Μια ομάδα ερευνητών εντόπισε ένα νέο στοιχείο που ρίχνει φως στον τρόπο με τον οποίο ο ιός Epstein Barr μπορεί να συμβάλλει στη σκλήρυνση κατά πλάκας, μια χρόνια αυτοάνοση νόσο που επηρεάζει σχεδόν 1 εκατομμύριο ανθρώπους στις ΗΠΑ.
Ο ιός Epstein Barr είναι η κύρια αιτία της λοιμώδους μονοπυρήνωσης, γνωστής και ως «νόσος του φιλιού». Η αρχική λοίμωξη μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα όπως έντονη κόπωση, πυρετό, πονόλαιμο και διογκωμένους λεμφαδένες, αν και πολλοί άνθρωποι μολύνονται χωρίς να εμφανίσουν ποτέ εμφανή συμπτώματα. Μετά την πρώτη μόλυνση, ο ιός παραμένει στον οργανισμό σε λανθάνουσα κατάσταση για όλη τη ζωή και μπορεί να ενεργοποιείται ξανά χωρίς να προκαλεί μονοπυρήνωση. Οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και χρόνια ότι ο ιός Epstein Barr υπάρχει σχεδόν σε όλους τους ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας.
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στις 5 Φεβρουαρίου στο Nature Immunology, έδειξε ότι ορισμένοι τύποι CD8+ «φονικών» Τ κυττάρων, δηλαδή ανοσοκύτταρα που καταστρέφουν κατεστραμμένα ή μολυσμένα κύτταρα, εντοπίζονται σε μεγαλύτερους αριθμούς στα άτομα με σκλήρυνση κατά πλάκας. Μάλιστα, κάποια από αυτά τα φονικά Τ κύτταρα στοχεύουν τον ιό Epstein Barr, γεγονός που υποδηλώνει ότι ο ιός μπορεί να πυροδοτεί την παθολογική ανοσολογική αντίδραση που χαρακτηρίζει τη νόσο.
«Η εστίαση σε αυτά τα λιγότερο μελετημένα CD8+ Τ κύτταρα συνδέει πολλά διαφορετικά κομμάτια του παζλ και μας προσφέρει μια νέα οπτική για το πώς ο Epstein Barr πιθανότατα συμβάλλει στη νόσο», ανέφερε ο επικεφαλής συγγραφέας Joe Sabatino, επίκουρος καθηγητής Νευρολογίας και μέλος του UCSF Weill Institute for Neurosciences.
Πώς η λοιμώδης μονοπυρήνωση συνδέεται με τη σκλήρυνση κατά πλάκας
Η σκλήρυνση κατά πλάκας αναπτύσσεται όταν το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται λανθασμένα στη μυελίνη, το προστατευτικό περίβλημα των νευρικών ινών στον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό, προκαλώντας σταδιακή νευρολογική βλάβη. Μέχρι σήμερα, η έρευνα είχε επικεντρωθεί κυρίως στα CD4+ Τ κύτταρα, τα οποία συντονίζουν τις ανοσολογικές αποκρίσεις αλλά δεν καταστρέφουν άμεσα κύτταρα. Τα CD4+ Τ κύτταρα είναι επίσης ευκολότερο να μελετηθούν σε ζωικά μοντέλα της νόσου σε σύγκριση με τα CD8+ φονικά Τ κύτταρα.
Η ερευνητική ομάδα του Sabatino αποφάσισε να εξετάσει απευθείας τα φονικά Τ κύτταρα σε ανθρώπους. Για τον σκοπό αυτό, ανέλυσε δείγματα αίματος και εγκεφαλονωτιαίου υγρού από 13 άτομα με σκλήρυνση κατά πλάκας ή πρώιμα σημάδια της νόσου, καθώς και από 5 άτομα χωρίς σκλήρυνση κατά πλάκας.
Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στα CD8+ Τ κύτταρα που αναγνώριζαν συγκεκριμένες πρωτεΐνες στα δείγματα αυτά.
Στα άτομα χωρίς σκλήρυνση κατά πλάκας, τα κύτταρα που αναγνώριζαν τις συγκεκριμένες πρωτεΐνες εμφανίζονταν σε παρόμοιους αριθμούς τόσο στο αίμα όσο και στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό. Αντίθετα, στα άτομα με σκλήρυνση κατά πλάκας, τα ίδια κύτταρα ήταν από 10 έως 100 φορές πιο άφθονα στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό σε σύγκριση με το αίμα. Αυτή η μεγάλη διαφορά έδειξε ότι κάτι ασυνήθιστο συμβαίνει στο κεντρικό νευρικό σύστημα και ότι τα ανοσοκύτταρα ανταποκρίνονται σε αυτό.
Ο ιός Epstein Barr ανιχνεύθηκε επίσης στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό των περισσότερων συμμετεχόντων, ανεξάρτητα από το αν είχαν σκλήρυνση κατά πλάκας, ενώ ορισμένα από τα γονίδιά του βρέθηκαν ενεργά. Ένα από αυτά τα γονίδια ήταν ενεργό μόνο στα άτομα με σκλήρυνση κατά πλάκας, γεγονός που υποδηλώνει ότι μπορεί να τροφοδοτεί την υπερδραστήρια ανοσολογική απόκριση που χαρακτηρίζει τη νόσο.
Τα ευρήματα αυτά προστίθενται σε ένα συνεχώς αυξανόμενο σώμα δεδομένων που συνδέουν τον ιό Epstein Barr με τα αυτοάνοσα νοσήματα. Εκτός από τη σκλήρυνση κατά πλάκας, ο ιός έχει συσχετιστεί και με τον λύκο, τη ρευματοειδή αρθρίτιδα και το long COVID.
Ήδη, ορισμένοι ερευνητές της σκλήρυνσης κατά πλάκας έχουν ξεκινήσει δοκιμές θεραπειών που στοχεύουν τον Epstein Barr.
«Η μεγάλη ελπίδα είναι ότι, αν μπορέσουμε να παρέμβουμε στον Epstein Barr, θα έχουμε σημαντικό όφελος όχι μόνο για τη σκλήρυνση κατά πλάκας αλλά και για άλλες διαταραχές, βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής πάρα πολλών ανθρώπων», επισήμανε ο Sabatino.
