Οι καρχαρίες της Γροιλανδίας, που ζουν στα βαθιά και σκοτεινά νερά της Αρκτικής και του Βόρειου Ατλαντικού, αποκαλύπτουν σιγά-σιγά μερικά εντυπωσιακά μυστικά για τη μακροζωία. Αυτά τα μυστηριώδη και τεράστια ζώα μπορούν να ζήσουν για αιώνες και φαίνεται πως έχουν αναπτύξει ορισμένους βιολογικούς μηχανισμούς που τους επιτρέπουν να επιβιώνουν για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα.
Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, ορισμένα από τα όργανά τους φαίνεται να αντιστέκονται στη φθορά του χρόνου, ενώ άλλα παραμένουν λειτουργικά ακόμη και όταν έχουν υποστεί βλάβες.
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι οι καρχαρίες της Γροιλανδίας (Somniosus microcephalus) μπορεί να ζουν ακόμη και πάνω από 400 χρόνια.
Αυτό τους καθιστά τα μακροβιότερα σπονδυλωτά ζώα στον πλανήτη. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει ασαφές πώς το σώμα τους καταφέρνει να λειτουργεί κανονικά για τόσες πολλές δεκαετίες. Μια ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τη βιολόγο Lily Fogg από το Πανεπιστήμιο της Βασιλείας στην Ελβετία μελέτησε τα μάτια αυτών των καρχαριών. Μέχρι πρόσφατα δεν ήταν σαφές αν οι καρχαρίες της Γροιλανδίας μπορούσαν να δουν καλά ή αν η όρασή τους επιδεινωνόταν με την ηλικία. Πολλοί επιστήμονες πίστευαν ότι ήταν σχεδόν τυφλοί.
Οι ερευνητές εξέτασαν ιστούς από τα μάτια δέκα καρχαριών, μερικοί από τους οποίους υπολογίζεται ότι ήταν έως και 150 ετών. Διαπίστωσαν ότι τα μάτια τους διαθέτουν όλα τα απαραίτητα κυτταρικά και μοριακά εργαλεία για να βλέπουν στο αμυδρό φως των βαθιών θαλασσών. Επιπλέον, οι ιστοί των ματιών δεν παρουσίαζαν τα συνηθισμένα σημάδια φθοράς που εμφανίζονται με την ηλικία. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι αυτό μπορεί να οφείλεται σε αυξημένη δραστηριότητα μηχανισμών επιδιόρθωσης του DNA. Αυτοί οι μηχανισμοί διορθώνουν βλάβες που διαφορετικά θα οδηγούσαν σε θάνατο των κυττάρων και εκφυλισμό των ιστών.
Ωστόσο, η ίδια αντιγηραντική στρατηγική φαίνεται πως δεν ισχύει για όλα τα όργανα του καρχαρία. Άλλη ερευνητική ομάδα που μελέτησε την καρδιά αυτών των ζώων διαπίστωσε ότι εκεί εμφανίζονται σημάδια φθοράς που συνήθως συνδέονται με τη γήρανση.
Οι επιστήμονες εξέτασαν την καρδιά σε 6 καρχαρίες και βρήκαν ουλές που αυξάνονταν όσο τα ζώα γερνούσαν. Στους ανθρώπους, τέτοιου είδους ουλώδης ιστός συνδέεται συχνά με καρδιαγγειακές παθήσεις, επειδή κάνει την καρδιά πιο άκαμπτη και δυσκολεύει την άντληση αίματος. Στις καρδιές των καρχαριών εντοπίστηκαν επίσης ενδείξεις κυτταρικής φθοράς, όπως κατεστραμμένα μιτοχόνδρια (τα λεγόμενα «εργοστάσια ενέργειας» των κυττάρων).
Παρόλα αυτά, οι καρδιές των καρχαριών φαίνεται να συνεχίζουν να λειτουργούν κανονικά.
Παρά τις ουλές και τις βλάβες, εξακολουθούν να αντλούν αίμα, ακόμη και σε βαθμό που σε άλλα ζώα θα οδηγούσε σε σοβαρή καρδιακή ανεπάρκεια. Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη τον ακριβή λόγο, αλλά υποθέτουν ότι οι ιστοί των καρχαριών ίσως παράγουν προστατευτικές ορμόνες που βοηθούν την καρδιά να αντιμετωπίζει τις βλάβες που προκαλεί η ηλικία.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι για να κατανοήσουμε πλήρως το μυστικό της μακροζωίας αυτών των ζώων χρειάζονται περισσότερες μελέτες. Αυτό δεν είναι εύκολο, καθώς οι καρχαρίες της Γροιλανδίας μπορούν να βρεθούν σε βάθη που φτάνουν έως και τα 2.200 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.
Η καλύτερη κατανόηση των μηχανισμών που τους επιτρέπουν να ζουν τόσο πολύ θα μπορούσε στο μέλλον να προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τη γήρανση και στους ανθρώπους. Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι δεν υπάρχουν άμεσες εφαρμογές για την ανθρώπινη υγεία και φυσικά δεν υπάρχει λόγος να στραφεί κανείς σε «θεραπείες» που βασίζονται στους καρχαρίες.
