Τα τελευταία χρόνια, ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι περνούν μεγάλο μέρος της ημέρας τους μπροστά σε οθόνες, είτε για εργασία είτε για ψυχαγωγία, με αποτέλεσμα να βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά στην όραση και την ακοή τους, συχνά αγνοώντας τις υπόλοιπες αισθήσεις.
Κι όμως, αυτές οι αισθήσεις λειτουργούν αδιάκοπα στο παρασκήνιο, πολλές φορές χωρίς να το αντιλαμβάνεστε, επηρεάζοντας διαρκώς τον τρόπο με τον οποίο βιώνετε το σώμα σας και το περιβάλλον γύρω σας. Αν σταθείτε για λίγο και δώσετε μεγαλύτερη προσοχή, μπορείτε να αντιληφθείτε τις τραχιές και λείες επιφάνειες των αντικειμένων που αγγίζετε, την ένταση που συσσωρεύεται στους ώμους ή ακόμη και την απαλότητα του ψωμιού στα χέρια σας.
Ο Αριστοτέλης πίστευε ότι οι άνθρωποι διαθέτουν 5 αισθήσεις, μια άποψη που κυριάρχησε για αιώνες. Ωστόσο, ο ίδιος φιλόσοφος θεωρούσε επίσης ότι ο κόσμος αποτελείται από πέντε βασικά στοιχεία, κάτι που σήμερα δεν θεωρείται έγκυρο. Με αντίστοιχο τρόπο, η σύγχρονη επιστημονική έρευνα δείχνει ότι η ανθρώπινη εμπειρία δεν περιορίζεται στις πέντε κλασικές αισθήσεις, αλλά πιθανότατα περιλαμβάνει πολλές περισσότερες.
Στην πραγματικότητα, σχεδόν κάθε εμπειρία που βιώνετε είναι πολυαισθητηριακή. Δεν βλέπετε, δεν ακούτε, δεν μυρίζετε και δεν αγγίζετε ξεχωριστά, αλλά όλες αυτές οι πληροφορίες φτάνουν ταυτόχρονα στον εγκέφαλο και συνδυάζονται, δημιουργώντας μια ενιαία και συνεκτική εμπειρία τόσο του κόσμου γύρω σας όσο και του ίδιου σας του σώματος.
Αυτό που νιώθετε επηρεάζει άμεσα αυτό που βλέπετε και, αντίστροφα, αυτό που βλέπετε μπορεί να επηρεάσει αυτό που ακούτε. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι διαφορετικές οσμές που περιέχονται σε ένα σαμπουάν, οι οποίες μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεστε την υφή των μαλλιών σας, κάνοντάς τα να σας φαίνονται πιο απαλά ή πιο τραχιά. Το άρωμα τριαντάφυλλου, για παράδειγμα, έχει φανεί ότι μπορεί να κάνει τα μαλλιά να μοιάζουν πιο μεταξένια.
Αντίστοιχα, οι οσμές σε γιαούρτια χαμηλών λιπαρών μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο που τα αντιλαμβάνεστε στον ουρανίσκο, κάνοντάς τα να φαίνονται πιο πλούσια και πιο παχιά, χωρίς να έχει προστεθεί περισσότερη λιπαρή ύλη ή επιπλέον γαλακτωματοποιητές. Η αντίληψη των οσμών μέσα στο στόμα, οι οποίες φτάνουν στη μύτη, τροποποιείται από το πόσο παχύρρευστα είναι τα υγρά που καταναλώνετε.
Πόσες αισθήσεις έχει ο άνθρωπος
Όπως εξήγησε στο Medical Xpress ο καθηγητής Charles Spence από το Crossmodal Laboratory της Οξφόρδης, πολλοί νευροεπιστήμονες εκτιμούν ότι ο αριθμός των ανθρώπινων αισθήσεων κυμαίνεται μεταξύ 22 και 33.
Σε αυτές περιλαμβάνεται η ιδιοδεκτικότητα, δηλαδή η ικανότητα να γνωρίζετε πού βρίσκονται τα άκρα σας στον χώρο χωρίς να χρειάζεται να τα κοιτάτε. Παράλληλα, η αίσθηση της ισορροπίας βασίζεται στο αιθουσαίο σύστημα του εσωτερικού αυτιού, αλλά λειτουργεί σε στενή συνεργασία με την όραση και την ιδιοδεκτικότητα.
