Το βακτήριο Legionella ανακαλύφθηκε το 1976, ύστερα από μεγάλη επιδημία πνευμονίας που εκδηλώθηκε σε συνέδριο της Αμερικανικής Λεγεώνας (American Legion) στη Φιλαδέλφεια των Ηνωμένων Πολιτειών. Από το περιστατικό αυτό προήλθε και η ονομασία «νόσος των Λεγεωναρίων», με την οποία είναι γνωστή μέχρι σήμερα.

Η νόσος των Λεγεωναρίων (Legionnaires' disease) είναι μια σοβαρή μορφή πνευμονίας που προκαλείται από το βακτήριο Legionella. Αν και η λοίμωξη μπορεί να προσβάλει οποιονδήποτε, δεν νοσούν όλοι όσοι εκτίθενται στο βακτήριο. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ένα υγιές ανοσοποιητικό σύστημα καταφέρνει να αποτρέψει τη νόσηση. Ωστόσο, ορισμένες ομάδες πληθυσμού διατρέχουν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης σοβαρής λοίμωξης.

Εκτός από τη νόσο των Λεγεωναρίων, το βακτήριο Legionella μπορεί να προκαλέσει και τον λεγόμενο πυρετό Pontiac, μια πολύ ηπιότερη λοίμωξη που εκδηλώνεται κυρίως με πυρετό, μυϊκούς πόνους και πονοκέφαλο, χωρίς να εξελίσσεται σε πνευμονία. Σε σπανιότερες περιπτώσεις, η Legionella μπορεί να προκαλέσει λοιμώξεις και εκτός των πνευμόνων, όπως στην καρδιά ή σε τραύματα.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Τα συμπτώματα της νόσου εμφανίζονται συνήθως 2 έως 14 ημέρες μετά την έκθεση στο βακτήριο, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις η περίοδος επώασης μπορεί να είναι μεγαλύτερη.

Η κλινική εικόνα μοιάζει πολύ με εκείνη άλλων μορφών βακτηριακής πνευμονίας και περιλαμβάνει:

• έντονο βήχα,
• υψηλό πυρετό,
• δύσπνοια,
• πονοκέφαλο,
• μυϊκούς πόνους.

Παράλληλα, είναι πιθανό να εμφανιστούν συμπτώματα όπως σύγχυση, ναυτία, έμετος ή διάρροια, ιδιαίτερα σε πιο σοβαρές περιπτώσεις.

Πώς μεταδίδεται η Legionella;

Η Legionella είναι ένα βακτήριο που απαντάται φυσιολογικά σε λίμνες, ποτάμια και άλλα γλυκά νερά. Στο φυσικό περιβάλλον, η συγκέντρωσή της είναι συνήθως χαμηλή και δεν αποτελεί σημαντικό κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία. Το πρόβλημα δημιουργείται όταν το βακτήριο εισέλθει σε τεχνητά συστήματα νερού κτιρίων, όπου βρίσκει ιδανικές συνθήκες για να πολλαπλασιαστεί.

Συχνές πηγές ανάπτυξης της Legionella είναι:

• ντους και βρύσες,
• υδρομασάζ,
• διακοσμητικά σιντριβάνια και υδάτινα στοιχεία,
• μεγάλα και πολύπλοκα δίκτυα ύδρευσης,
• πύργοι ψύξης που χρησιμοποιούνται σε κεντρικά συστήματα κλιματισμού μεγάλων κτιρίων και βιομηχανικών εγκαταστάσεων.

Η μετάδοση γίνεται κυρίως όταν εισπνεύσετε πολύ μικρά σταγονίδια νερού (αερολύματα) που περιέχουν το βακτήριο. Αυτός είναι ο συνηθέστερος τρόπος μόλυνσης.

Πιο σπάνια, η λοίμωξη μπορεί να προκληθεί όταν νερό που περιέχει Legionella περάσει κατά λάθος στους πνεύμονες κατά την κατάποση (εισρόφηση). Αυτό αφορά κυρίως άτομα με δυσκολίες στην κατάποση ή αυξημένο κίνδυνο εισρόφησης. Είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι η νόσος των Λεγεωναρίων δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο στις συνήθεις συνθήκες.

Ποιοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο;

Παρότι οποιοσδήποτε μπορεί να εκτεθεί στη Legionella, ορισμένοι άνθρωποι έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να νοσήσουν.

