Όσο μεγαλώνετε, αυξάνεται και ο κίνδυνος να εμφανίσετε άνοια. Προηγούμενες μελέτες έχουν εκτιμήσει ότι το 42% των ενηλίκων άνω των 55 ετών θα εκδηλώσει τη νόσο.
Ωστόσο, έρευνες έχουν δείξει ότι ορισμένες αλλαγές στον τρόπο ζωής ενδέχεται να βοηθήσουν τους μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους να μειώσουν αυτόν τον κίνδυνο. Σε αυτές περιλαμβάνονται η υγιεινή διατροφή, η περισσότερη κίνηση, οι δραστηριότητες που κρατούν το μυαλό σε εγρήγορση, η ενεργή κοινωνική ζωή και ο επαρκής ύπνος κάθε βράδυ.
«Η άνοια εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις κυριότερες αιτίες απώλειας της ανεξαρτησίας και θανάτου στους ηλικιωμένους», δήλωσε στο Medical News Today η Kening Jiang, μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Τμήμα Ψυχικής Υγείας του Πανεπιστημίου Johns Hopkins.
«Όλο και περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι πολλές περιπτώσεις άνοιας θα μπορούσαν να προληφθούν με την αντιμετώπιση τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου. Όμως, η άνοια είναι πολυπαραγοντική και υπάρχουν ακόμη πολλά που δεν γνωρίζουμε για το πώς συμβάλλουν οι διαφορετικοί παράγοντες στον κίνδυνο εμφάνισής της», διευκρίνισε.
Η Jiang είναι η πρώτη συγγραφέας μιας νέας μελέτης που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Journal of Gerontology. Τα ευρήματά της υπέδειξαν ότι ο συχνός ύπνος κατά τη διάρκεια της ημέρας ενδέχεται να αποτελεί έναν ακόμη τροποποιήσιμο παράγοντα κινδύνου για άνοια στους ηλικιωμένους.
Κατά 48% υψηλότερος κίνδυνος άνοιας για όσους κοιμούνται συχνά μέσα στην ημέρα
Στο πλαίσιο της μελέτης, οι ερευνητές παρακολούθησαν για διάστημα έως και 10 ετών την εμφάνιση άνοιας σε 995 άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω, που καλύπτονταν από το αμερικανικό πρόγραμμα ασφάλισης υγείας Medicare.
Οι συμμετέχοντες έδωσαν οι ίδιοι πληροφορίες για τις συνήθειες ύπνου τους κατά τη διάρκεια της ημέρας. Ανέφεραν πόσο συχνά κοιμούνταν, για πόση ώρα και αν είχαν προγραμματίσει να κοιμηθούν ή αν τους έπαιρνε ο ύπνος χωρίς να το επιδιώκουν.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι κοιμούνταν συχνά μέσα στην ημέρα, δηλαδή τις περισσότερες ημέρες ή καθημερινά, είχαν κατά 48% υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας σε σύγκριση με όσους κοιμούνταν σπάνια ή ποτέ.
Παράλληλα, ο ύπνος διάρκειας έως και 30 λεπτών συσχετίστηκε με κατά 40% υψηλότερο κίνδυνο άνοιας, ενώ το να παίρνει κάποιον ο ύπνος χωρίς να το έχει προγραμματίσει συνδέθηκε με κατά 39% υψηλότερο κίνδυνο.
«Συνολικά, τα ευρήματα αυτά αναδεικνύουν τη σημασία του να εξετάζονται τα διαφορετικά χαρακτηριστικά του ύπνου κατά τη διάρκεια της ημέρας, καθώς και ο νυχτερινός ύπνος, όταν μελετάται η σχέση ανάμεσα στον ημερήσιο ύπνο και τον κίνδυνο άνοιας», τόνισε η Jiang.
Πώς μπορεί να συνδέεται ο ύπνος μέσα στην ημέρα με την άνοια;
Αναφερόμενη στους πιθανούς μηχανισμούς που εξηγούν αυτή τη σχέση, η Jiang δήλωσε ότι δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως.
«Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι ο ύπνος κατά τη διάρκεια της ημέρας μπορεί να μειώνει την ανάγκη για ύπνο το βράδυ, συμβάλλοντας ενδεχομένως σε διαταραχές του νυχτερινού ύπνου, οι οποίες έχουν επίσης συνδεθεί με τον κίνδυνο άνοιας», εξήγησε.
