Οι μαθητές λυκείου συχνά δυσκολεύονται να κοιμηθούν σε λογική ώρα, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη την πρωινή τους προσέλευση όταν το σχολείο ξεκινά νωρίς. Αυτό δεν οφείλεται σε έλλειψη πειθαρχίας, αλλά στη βιολογία τους. Στην εφηβεία, το βιολογικό ρολόι μετατοπίζεται προοδευτικά προς πιο βραδινές ώρες, με αποτέλεσμα οι έφηβοι να νυστάζουν αργότερα σε σχέση με τους ενήλικες. Έτσι, οι περισσότεροι δεν κοιμούνται αρκετά τις σχολικές ημέρες και το έλλειμμα ύπνου συσσωρεύεται όσο προχωρά η εβδομάδα.
«Αυτό είναι ανησυχητικό, καθώς η χρόνια στέρηση ύπνου δεν επηρεάζει μόνο την ευεξία, αλλά έχει μετρήσιμο αντίκτυπο στην ψυχική υγεία, στη σωματική ανάπτυξη και στην ικανότητα μάθησης», ανέφερε ο Oskar Jenni από το University of Zurich. Όπως εξήγησε ο αναπτυξιολόγος παιδίατρος, η βιολογία του ύπνου στην εφηβεία δεν επιτρέπει στους νέους να αποκοιμηθούν αρκετά νωρίς ώστε να καλύψουν τις ανάγκες τους, επομένως μια πιο αργή έναρξη μαθημάτων το πρωί θα μπορούσε να έχει ουσιαστικά οφέλη. Αν και διεθνώς έχουν μελετηθεί εκτενώς τα αποτελέσματα μιας καθυστερημένης έναρξης της σχολικής ημέρας, εξακολουθούν να λείπουν δεδομένα για ευέλικτα μοντέλα που επιτρέπουν στους μαθητές να επιλέγουν ανάμεσα σε πρώιμη και αργότερη προσέλευση.
Νέο σχολικό μοντέλο με ευέλικτη έναρξη και λήξη
Η Joëlle Albrecht, ο Reto Huber και ο Oskar Jenni από το University of Zurich και το University Children’s Hospital Zurich διεξήγαγαν μελέτη που παρέχει επιστημονική τεκμηρίωση υπέρ σχολικών ωραρίων καλύτερα προσαρμοσμένων στις ανάγκες των εφήβων. Πριν από 3 χρόνια, το Gossau Upper Secondary School, στο βορειοανατολικό καντόνι του St. Gallen, υιοθέτησε ευέλικτο ωράριο λειτουργίας. Από τότε, οι μαθητές μπορούν να παρακολουθούν διδακτικές ενότητες πριν από την κανονική έναρξη, το μεσημέρι ή το απόγευμα. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι επιλέγουν οι ίδιοι πότε θα ξεκινήσουν τη σχολική τους ημέρα, είτε στις 7:30 το πρωί είτε στις 8:30, όταν αρχίζουν επίσημα τα μαθήματα.
Με βάση αυτό το μοντέλο, η ερευνητική ομάδα κατέγραψε τα πρότυπα ύπνου των εφήβων και αξιολόγησε πώς η στέρηση ύπνου επηρεάζει την υγεία και τη σχολική τους επίδοση. Οι μαθητές, με μέση ηλικία 14 ετών, απάντησαν σε ερωτηματολόγια μία φορά στο παλαιό καθεστώς, όπου τα μαθήματα ξεκινούσαν στις 7:20 το πρωί, και μία δεύτερη φορά έναν χρόνο αργότερα, μετά την εφαρμογή του νέου συστήματος. Συνολικά αναλύθηκαν 754 απαντήσεις.
Τα ευέλικτα ωράρια επιτρέπουν περισσότερο ύπνο
Τα αποτελέσματα ήταν σαφή: το 95% των μαθητών αξιοποίησε τη δυνατότητα της καθυστερημένης έναρξης, προσέρχονταν κατά μέσο όρο 38 λεπτά αργότερα σε σύγκριση με το προηγούμενο σύστημα. Κατά συνέπεια, ξυπνούσαν 40 λεπτά αργότερα. Εφόσον η ώρα κατάκλισης παρέμεινε περίπου ίδια, η συνολική διάρκεια ύπνου αυξήθηκε και τις σχολικές ημέρες κοιμούνταν κατά μέσο όρο 45 λεπτά περισσότερο.
Καταγράφηκαν και πρόσθετα οφέλη. «Οι μαθητές ανέφεραν λιγότερες δυσκολίες στο να αποκοιμηθούν και η ποιότητα ζωής που σχετίζεται με την υγεία βελτιώθηκε», ανέφερε η Joëlle Albrecht. Με το νέο μοντέλο, τα αντικειμενικά μαθησιακά αποτελέσματα στα Αγγλικά και στα Μαθηματικά ήταν καλύτερα σε σύγκριση με τις επιδόσεις στις καντονιακές εξετάσεις.
Βελτίωση υγείας και σχολικής επίδοσης
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Journal of Adolescent Health, δείχνει ότι η ευέλικτη έναρξη μαθημάτων μπορεί να αποτελέσει ρεαλιστική και αποτελεσματική στρατηγική για τη μείωση της χρόνιας στέρησης ύπνου και τη βελτίωση τόσο της ψυχικής υγείας όσο και της σχολικής επίδοσης των εφήβων. «Η έναρξη των μαθημάτων αργότερα το πρωί μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην αντιμετώπιση της σημερινής κρίσης ψυχικής υγείας στους μαθητές», πρόσθεσε ο Reto Huber.
Το 2022, μελέτη του Swiss Health Observatory έδειξε ότι το 47% των παιδιών ηλικίας 11 έως 15 ετών παρουσίαζε πολλαπλά επαναλαμβανόμενα ή χρόνια ψυχοσυναισθηματικά συμπτώματα, όπως θλίψη, κόπωση, άγχος, χαμηλή διάθεση, ένταση, ευερεθιστότητα, θυμό και δυσκολία στην έλευση του ύπνου.
