Μια ανάλυση που δημοσιεύτηκε στις 6 Ιανουαρίου στο επιστημονικό περιοδικό Genomic Psychiatry εξετάζει γιατί η Βραζιλία αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά, αλλά μέχρι σήμερα υποτιμημένα, «εργαστήρια» για τη μελέτη της μακροζωίας. Οι συγγραφείς αξιοποίησαν δεδομένα από τη μακρόχρονη εθνική τους μελέτη σε υπεραιωνόβια άτομα, σε συνδυασμό με νεότερα ευρήματα από τη βιολογία των ανθρώπων που γερνούν καλύτερα, για να εξηγήσουν τι κάνει τη Βραζιλία μοναδική για την επιστημονική έρευνα.
Γιατί, λοιπόν, μόνο λίγοι άνθρωποι ξεπερνούν τα 110 χρόνια ζωής, ενώ οι περισσότεροι δεν φτάνουν ποτέ τα 100;
Παρότι το ερώτημα απασχολεί τους επιστήμονες εδώ και δεκαετίες, ξεκάθαρες απαντήσεις εξακολουθούν να λείπουν. Σύμφωνα με τους ερευνητές, ένα βασικό πρόβλημα είναι ότι η υπάρχουσα έρευνα επικεντρώνεται σε περιορισμένους, γενετικά ομοιογενείς πληθυσμούς. Έτσι, πληθυσμοί με μικτή καταγωγή παραμένουν σε μεγάλο βαθμό εκτός κάδρου.
«Αυτό το κενό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο στη μελέτη της μακροζωίας, καθώς υπεραιωνόβιοι με μικτή καταγωγή μπορεί να φέρουν προστατευτικές γενετικές παραλλαγές που δεν εμφανίζονται σε πιο ομοιογενείς πληθυσμούς», εξήγησε ο Mateus Vidigal de Castro, πρώτος συγγραφέας της ανάλυσης.
Η ασύγκριτη γενετική ποικιλομορφία της Βραζιλίας
Η ιστορία του πληθυσμού της Βραζιλίας τη διαφοροποιεί από σχεδόν κάθε άλλη χώρα. Ο πορτογαλικός αποικισμός από το 1500, η βίαιη μεταφορά περίπου 4 εκατ. Αφρικανών και τα μεταγενέστερα κύματα ευρωπαϊκής και ιαπωνικής μετανάστευσης δημιούργησαν, σύμφωνα με τους συγγραφείς, έναν από τους πιο γενετικά ποικιλόμορφους πληθυσμούς παγκοσμίως.
Πρώιμες γονιδιωματικές μελέτες σε περισσότερους από 1000 Βραζιλιάνους άνω των 60 ετών αποκάλυψαν περίπου 2 εκατομμύρια άγνωστες μέχρι τότε γενετικές παραλλαγές. Στους ηλικιωμένους συμμετέχοντες εντοπίστηκαν πάνω από 2000 εισαγωγές κινητών γενετικών στοιχείων και περισσότερα από 140 αλληλόμορφα HLA που δεν υπήρχαν στις διεθνείς βάσεις δεδομένων. Μεταγενέστερη ανάλυση διεύρυνε ακόμη περισσότερο την εικόνα, καταγράφοντας πάνω από 8 εκατομμύρια μη περιγεγραμμένες γενετικές παραλλαγές, εκ των οποίων περισσότερες από 36.000 θεωρήθηκαν δυνητικά επιβλαβείς.
Μια σπάνια ομάδα από τους γηραιότερους ανθρώπους στον κόσμο
Η ερευνητική ομάδα έχει δημιουργήσει μια εξαιρετικά σπάνια έρευνα. Η διαχρονική τους μελέτη περιλαμβάνει περισσότερους από 160 αιωνόβιους, ανάμεσά τους 20 επιβεβαιωμένους υπεραιωνόβιους, από διαφορετικές περιοχές της Βραζιλίας και με πολύ διαφορετικά κοινωνικά και περιβαλλοντικά υπόβαθρα. Ανάμεσά τους ήταν και η αδελφή Inah, η οποία αναγνωρίστηκε ως ο γηραιότερος εν ζωή άνθρωπος στον κόσμο μέχρι τον θάνατό της, στις 30 Απριλίου 2025, σε ηλικία 116 ετών.
Στην ίδια μελέτη καταγράφηκαν και οι δύο γηραιότεροι άνδρες στον κόσμο. Ο ένας απεβίωσε τον περασμένο Νοέμβριο σε ηλικία 112 ετών, ενώ ο άλλος είναι σήμερα 113 ετών.
Μακροζωία χωρίς ιατρική φροντίδα
Αυτό που κάνει την ομάδα ιδιαίτερα πολύτιμη δεν είναι μόνο η ηλικία της. Όταν οι ερευνητές ήρθαν σε επαφή με τους συμμετέχοντες, αρκετοί υπεραιωνόβιοι διατηρούσαν πνευματική διαύγεια και μπορούσαν να εξυπηρετούν βασικές καθημερινές ανάγκες μόνοι τους. Πολλοί είχαν ζήσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους σε περιοχές με περιορισμένη πρόσβαση στη σύγχρονη υγειονομική περίθαλψη. Έτσι, οι επιστήμονες μπόρεσαν να μελετήσουν μορφές βιολογικής ανθεκτικότητας που αναπτύχθηκαν χωρίς συστηματική ιατρική υποστήριξη.