«Άλλοι πιθανοί μηχανισμοί, όπως η φλεγμονή, μπορεί επίσης να παίζουν ρόλο. Από την άλλη πλευρά, η αυξημένη ανάγκη για ύπνο μέσα στην ημέρα ενδέχεται να αντανακλά τις νευροεκφυλιστικές διεργασίες που βρίσκονται πίσω από την άνοια και επηρεάζουν τη ρύθμιση του ύπνου και της εγρήγορσης», πρόσθεσε.
«Ένα σημαντικό επόμενο βήμα είναι να συγκεντρωθούν ισχυρότερα στοιχεία για το αν η σχέση ανάμεσα στον ύπνο κατά τη διάρκεια της ημέρας και την άνοια είναι αιτιώδης. Ειδικότερα, χρειάζεται να διερευνηθεί αν η αλλαγή αυτών των συνηθειών θα μπορούσε να βοηθήσει στη μείωση του κινδύνου άνοιας στους ηλικιωμένους», συνέχισε. «Είναι επίσης σημαντικό να κατανοήσουμε καλύτερα τους μηχανισμούς που εξηγούν αυτή τη σχέση».
Τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι ο ύπνος μέσα στην ημέρα προκαλεί άνοια
Το Medical News Today μίλησε επίσης με τον δρ Dung Trinhιατρικό διευθυντή της Healthy Brain Clinic στην Καλιφόρνια.
Ο Trinh, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, χαρακτήρισε τα ευρήματα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα και σημαντικά, καθώς αναδεικνύουν μια πτυχή που συχνά παραβλέπεται κατά την αξιολόγηση της υγείας του εγκεφάλου. Όσα συμβαίνουν στη διάρκεια της ημέρας μπορεί να έχουν εξίσου μεγάλη σημασία με όσα συμβαίνουν τη νύχτα.
«Ως γιατροί, συνήθως εστιάζουμε στην απώλεια μνήμης, στη λησμοσύνη και στις αλλαγές στη σκέψη όταν εξετάζουμε ασθενείς για πιθανή άνοια», ανέφερε. «Εντούτοις, αυτή η μελέτη υποδηλώνει ότι ο συχνός ύπνος μέσα στην ημέρα ή το να παίρνει κάποιον ο ύπνος χωρίς να το επιδιώκει μπορεί επίσης να προσφέρουν πολύτιμες ενδείξεις για την υγεία του εγκεφάλου».
«Αυτό που μου τράβηξε την προσοχή ήταν ότι ο συχνός ύπνος κατά τη διάρκεια της ημέρας συσχετίστηκε με κατά 48% υψηλότερο κίνδυνο άνοιας, ενώ ο μη προγραμματισμένος ύπνος συνδέθηκε με κατά 39% υψηλότερο κίνδυνο, σε σύγκριση με την απουσία ημερήσιου ύπνου. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι αυτό δεν σημαίνει πως ο ύπνος μέσα στην ημέρα προκαλεί άνοια. Αντίθετα, οι αλλαγές στις συνήθειες του ημερήσιου ύπνου μπορεί να αποτελούν πρώιμο προειδοποιητικό σημάδι υποκείμενων αλλαγών στον εγκέφαλο, ενδεχομένως πριν εμφανιστούν πιο προφανή προβλήματα μνήμης», επισήμανε ο δρ Dung Trinh.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο αυξημένος κίνδυνος κατά 39% αφορούσε όσους αποκοιμιούνταν χωρίς να το επιδιώκουν, για παράδειγμα ενώ έβλεπαν τηλεόραση ή διάβαζαν. Ο «μη προγραμματισμένος ύπνος» διαφέρει, επομένως, από τη συνειδητή επιλογή να ξαπλώσετε για να κοιμηθείτε λίγο το μεσημέρι. Αυτή η διάκριση έχει σημασία, καθώς η μελέτη δεν δείχνει ότι ένας σύντομος μεσημεριανός ύπνος προκαλεί άνοια, αλλά ότι οι αλλαγές στις συνήθειες ύπνου μπορεί να προσφέρουν ενδείξεις για την υγεία του εγκεφάλου.
