Ακούμε συχνά ότι το στρες «αποδυναμώνει» το ανοσοποιητικό σύστημα και ότι, όταν βρίσκεστε για μεγάλο διάστημα υπό πίεση ή νιώθετε διαρκώς εξαντλημένοι, ο οργανισμός σας γίνεται πιο ευάλωτος στις λοιμώξεις και τις ασθένειες, από ένα απλό κρυολόγημα μέχρι πιο σοβαρά προβλήματα υγείας. Το στρες αναφέρεται συχνά ως ένας από τους βασικούς παράγοντες που σάς κάνουν να αρρωσταίνετε πιο εύκολα, όμως η πραγματικότητα δεν είναι τόσο απλή όσο ακούγεται.

Το ερώτημα είναι αν κάθε μορφή στρες έχει την ίδια επίδραση στον οργανισμό ή αν παίζουν ρόλο η διάρκεια, η ένταση και το αν πρόκειται για μια παροδική κατάσταση ή για ένα χρόνιο πρόβλημα που επιμένει στον χρόνο. Οι επιστημονικές απαντήσεις δείχνουν ότι η σχέση ανάμεσα στο στρες και το ανοσοποιητικό σύστημα είναι πιο σύνθετη και πολυπαραγοντική απ’ όσο συνήθως πιστεύεται, γεγονός που εξηγεί γιατί δεν αρρωσταίνουν όλοι το ίδιο όταν περνούν περιόδους αυξημένης πίεσης.

«Το στρες έχει αποδεδειγμένη επίδραση στην υγεία του ανοσοποιητικού σας συστήματος. Ωστόσο, το στρες είναι ένας πολύ γενικός όρος. Μπορεί να νιώθετε στρες βλέποντας μια ταινία τρόμου, αλλά μπορεί επίσης να βιώνετε μακροχρόνιο στρες, όπως όταν περνάτε ένα διαζύγιο», εξήγησε στον Guardian ο Daniel M Davis, επικεφαλής των επιστημών ζωής στο Imperial College London.

Το βραχυπρόθεσμο στρες μπορεί να επηρεάσει προσωρινά το ανοσοποιητικό σύστημα, χωρίς όμως ουσιαστικές συνέπειες. «Παρατηρείται μια παροδική μεταβολή στον αριθμό των ανοσοκυττάρων στο αίμα», τόνισε ο Davis. «Αυτή η αλλαγή, όμως, επανέρχεται στο φυσιολογικό μέσα σε περίπου μία ώρα, επομένως είναι απίθανο να έχει σοβαρό αντίκτυπο».

Διαφορετική είναι η εικόνα όταν το στρες είναι μακροχρόνιο. Όταν ο οργανισμός αντιλαμβάνεται μια απειλή, τα επινεφρίδια απελευθερώνουν ορμόνες όπως η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη. Οι ορμόνες αυτές ενεργοποιούν την αντίδραση «πάλης ή φυγής», αυξάνοντας την αρτηριακή πίεση και τους καρδιακούς παλμούς, αλλά ταυτόχρονα καταστέλλουν το ανοσοποιητικό σύστημα.

Η κορτιζόλη μειώνει την αποτελεσματικότητα των ανοσοκυττάρων

«Αυτό το φαινόμενο το βλέπουμε ακόμη και σε μοριακό επίπεδο. Όταν εκθέτουμε ανοσοκύτταρα σε νοσούντα κύτταρα, όπως τα καρκινικά, συνήθως τα καταστρέφουν. Αν όμως προστεθεί κορτιζόλη, η αποτελεσματικότητά τους μειώνεται σημαντικά», ανέφερε ο Davis. Όταν αυτή η έκθεση στις ορμόνες του στρες διαρκεί για εβδομάδες ή μήνες, το ανοσοποιητικό σύστημα εξασθενεί.

Πρακτικές όπως η ενσυνειδητότητα, το τάι τσι και άλλες τεχνικές διαχείρισης του στρες έχει φανεί ότι μειώνουν τα επίπεδα κορτιζόλης, κάτι που θεωρητικά μπορεί να ωφελήσει την ανοσία. Ωστόσο, όπως επισήμανε ο Davis, η απόδειξη αυτής της σχέσης δεν είναι εύκολη. Δεν είναι ηθικά αποδεκτό να εκτεθούν σκόπιμα μεγάλοι πληθυσμοί σε ασθένειες για να μελετηθεί η ανοσολογική τους απόκριση, ενώ και η μέτρηση της «ανοσολογικής υγείας» στην καθημερινότητα είναι ιδιαίτερα σύνθετη. «Επιπλέον, το στρες δεν μπορεί να εξαλειφθεί πλήρως. Κάθε αλλαγή στη ζωή συνοδεύεται από κάποιο βαθμό στρες, ακόμη και όταν πρόκειται για θετικές εξελίξεις», πρόσθεσε ο ίδιος.

Παρόλα αυτά, αν σας απασχολεί το μακροχρόνιο στρες, οι ειδικοί συνιστούν να απευθυνθείτε στον γιατρό σας.