Το καλοκαίρι του 2026 συνοδεύεται από έντονη κινητικότητα στον παγκόσμιο και ευρωπαϊκό υγειονομικό χάρτη. Η πιο πρόσφατη εβδομαδιαία έκθεση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) χτυπά «καμπανάκι» για μια σειρά από απειλές μεταδοτικών ασθενειών.
Από την έξαρση του ιού Έμπολα στην Αφρική και το πρώτο εισαγόμενο κρούσμα σε ευρωπαϊκό έδαφος, μέχρι την εποχική εμφάνιση ενδημικών λοιμώξεων και την ανησυχητική ανθεκτικότητα σε κλασικές θεραπείες, οι αρχές δημόσιας υγείας βρίσκονται σε κατάσταση διαρκούς επαγρύπνησης.
Το σήμα κινδύνου για τον ιό Έμπολα
Στο επίκεντρο της διεθνούς ανησυχίας βρίσκεται η έξαρση της νόσου του Έμπολα, η οποία προκαλείται από το στέλεχος Bundibugyo, με κύριες εστίες τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (ΛΔΚ) και την Ουγκάντα. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ECDC, στη ΛΔΚ τα επιβεβαιωμένα κρούσματα έχουν αγγίξει τα 1.460, ενώ οι θάνατοι έχουν ξεπεράσει τους 430. Παράλληλα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει κηρύξει την κατάσταση ως Έκτακτη Ανάγκη Δημόσιας Υγείας Διεθνούς Ενδιαφέροντος.
Αυτό που προκαλεί ιδιαίτερη αίσθηση στην Ευρώπη είναι η επιβεβαίωση του πρώτου εγχώριου εισαγόμενου κρούσματος στη Γαλλία. Πρόκειται για έναν ανθρωπιστικό γιατρό που επέστρεψε από αποστολή στις πληγείσες περιοχές της Αφρικής. Αν και ο ασθενής έχει τεθεί σε αυστηρή απομόνωση και οι στενές επαφές του επιτηρούνται, το περιστατικό υπενθυμίζει την ταχύτητα με την οποία μπορούν να μεταφερθούν οι λοιμώξεις στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Παρ' όλα αυτά, το ECDC καθησυχάζει το κοινό, εκτιμώντας ότι η πιθανότητα δευτερογενούς μετάδοσης εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένει εξαιρετικά χαμηλή.
Ιός του Δυτικού Νείλου και αιμορραγικός πυρετός
Με τη θερμοκρασία να ανεβαίνει, οι ενδημικές λοιμώξεις που μεταδίδονται μέσω διαβιβαστών (όπως τα κουνούπια και οι κρότωνες) κάνουν αισθητή την παρουσία τους στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Το ECDC κατέγραψε ήδη τα πρώτα έξι ανθρώπινα κρούσματα του ιού του Δυτικού Νείλου για το 2026, κατανεμημένα στην Ιταλία, τη Ρουμανία και τη Βόρεια Μακεδονία. Ταυτόχρονα, η Ισπανία ανέφερε το πρώτο εγχώριο κρούσμα του Αιμορραγικού Πυρετού Κριμαίας-Κονγκό (CCHF), μιας σοβαρής ιογενούς λοίμωξης που μεταδίδεται κυρίως από τσιμπούρια.
Κλιματική αλλαγή και ο κίνδυνος των βακτηρίων Vibrio
Μια άλλη παράμετρος που εξετάζει ενδελεχώς το ECDC είναι η περιβαλλοντική καταλληλότητα των θαλάσσιων υδάτων για την ανάπτυξη των βακτηρίων Vibrio (Δονάκιο). Τα συγκεκριμένα βακτήρια αναπτύσσονται σε θερμά και υφάλμυρα παράκτια περιβάλλοντα, με τη θάλασσα της Βαλτικής να παρουσιάζει παραδοσιακά την υψηλότερη συγκέντρωση στην Ευρώπη κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Η κλιματική αλλαγή και η σταδιακή άνοδος της θερμοκρασίας των θαλασσών εκτιμάται ότι θα διευρύνουν τις περιοχές κινδύνου, αυξάνοντας την πιθανότητα λοιμώξεων (δερματικών ή γαστρεντερολογικών) για τους λουόμενους.
Αναπνευστικοί ιοί και νέες απειλές
Στον αντίποδα, η κυκλοφορία των γνωστών αναπνευστικών ιών (SARS-CoV-2, γρίπη και RSV) βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα βάσης, συμβατά με τη μεσοεποχική περίοδο. Ωστόσο, οι υγειονομικές αρχές στρέφουν το βλέμμα τους σε άλλες αναδυόμενες προκλήσεις:
- Ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά: Το ECDC συγκρότησε εσωτερική ομάδα κρούσης με σκοπό τη δημοσίευση κατεπείγουσας αξιολόγησης κινδύνου για τη ραγδαία αύξηση των κρουσμάτων γονόρροιας που εμφανίζουν ανθεκτικότητα στο ευρέως χρησιμοποιούμενο αντιβιοτικό κεφτριαξόνη (ceftriaxone).
- Τροφογενείς λοιμώξεις: Παράλληλα, ολοκληρώθηκε η διερεύνηση για την πολυκρατική έξαρση κρουσμάτων Salmonella Stanley, η οποία συνδέθηκε με την κατανάλωση συγκεκριμένων συσκευασμένων προϊόντων αρωματισμένων νουντλς (noodles).
Συμπέρασμα και συστάσεις
Το φετινό καλοκαίρι αποδεικνύει ότι η δημόσια υγεία δεν μπορεί να εφησυχάζει ποτέ. Η έγκαιρη ανίχνευση, η διασυνοριακή συνεργασία και η διατήρηση ισχυρών συστημάτων επιδημιολογικής επιτήρησης αποτελούν τα μοναδικά όπλα της Ευρώπης απέναντι σε παλιές και νέες υγειονομικές απειλές. Για τους πολίτες, η τήρηση των βασικών κανόνων υγιεινής, η προστασία από τα τσιμπήματα εντόμων και η ενημέρωση πριν από ταξίδια σε χώρες υψηλού κινδύνου παραμένουν τα πιο αποτελεσματικά μέτρα προστασίας.
