Τα αντιοξειδωτικά προβάλλονται συχνά ως ισχυρά συμπληρώματα, καθώς τους αποδίδεται ρόλος στην πρόληψη χρόνιων νοσημάτων και καρκίνου, στη διαχείριση καταστάσεων όπως η ΧΑΠ και η άνοια, ακόμη και στην επιβράδυνση της γήρανσης.
Ωστόσο, νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Frontiers in Cell and Developmental Biology υποστηρίζει ότι η συστηματική λήψη υψηλών δόσεων μπορεί να έχει και αρνητικές επιπτώσεις που δεν είναι προφανείς. Ειδικότερα, η μελέτη διαπίστωσε ότι η υπερβολική πρόσληψη αντιοξειδωτικών μπορεί να επηρεάσει το DNA του σπέρματος και να αυξήσει την πιθανότητα εμφάνισης αναπτυξιακών διαφορών στους απογόνους, ιδιαίτερα στον σχηματισμό του προσώπου και του κρανίου.
Η ομάδα, με επικεφαλής τον Michael Golding, μελέτησε δύο ευρέως χρησιμοποιούμενα αντιοξειδωτικά, την N-acetyl-L-cysteine (NAC) και το σελήνιο (Se), σε πειραματικά μοντέλα με ποντίκια.
Αρσενικά ποντίκια που έλαβαν τα συγκεκριμένα αντιοξειδωτικά για 6 εβδομάδες απέκτησαν απογόνους με εμφανείς αλλαγές στη δομή του κρανίου και του προσώπου. Αξιοσημείωτο είναι ότι τα ίδια τα αρσενικά δεν εμφάνισαν κανένα ορατό πρόβλημα υγείας.
Τα ευρήματα αυτά προκαλούν ανησυχία σχετικά με τη χρήση υψηλών δόσεων αντιοξειδωτικών, ιδιαίτερα σε άνδρες που σχεδιάζουν να αποκτήσουν παιδιά.
Όταν η πρόσληψη αντιοξειδωτικών γίνεται υπερβολική
Συστατικά όπως η NAC περιλαμβάνονται συχνά σε συμπληρώματα, όπως οι πολυβιταμίνες, και λαμβάνονται για τη μείωση του οξειδωτικού στρες. Το εργαστήριο του Golding μελετά εδώ και καιρό πώς η κατανάλωση αλκοόλ από τον πατέρα μπορεί να επηρεάσει τους απογόνους. Προηγούμενες μελέτες έχουν συνδέσει την έντονη κατανάλωση αλκοόλ στους άνδρες με διάφορα αναπτυξιακά προβλήματα στα παιδιά τους, όπως κρανιοπροσωπικές ανωμαλίες. Με βάση αυτά τα δεδομένα, οι ερευνητές διερεύνησαν αν η προσθήκη NAC ή σεληνίου στη διατροφή θα μπορούσε να αντισταθμίσει αυτές τις επιδράσεις.
«Γνωρίζουμε ότι το αλκοόλ προκαλεί οξειδωτικό στρες και προσπαθούσαμε να το περιορίσουμε προσθέτοντας ένα συμπλήρωμα που είναι γνωστό ότι το μειώνει», εξήγησε ο Golding, καθηγητής στο Τμήμα Κτηνιατρικής Φυσιολογίας και Φαρμακολογίας του VMBS.
«Όταν διαπιστώσαμε ότι οι απόγονοι αρσενικών που είχαν λάβει μόνο NAC εμφάνιζαν διαφορές στο κρανίο και στο πρόσωπο, αυτό μας εξέπληξε, καθώς το συγκεκριμένο μόριο θεωρείται γενικά ωφέλιμο. Όταν το αναλύσαμε περισσότερο, καταλήξαμε ότι έχει λογική. Λαμβάνετε μια πολυβιταμίνη για να διατηρήσετε την ισορροπία σας, αλλά αν αυτό που παίρνετε για να πετύχετε αυτή την ισορροπία είναι το ίδιο μη ισορροπημένο, δηλαδή αν η δόση των αντιοξειδωτικών είναι υπερβολικά υψηλή, τότε δεν σας ωφελεί».
Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι η πολύ υψηλή πρόσληψη αντιοξειδωτικών μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες. Για παράδειγμα, μπορεί να μειώσει τα οφέλη της προπόνησης αντοχής και να επηρεάσει αρνητικά την αθλητική απόδοση.