Οικογένειες με εξαιρετική μακροζωία
Μία οικογένεια της μελέτης ξεχώρισε ιδιαίτερα. Μια γυναίκα 110 ετών έχει 3 ανιψιές ηλικίας 100, 104 και 106 ετών, αποτελώντας μία από τις πιο μακρόβιες οικογένειες που έχουν καταγραφεί ποτέ στη Βραζιλία. Η μεγαλύτερη ανιψιά, σήμερα 106 ετών, αγωνιζόταν ακόμη ως πρωταθλήτρια κολύμβησης στα 100 της χρόνια.
Το εύρημα αυτό συμβαδίζει με προηγούμενες μελέτες που έδειξαν ότι τα αδέλφια αιωνόβιων έχουν από 5 έως 17 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να φτάσουν και τα ίδια σε εξαιρετικά μεγάλη ηλικία.
«Η μελέτη τέτοιων σπάνιων οικογενειακών συστάδων προσφέρει ένα μοναδικό παράθυρο στην πολυγονιδιακή κληρονομικότητα της ανθεκτικότητας και μπορεί να βοηθήσει στον διαχωρισμό γενετικών και επιγενετικών παραγόντων», ανέφερε ο de Castro.
Τι ξεχωρίζει βιολογικά τους υπεραιωνόβιους
Στην ανάλυση συνοψίζονται και νεότερα δεδομένα για τα βιολογικά χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν τους υπεραιωνόβιους από τον γενικό πληθυσμό. Τα ανοσοκύτταρά τους διατηρούν αποτελεσματικά συστήματα ανακύκλωσης πρωτεϊνών, παρόμοια με εκείνα πολύ νεότερων ανθρώπων, περιορίζοντας τη συσσώρευση κυτταρικών βλαβών.
Αναλύσεις σε επίπεδο μεμονωμένου κυττάρου έδειξαν επίσης μια ασυνήθιστη αύξηση κυτταροτοξικών CD4+ Τ λεμφοκυττάρων, τα οποία λειτουργούν με τρόπο παρόμοιο με τα CD8+ κύτταρα. Ένα τέτοιο ανοσολογικό προφίλ σπάνια παρατηρείται σε νεότερες ηλικίες.
Οι συγγραφείς τόνισαν ότι η ανοσολογική γήρανση στους υπεραιωνόβιους δεν ισοδυναμεί με κατάρρευση, αλλά μοιάζει περισσότερο με προσαρμογή που διατηρεί τη λειτουργικότητα. Ενδιαφέρον έχει ότι οι Βραζιλιάνοι υπεραιωνόβιοι δεν ανέφεραν διατροφικούς περιορισμούς.
Επιβίωση από τον κορωνοϊό σε ηλικίες άνω των 110
Η ανθεκτικότητα αυτή φάνηκε ξεκάθαρα και κατά την πανδημία της COVID-19. Τρεις υπεραιωνόβιοι της βραζιλιάνικης μελέτης νόσησαν το 2020, πριν την ύπαρξη εμβολίων, και επέζησαν. Εργαστηριακές αναλύσεις έδειξαν ισχυρή παραγωγή IgG αντισωμάτων και εξουδετερωτική δράση έναντι του SARS-CoV-2, καθώς και βιοδείκτες που συνδέονται με αποτελεσματική πρώιμη ανοσολογική άμυνα.
Το πώς άνθρωποι άνω των 110 ετών κατάφεραν να αντιμετωπίσουν έναν νέο ιό που αποδείχθηκε θανατηφόρος για εκατομμύρια νεότερους παραμένει κρίσιμο ερώτημα. Οι συγγραφείς εκτίμησαν ότι ο συνδυασμός διατηρημένης ανοσολογικής λειτουργίας, αποτελεσματικής κυτταρικής συντήρησης και συνολικής φυσιολογικής σταθερότητας παίζει καθοριστικό ρόλο.
Η θέση της Βραζιλίας στον παγκόσμιο χάρτη της μακροζωίας
Τα διεθνή στοιχεία ενισχύουν ακόμη περισσότερο τη σημασία της Βραζιλίας. Τρεις από τους δέκα μακροβιότερους επιβεβαιωμένους άνδρες υπεραιωνόβιους παγκοσμίως είναι Βραζιλιάνοι, συμπεριλαμβανομένου του γηραιότερου εν ζωή άνδρα, γεννημένου στις 5 Οκτωβρίου 1912. Το γεγονός αυτό είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτο, καθώς η ακραία μακροζωία είναι πολύ πιο σπάνια στους άνδρες.
Αντίστοιχα, και στις γυναίκες, η Βραζιλία καταγράφει υψηλή παρουσία στις λίστες των μακροβιότερων παγκοσμίως, ξεπερνώντας ακόμη και πιο πλούσιες και πολυπληθείς χώρες.