Τι μπορείτε να κάνετε για να κοιμάστε καλύτερα το βράδυ
Καθώς ο ύπνος κατά τη διάρκεια της ημέρας είναι αρκετά συνηθισμένος τόσο στους ηλικιωμένους όσο και στους νεότερους ενήλικες, το Medical News Today ζήτησε από τον δρ Zeeshan Khan συμβουλές για τη βελτίωση του νυχτερινού ύπνου, ώστε να περιορίζεται η ανάγκη για ύπνο μέσα στην ημέρα.
Ο Khan είναι επικεφαλής Γηριατρικής στο Hackensack Meridian Jersey Shore University Medical Center. Δεν συμμετείχε στη συγκεκριμένη μελέτη και συνέστησε τα εξής.
• Διατηρήστε σταθερό ωράριο ύπνου και αφύπνισης. Προσπαθήστε να κοιμάστε και να ξυπνάτε τις ίδιες ώρες καθημερινά, ακόμη και τα Σαββατοκύριακα.
• Βγείτε στο φυσικό φως το πρωί και παραμείνετε δραστήριοι. Η σωματική δραστηριότητα στη διάρκεια της ημέρας, σε συνδυασμό με την έκθεση στο πρωινό φως, βοηθά στη ρύθμιση του κιρκάδιου ρυθμού, δηλαδή του εσωτερικού βιολογικού σας ρολογιού. «Ακόμη και κάτι τόσο απλό όσο ένας σύντομος πρωινός περίπατος μπορεί να κάνει τη διαφορά», δήλωσε ο Khan.
• Μην παραμένετε στο κρεβάτι ξύπνιοι για πολλή ώρα. Αν δεν καταφέρετε να αποκοιμηθείτε έπειτα από περίπου 20 λεπτά, σηκωθείτε και ασχοληθείτε με κάτι χαλαρωτικό μέχρι να νυστάξετε ξανά.
• Προσέξτε την κατανάλωση καφεΐνης και αλκοόλ. Καλό είναι να αποφεύγετε τα ροφήματα με καφεΐνη τις έξι ώρες πριν από τον ύπνο.
• Δημιουργήστε κατάλληλες συνθήκες στο υπνοδωμάτιο. Φροντίστε να είναι δροσερό, σκοτεινό και ήσυχο και κλείστε τις ηλεκτρονικές οθόνες αρκετή ώρα προτού ξαπλώσετε.
• Περιορίστε τα υγρά το βράδυ. Αν ξυπνάτε συχνά μέσα στη νύχτα για να πάτε στην τουαλέτα, η μείωση των υγρών πριν από τον ύπνο μπορεί να βοηθήσει. «Φροντίστε να συμβουλευτείτε τον γιατρό σας για αυτές τις συχνές επισκέψεις στην τουαλέτα, καθώς υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες», επισήμανε ο Khan.
• Συζητήστε με τον γιατρό σας το ενδεχόμενο αποφρακτικής υπνικής άπνοιας. Αν ροχαλίζετε δυνατά, αν κάποιος έχει παρατηρήσει ότι σταματάτε να αναπνέετε ενώ κοιμάστε ή αν ξυπνάτε κουρασμένοι το πρωί, αναφέρετέ το στον γιατρό σας.
• Ενημερωθείτε για τη γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία για την αϋπνία. Αποτελεί συνιστώμενη θεραπεία πρώτης επιλογής και πιθανότατα συνοδεύεται από λιγότερες ανεπιθύμητες επιπτώσεις σε σύγκριση με τη φαρμακευτική αγωγή.
• Ζητήστε από τον γιατρό σας να επανεξετάσει συνολικά τα φάρμακα που λαμβάνετε. Πολλά συνταγογραφούμενα φάρμακα μπορεί να διαταράσσουν τον ύπνο ή να προκαλούν υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας.
«Αν προτιμάτε να κοιμάστε για λίγο, προγραμματισμένα, νωρίς το απόγευμα, αυτό συνήθως είναι απολύτως αποδεκτό», κατέληξε ο Khan. «Η ουσιαστική ανησυχία προκύπτει όταν αρχίζει να σας παίρνει ο ύπνος χωρίς να το επιδιώκετε. Πρόκειται για ένα σύμπτωμα που χρειάζεται να συζητήσετε με τον γιατρό σας, αντί να προσθέσετε ακόμη μία δόση εσπρέσο στον καφέ σας».