«Η υγεία του σπέρματος είναι ένας ακόμη δείκτης απόδοσης, απλώς δεν τον λαμβάνουμε υπόψη στην καθημερινότητα», ανέφερε ο Golding. «Αν λαμβάνετε υψηλές δόσεις αντιοξειδωτικών, μπορεί να επηρεάζετε αρνητικά την αναπαραγωγική σας ικανότητα και μέρος αυτής της διαδικασίας αφορά και τις επιπτώσεις στους απογόνους».
Οι αλλαγές στο πρόσωπο μπορεί να αντικατοπτρίζουν την ανάπτυξη του εγκεφάλου
Ένα από τα πιο απρόσμενα ευρήματα αφορούσε τα θηλυκά νεογνά, τα οποία εμφάνισαν πιο έντονες σωματικές διαφορές. Αυτές περιλάμβαναν πιο κοντινά μεταξύ τους μάτια και μικρότερο κρανίο, χαρακτηριστικά που συνδέονται και με το εμβρυϊκό αλκοολικό σύνδρομο.
«Στην παιδιατρική υπάρχει μια ευρέως αποδεκτή αρχή ότι το πρόσωπο αντικατοπτρίζει τον εγκέφαλο, καθώς τα δύο αναπτύσσονται ταυτόχρονα», εξήγησε ο Golding. «Όταν το πρόσωπο 'μετακινείται' κατά την κύηση, χρησιμοποιεί σήματα από τον εγκέφαλο για να καθοδηγηθεί και, αν αυτά τα δύο δεν είναι ευθυγραμμισμένα, μπορεί να υπάρξει καθυστέρηση ή κάποια ανωμαλία στην ανάπτυξη του εγκεφάλου. Έτσι, αν παρατηρούνται ανωμαλίες στη μέση γραμμή του προσώπου, είναι πιθανό να υπάρχουν αντίστοιχες ανωμαλίες και στον εγκέφαλο. Τα άτομα με αυτές τις ανωμαλίες συχνά εμφανίζουν προβλήματα ελέγχου παρορμήσεων, νευρολογικές καταστάσεις όπως η επιληψία και άλλα αναπτυξιακά προβλήματα».
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι δεν είναι ακόμη σαφές αν οι απόγονοι της συγκεκριμένης μελέτης θα εμφανίσουν προβλήματα στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να διερευνηθούν τυχόν μακροπρόθεσμες νευρολογικές επιπτώσεις.
Γιατί έχει σημασία η ισορροπία στα συμπληρώματα
Η έρευνα αναδεικνύει ένα βασικό σημείο σχετικά με τη διατροφή και τα συμπληρώματα. Ακόμη και ουσίες που θεωρούνται ωφέλιμες μπορεί να αποδειχθούν επιβλαβείς όταν λαμβάνονται σε υπερβολικές ποσότητες, ιδιαίτερα χωρίς σαφή ιατρική ανάγκη.
Πολλοί καταναλώνουν συστηματικά συμπληρώματα υψηλής δόσης, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που περιέχουν αντιοξειδωτικά. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να ελέγχετε προσεκτικά τις ετικέτες και να γνωρίζετε πόση ποσότητα από κάθε συστατικό λαμβάνετε. Η NAC, για παράδειγμα, αποτελεί συχνό συστατικό στις πολυβιταμίνες και συχνά περιέχεται σε υψηλές συγκεντρώσεις.
«Το βασικό μήνυμα είναι ότι χρειάζεται ισορροπία», ανέφερε ο Golding. «Σκεφτείτε τον εαυτό σας σαν ένα φυτό. Αν το αφήσετε πολλή ώρα στον ήλιο, θα αφυδατωθεί. Αν το ποτίζετε υπερβολικά, θα σαπίσουν οι ρίζες του. Όταν όμως υπάρχει η σωστή ισορροπία, τότε επιτυγχάνεται η ανάπτυξη. Εκεί βρίσκεται και η υγεία.
»Αν οι βιταμίνες σας παρέχουν 1.000% της συνιστώμενης ημερήσιας ποσότητας, χρειάζεται προσοχή», τόνισε. «Αν κινείστε κοντά στο 100%, τότε βρίσκεστε σε ασφαλέστερο πλαίσιο».
