Αντίσταση στην ινσουλίνη είναι η κατάσταση κατά την οποία τα κύτταρα του σώματός σας δεν ανταποκρίνονται σωστά στην ορμόνη ινσουλίνη. Έτσι, αντί τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα να παραμένουν σταθερά και μέσα σε φυσιολογικά όρια, μπορεί να αυξηθούν.

Εάν δεν έχετε διαβήτη, η αντίσταση στην ινσουλίνη μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο να εμφανίσετε διαβήτη και τελικά να οδηγήσει σε διαβήτη, εάν το πάγκρεάς σας δεν μπορεί να παράγει αρκετή ινσουλίνη ώστε να αντισταθμίσει την αντίσταση και να διατηρήσει το σάκχαρο στο αίμα σε φυσιολογικά επίπεδα. Σε αυτή την περίπτωση, μπορεί να διατρέχετε κίνδυνο για προδιαβήτη, διαβήτη τύπου 2 ή διαβήτη κύησης κατά την εγκυμοσύνη.

Εάν έχετε οποιονδήποτε τύπο διαβήτη, ακόμη και διαβήτη τύπου 1, μπορεί να αναπτύξετε αντίσταση στην ινσουλίνη. Αυτό μπορεί να αφορά ακόμη και την ινσουλίνη που χορηγείτε στον εαυτό σας με ενέσεις ή μέσω αντλίας ινσουλίνης.

Εάν έχετε διαβήτη και αντίσταση στην ινσουλίνη, συνήθως χρειάζεστε μεγαλύτερη ποσότητα ινσουλίνης ή φαρμάκων που μειώνουν το σάκχαρο στο αίμα, ώστε να παραμένετε μέσα στα επιθυμητά επίπεδα γλυκόζης.

Τι είναι η ευαισθησία στην ινσουλίνη;

Μπορεί να ακούσετε τον επαγγελματία υγείας που σας παρακολουθεί να μιλά για χαμηλή ευαισθησία στην ινσουλίνη. Πρόκειται ουσιαστικά για το ίδιο πράγμα με την αντίσταση στην ινσουλίνη. Σημαίνει ότι το σώμα σας ανταποκρίνεται λιγότερο στην ινσουλίνη και επομένως χρειάζεται μεγαλύτερη ποσότητα.

Εάν έχετε αντίσταση στην ινσουλίνη και λαμβάνετε ινσουλίνη, χρειάζεστε υψηλότερες δόσεις για την ίδια ποσότητα υδατανθράκων.

Αυτό μπορεί να αποτυπώνεται, για παράδειγμα, στην αναλογία ινσουλίνης προς υδατάνθρακες:

• 1 μονάδα ινσουλίνης για 10 γρ. υδατανθράκων = μεγαλύτερη ευαισθησία
• 1 μονάδα ινσουλίνης για 5 γρ. υδατανθράκων = μικρότερη ευαισθησία, δηλαδή μεγαλύτερη αντίσταση στην ινσουλίνη

Τι προκαλεί η αντίσταση στην ινσουλίνη

Η ακριβής αιτία της αντίστασης στην ινσουλίνη δεν είναι πλήρως κατανοητή και μπορεί να διαφέρει από άτομο σε άτομο, ωστόσο τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες έχουν αρχίσει να κατανοούν καλύτερα πώς αναπτύσσεται.

Αρχικά, έχουν εντοπιστεί αρκετά γονίδια που φαίνεται να επηρεάζουν το πόσο πιθανό είναι να εμφανίσει κάποιος τη συγκεκριμένη διαταραχή. Είναι επίσης γνωστό ότι η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι συχνότερη στις μεγαλύτερες ηλικίες.

Ρόλο μπορεί να παίζει και ο τρόπος ζωής. Σύμφωνα με American Diabetes Association, η καθιστική ζωή, το υπερβολικό βάρος και η παχυσαρκία αυξάνουν τον κίνδυνο. Συγκεκριμένα, ορισμένοι ερευνητές εκτιμούν ότι ο περιττός λιπώδης ιστός μπορεί να προκαλεί φλεγμονή, επιβάρυνση του οργανισμού ή άλλες αλλαγές στα κύτταρα που συμβάλλουν στην ανάπτυξη αντίστασης στην ινσουλίνη. Δεν αποκλείεται παράλληλα ο λιπώδης ιστός να παράγει κάποιον παράγοντα που δεν έχει ακόμη εντοπιστεί, ίσως μια ορμόνη, η οποία δίνει στο σώμα το σήμα να γίνει λιγότερο ευαίσθητο στην ινσουλίνη.