Μια ακόμη σημαντική αίσθηση είναι η ενδοδεκτικότητα, μέσω της οποίας αντιλαμβάνεστε αλλαγές στο εσωτερικό του σώματός σας, όπως μια ελαφριά αύξηση του καρδιακού ρυθμού ή το αίσθημα της πείνας. Υπάρχει επίσης η αίσθηση του ελέγχου των κινήσεων, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χαθεί, όπως σε άτομα που έχουν υποστεί εγκεφαλικό, με αποτέλεσμα κάποιοι ασθενείς να πιστεύουν ότι κάποιος άλλος κινεί το χέρι τους.
Σχετική με αυτό είναι και η αίσθηση της ιδιοκτησίας του σώματος. Μετά από εγκεφαλικό, ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να νιώθουν ότι ένα άκρο τους, όπως το χέρι, δεν τους ανήκει, παρότι εξακολουθούν να αισθάνονται ερεθίσματα σε αυτό.
Αρκετές από τις παραδοσιακές αισθήσεις είναι στην πραγματικότητα συνδυασμοί επιμέρους αισθήσεων. Η αφή, για παράδειγμα, περιλαμβάνει την αντίληψη του πόνου, της θερμοκρασίας, της φαγούρας και των απτικών ερεθισμάτων. Όταν γεύεστε κάτι, στην ουσία βιώνετε έναν συνδυασμό αφής, όσφρησης και γεύσης, οι οποίες μαζί δημιουργούν τις γεύσεις που αντιλαμβάνεστε σε τρόφιμα και ποτά.
Η γεύση αφορά τις αισθήσεις που προέρχονται από τους υποδοχείς της γλώσσας και σας επιτρέπουν να ξεχωρίζετε το αλμυρό, το γλυκό, το ξινό, το πικρό και το ουμάμι. Τι συμβαίνει όμως με γεύσεις όπως η μέντα, το μάνγκο, το πεπόνι, η φράουλα ή το βατόμουρο;
Δεν υπάρχουν ειδικοί υποδοχείς «βατόμουρου» στη γλώσσα, ούτε η γεύση του βατόμουρου προκύπτει από κάποιον απλό συνδυασμό βασικών γεύσεων. Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει μαθηματική εξίσωση που να εξηγεί τις γεύσεις των φρούτων.
Αυτές τις γεύσεις τις αντιλαμβάνεστε μέσω της στενής συνεργασίας της γλώσσας και της μύτης, με την όσφρηση να παίζει τον σημαντικότερο ρόλο σε αυτό που συνήθως αποκαλείτε γεύση. Δεν πρόκειται, ωστόσο, για εισπνοή οσμών από το περιβάλλον, καθώς οι οσμηρές ουσίες απελευθερώνονται όταν μασάτε ή πίνετε και μεταφέρονται από το στόμα προς τη μύτη μέσω του ρινοφάρυγγα.
Η αφή συμμετέχει επίσης ενεργά σε αυτή τη διαδικασία, συνδέοντας τις γεύσεις και τις οσμές και διαμορφώνοντας τις προτιμήσεις σας, όπως το αν προτιμάτε πιο ρευστά ή πιο σφιχτά αυγά ή τη βελούδινη, πλούσια υφή της σοκολάτας.
Η όραση, τέλος, επηρεάζεται και αυτή από το αιθουσαίο σύστημα. Όταν βρίσκεστε σε ένα αεροσκάφος στο έδαφος και κοιτάξετε κατά μήκος της καμπίνας και το κάνετε ξανά κατά την απογείωση, μπορεί να σας φαίνεται ότι το μπροστινό μέρος της καμπίνας είναι ψηλότερα, παρότι οπτικά όλα βρίσκονται στην ίδια θέση. Αυτό που «βλέπετε» είναι το αποτέλεσμα της συνεργασίας της όρασης με τα σήματα από το εσωτερικό του αυτιού, τα οποία σας ενημερώνουν ότι το σώμα σας γέρνει προς τα πίσω.