Στις ομάδες υψηλού κινδύνου ανήκουν:

• άτομα ηλικίας 50 ετών και άνω,
• καπνιστές και πρώην καπνιστές,
• άτομα με χρόνια πνευμονοπάθεια, όπως χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) ή εμφύσημα,
• άτομα με σακχαρώδη διαβήτη,
• ασθενείς με νεφρική ή ηπατική ανεπάρκεια,
• άτομα που πάσχουν από καρκίνο,
• άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.

Επίσης, αυξημένο κίνδυνο αντιμετωπίζουν όσοι λαμβάνουν φάρμακα που καταστέλλουν το ανοσοποιητικό, όπως η χημειοθεραπεία ή η ανοσοκατασταλτική αγωγή μετά από μεταμόσχευση.

Γιατί αναπτύσσεται το βακτήριο στα συστήματα νερού;

Η Legionella ευνοείται από συγκεκριμένες συνθήκες που επικρατούν σε ορισμένα δίκτυα ύδρευσης.

Οι σημαντικότεροι παράγοντες που διευκολύνουν την ανάπτυξή της είναι:

• η δημιουργία βιοφίλμ (μιας λεπτής γλοιώδους μεμβράνης όπου αναπτύσσονται μικροοργανισμοί),
• η θερμοκρασία του νερού μεταξύ 25°C και 45°C,
• τα ανεπαρκή επίπεδα απολυμαντικών ουσιών,
• η στασιμότητα ή η πολύ μικρή κυκλοφορία του νερού.

Πώς μπορείτε να προστατευθείτε;

Η πρόληψη βασίζεται κυρίως στον σωστό έλεγχο και τη συντήρηση των συστημάτων νερού, ώστε να περιορίζεται η ανάπτυξη και η διασπορά της Legionella.

Οι διαχειριστές μεγάλων κτιρίων και δημόσιων εγκαταστάσεων μπορούν να εφαρμόζουν ειδικά προγράμματα διαχείρισης νερού, τα οποία μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης του βακτηρίου.

Στο σπίτι μπορείτε επίσης να λαμβάνετε μέτρα για τη μείωση του κινδύνου έκθεσης σε υδατογενή μικρόβια.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στα οχήματα. Η Legionella μπορεί να αναπτυχθεί στο δοχείο του υγρού των υαλοκαθαριστήρων, ιδιαίτερα όταν αυτό γεμίζει μόνο με νερό. Για τον λόγο αυτό, συνιστάται να χρησιμοποιείτε πάντα το ειδικό υγρό καθαρισμού που προτείνει ο κατασκευαστής του οχήματος.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Εάν εμφανίσετε συμπτώματα πνευμονίας, ο γιατρός θα ζητήσει αρχικά ακτινογραφία θώρακος για να επιβεβαιώσει την ύπαρξη λοίμωξης στους πνεύμονες.

Για να διαπιστωθεί αν η αιτία είναι η Legionella, απαιτούνται ειδικές εξετάσεις, όπως:

• εξέταση ούρων για ανίχνευση αντιγόνου της Legionella,
• εργαστηριακή εξέταση πτυέλων,
• ή λήψη δείγματος από τους πνεύμονες μέσω ειδικών διαγνωστικών διαδικασιών.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Η νόσος των Λεγεωναρίων αντιμετωπίζεται με ειδικά αντιβιοτικά, τα οποία είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά όταν η θεραπεία ξεκινήσει έγκαιρα. Οι περισσότεροι ασθενείς αναρρώνουν πλήρως, ωστόσο στις περισσότερες περιπτώσεις απαιτείται νοσηλεία, ιδιαίτερα όταν η λοίμωξη είναι σοβαρή.

Η έγκαιρη διάγνωση και η άμεση έναρξη θεραπείας αυξάνουν σημαντικά τις πιθανότητες πλήρους ανάρρωσης.

Πιθανές επιπλοκές

Εάν η νόσος δεν αντιμετωπιστεί εγκαίρως, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές, όπως αναπνευστική ανεπάρκεια, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αποβεί ακόμη και θανατηφόρα.

Στατιστικά, περίπου 1 στους 10 ασθενείς με νόσο των Λεγεωναρίων καταλήγει εξαιτίας επιπλοκών της λοίμωξης. Το ποσοστό αυτό αυξάνεται σημαντικά μεταξύ των ατόμων που μολύνονται κατά τη διάρκεια νοσηλείας σε μονάδες υγειονομικής περίθαλψης, όπου η θνητότητα μπορεί να φτάσει περίπου 1 στους 4 ασθενείς.