Οι γιατροί συνήθως δεν ελέγχουν την αντίσταση στην ινσουλίνη στο πλαίσιο της συνήθους παρακολούθησης του διαβήτη. Στην κλινική έρευνα, από την άλλη, οι επιστήμονες μπορεί να μετρούν συγκεκριμένους δείκτες αντίστασης στην ινσουλίνη, συχνά για να μελετήσουν πιθανές θεραπείες για την αντίσταση στην ινσουλίνη ή τον διαβήτη τύπου 2. Συνήθως χορηγούν μεγάλη ποσότητα ινσουλίνης σε έναν συμμετέχοντα και ταυτόχρονα χορηγούν γλυκόζη, ώστε τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα να μην πέσουν υπερβολικά. Όσο μικρότερη ποσότητα γλυκόζης χρειάζεται για να διατηρηθούν τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα σε φυσιολογικά επίπεδα, τόσο μεγαλύτερη θεωρείται η αντίσταση στην ινσουλίνη.

Αντίσταση στην ινσουλίνη: Τι σημαίνει για την υγεία σας

Η αντίσταση στην ινσουλίνη δεν είναι ίδια σε όλους, αλλά μπορεί να είναι μικρότερη ή μεγαλύτερη. Όσο μεγαλύτερη είναι σε ένα άτομο με διαβήτη τύπου 2, τόσο πιο δύσκολη μπορεί να γίνει η ρύθμιση του διαβήτη, επειδή χρειάζεται περισσότερη φαρμακευτική αγωγή ώστε να υπάρχει αρκετή ινσουλίνη στον οργανισμό και να διατηρούνται τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα μέσα στα επιθυμητά όρια.

Η αντίσταση στην ινσουλίνη δεν προκαλεί διαβήτη τύπου 1. Ωστόσο, τα άτομα με διαβήτη τύπου 1 που έχουν αντίσταση στην ινσουλίνη χρειάζονται μεγαλύτερες δόσεις ινσουλίνης για να διατηρούν τη γλυκόζη στο αίμα υπό έλεγχο σε σύγκριση με όσους έχουν μεγαλύτερη ευαισθησία στην ινσουλίνη. Όπως συμβαίνει και στον διαβήτη τύπου 2, τα άτομα με διαβήτη τύπου 1 μπορεί να έχουν γενετική προδιάθεση για αντίσταση στην ινσουλίνη ή να την αναπτύξουν λόγω υπερβολικού βάρους. Ορισμένες έρευνες δείχνουν ότι η αντίσταση στην ινσουλίνη μπορεί να παίζει ρόλο στα καρδιαγγειακά νοσήματα και σε άλλες επιπλοκές σε άτομα με διαβήτη τύπου 1.

Πώς μπορείτε να μειώσετε την αντίσταση στην ινσουλίνη;

Μπορεί να μην είναι δυνατό να εξαλειφθεί εντελώς η αντίσταση στην ινσουλίνη, αλλά υπάρχουν τρόποι να βοηθήσετε τα κύτταρα του σώματος να ανταποκρίνονται καλύτερα σε αυτή.

• Η σωματική δραστηριότητα είναι πιθανότατα ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να μειωθεί η αντίσταση στην ινσουλίνη. Η άσκηση μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την ευαισθησία στην ινσουλίνη τόσο άμεσα όσο και σε βάθος χρόνου. Ταυτόχρονα, συμβάλλει στην αύξηση της μυϊκής μάζας, η οποία μπορεί να χρησιμοποιεί γλυκόζη από το αίμα. Η σωματική δραστηριότητα επιτρέπει μάλιστα στη γλυκόζη να μπει στα μυϊκά κύτταρα μέσω ενός διαφορετικού μηχανισμού, χωρίς να χρειάζεται απαραίτητα η μεσολάβηση της ινσουλίνης. Έτσι, μειώνεται η εξάρτηση των κυττάρων από την ινσουλίνη για να πάρουν ενέργεια. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ίδια η αντίσταση στην ινσουλίνη εξαφανίζεται, μπορεί όμως να βοηθήσει στη βελτίωση του ελέγχου της γλυκόζης στο αίμα.

