Τα φάρμακα με σεμαγλουτίδη προκαλούν απώλεια βάρους μειώνοντας την όρεξη και καθυστερώντας την πέψη. Το φαγητό μένει περισσότερη ώρα στο στομάχι, με αποτέλεσμα να αισθανόμαστε χορτάτοι για μεγαλύτερο διάστημα.
Ωστόσο, αυτό μπορεί να προκαλέσει δυσφορία, ναυτία, εμετούς, δυσκοιλιότητα ή έντονο φούσκωμα. Σύμφωνα με τη δρ. Βανίτα Ράχμαν, γαστρεντερικά προβλήματα είναι η πιο συχνή παρενέργεια. «Είναι σαν να έχεις στομαχική ίωση και να νιώθεις ότι το φαγητό δεν κατεβαίνει», εξηγεί.
Έχουν αναφερθεί επίσης προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως άγχος, κατάθλιψη και αυτοκτονικές σκέψεις. Αυτό ίσως συμβαίνει επειδή τα φάρμακα επηρεάζουν και τον εγκέφαλο, μειώνοντας τη δράση ουσιών όπως η ντοπαμίνη και η σεροτονίνη, που συνδέονται με την ευχαρίστηση από το φαγητό. Αν και αυτό βοηθά στον περιορισμό του τσιμπολογήματος, μπορεί να επηρεάσει και τη διάθεση.
Επιπλέον, η απότομη απώλεια βάρους μπορεί να επηρεάσει την εικόνα σώματος και την ψυχολογία. Μελέτες έχουν δείξει μια πιθανή σχέση μεταξύ αυτών των φαρμάκων και αυτοκτονικών σκέψεων, χωρίς όμως να έχει αποδειχθεί άμεση αιτία.
Προβλήματα στα μάτια
Πρόσφατες έρευνες εξέτασαν και πιθανές παρενέργειες στα μάτια. Διαπιστώθηκε συσχέτιση μεταξύ της σεμαγλουτίδης και μιας σπάνιας πάθησης του οπτικού νεύρου (NAION), που μπορεί να προκαλέσει ξαφνική απώλεια όρασης στο ένα μάτι. Αν και η πάθηση είναι σπάνια, ο κίνδυνος φαίνεται μεγαλύτερος σε άτομα με διαβήτη ή προϋπάρχοντα προβλήματα όρασης.
Τι συμβαίνει μακροπρόθεσμα;
Σε κλινικές μελέτες, οι χρήστες έχασαν κατά μέσο όρο περίπου 18 κιλά σε διάστημα 68 εβδομάδων. Ωστόσο, η απώλεια βάρους σταματά μετά από ένα σημείο και οι περισσότεροι δεν φτάνουν σε φυσιολογικό βάρος. Μόνο ένα μικρό ποσοστό καταφέρνει να έχει φυσιολογικό ΔΜΣ μετά από χρόνια χρήσης.
Οι ειδικοί συνιστούν τη συνεχή λήψη του φαρμάκου για τη διατήρηση του βάρους, κάτι που είναι δύσκολο λόγω κόστους ή παρενεργειών. Περίπου τα 2/3 των χρηστών το διακόπτουν μέσα σε έναν χρόνο, και όσοι το σταματούν συχνά ξαναπαίρνουν μεγάλο μέρος των κιλών που έχασαν.
Το βασικό πρόβλημα, σύμφωνα με ειδικούς, είναι ότι τα φάρμακα δεν αντιμετωπίζουν τα βαθύτερα αίτια της παχυσαρκίας, όπως η συναισθηματική υπερφαγία ή οι κακές διατροφικές συνήθειες.
Προσοχή στη χρήση
Όπως με κάθε φάρμακο, πρέπει να σταθμίζονται τα οφέλη και οι κίνδυνοι. Για τους περισσότερους, οι παρενέργειες είναι ήπιες και διαχειρίσιμες, ενώ οι σοβαρές είναι σπάνιες. Όμως, υπάρχει μεγάλος κίνδυνος όταν τα φάρμακα αγοράζονται από μη αξιόπιστες πηγές στο διαδίκτυο, καθώς μπορεί να είναι επικίνδυνα ή ψεύτικα.
Το συμπέρασμα είναι ότι αυτά τα φάρμακα μπορούν να βοηθήσουν, αλλά χρειάζονται σωστή ιατρική καθοδήγηση, παρακολούθηση και συνδυασμό με αλλαγές στον τρόπο ζωής.