• Η απώλεια βάρους μπορεί επίσης να συμβάλει στη μείωση της αντίστασης στην ινσουλίνη. Δεν έχει αποδειχθεί ότι υπάρχει μία συγκεκριμένη διατροφή που να είναι η πιο αποτελεσματική. Εντούτοις, ορισμένα στοιχεία δείχνουν ότι μια διατροφή με λίγα λιπαρά και πολλούς υδατάνθρακες μπορεί να επιδεινώσει την αντίσταση στην ινσουλίνη. Έρευνες έχουν δείξει ότι τα άτομα που υποβάλλονται σε βαριατρική επέμβαση για απώλεια βάρους είναι πιθανό να εμφανίσουν σημαντική βελτίωση στην ευαισθησία στην ινσουλίνη.

• Δεν υπάρχουν φάρμακα που να έχουν εγκριθεί ειδικά για την αντιμετώπιση της αντίστασης στην ινσουλίνη. Ωστόσο, ορισμένα φάρμακα για τον διαβήτη, όπως η μετφορμίνη και οι θειαζολιδινεδιόνες, γνωστές και ως TZD, αυξάνουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη και μειώνουν τη γλυκόζη στο αίμα, τουλάχιστον εν μέρει επειδή περιορίζουν την αντίσταση στην ινσουλίνη.

Συμπτώματα της αντίστασης στην ινσουλίνη

Μπορεί να μην έχετε καθόλου συμπτώματα. Όταν υπάρχουν, μπορεί να περιλαμβάνουν κόπωση, δυσκολία στη συγκέντρωση και πείνα.

Εάν έχετε διαβήτη και παρατηρήσετε ότι αυξάνονται τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα ή η HbA1c, αυτό μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι η ινσουλίνη δεν δρα αποτελεσματικά.

Εάν διατρέχετε κίνδυνο για διαβήτη τύπου 2 ή διαβήτη κύησης, είναι σημαντικό να προσέχετε τα σημάδια και τα συμπτώματα του διαβήτη, καθώς μπορεί να δείχνουν ότι η ινσουλίνη δεν δρα αποτελεσματικά. Η έγκαιρη διάγνωση του διαβήτη είναι πολύ σημαντική, καθώς συμβάλλει στη μείωση του κινδύνου επιπλοκών.

Μπορεί να θεραπευτεί η αντίσταση στην ινσουλίνη;

Η αντίσταση στην ινσουλίνη δεν θεραπεύεται οριστικά, υπάρχουν όμως τρόποι να αντιμετωπιστεί.

Για άτομα με υπερβολικό βάρος ή παχυσαρκία, η απώλεια βάρους μπορεί να βοηθήσει το σώμα να χρησιμοποιεί πιο αποτελεσματικά την ινσουλίνη, ανεξάρτητα από τον τύπο διαβήτη. Η αύξηση της σωματικής δραστηριότητας μπορεί και αυτή να βοηθήσει.

Ορισμένα άτομα με διαβήτη τύπου 2 που βελτιώνουν, μέσω της απώλειας βάρους, τον τρόπο με τον οποίο το σώμα τους παράγει και χρησιμοποιεί την ινσουλίνη, μπορεί να καταφέρουν να θέσουν τον διαβήτη τους σε ύφεση.

Η μελέτη ReTUNE δείχνει ότι και ορισμένα άτομα με χαμηλότερο σωματικό βάρος που έχουν διαβήτη τύπου 2 μπορεί να καταφέρουν να θέσουν τον διαβήτη τους σε ύφεση μέσω της απώλειας βάρους.

Εάν ρυθμίζετε τον διαβήτη με ινσουλίνη

Εάν κάνετε ενέσεις ινσουλίνης για την αντιμετώπιση του διαβήτη και έχετε αντίσταση στην ινσουλίνη, αυτό δεν σημαίνει ότι έχετε αναπτύξει αντίσταση στη συγκεκριμένη μάρκα ή στον συγκεκριμένο τύπο ινσουλίνης. Μπορεί, όμως, να χρειαστεί να αυξήσετε τις δόσεις ή να χρησιμοποιείτε μεγαλύτερες ποσότητες για να καλύψετε την ίδια ποσότητα υδατανθράκων.

Για να γίνει ξανά πιο αποτελεσματική η δράση της ινσουλίνης, η ομάδα υγείας που σας παρακολουθεί μπορεί να σας προτείνει να ξεκινήσετε και άλλα φάρμακα, όπως μετφορμίνη, παράλληλα με την ινσουλίνη. Η μετφορμίνη μπορεί να συνταγογραφηθεί για να βοηθήσει στη μείωση της αντίστασης στην ινσουλίνη, είτε έχετε διαβήτη τύπου 1 είτε διαβήτη τύπου 2.