Η υπερβολική έκθεση στον ήλιο μπορεί να προκαλέσει στο δέρμα μας εγκαύματα, μακροχρόνιες δερματικές βλάβες ή ακόμα και καρκίνο.

Έως τώρα οι επιστήμονες συνέδεαν το ηλιακό έγκαυμα με την βλάβη στο DNA. Ωστόσο, πλέον αυτή η θεωρία φαίνεται να μην είναι η επικρατούσα αφού ως «δράστης» αναδεικνύεται το RNA.

Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξαν ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης και το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Nanyang (NTU Singapore), στην προσπάθειά τους να κατανοήσουν καλύτερα το ηλιακό έγκαυμα.

«Το ηλιακό έγκαυμα βλάπτει το DNA, οδηγώντας σε κυτταρικό θάνατο και φλεγμονή. Αυτό λένε τα βιβλία», δήλωσε η επίκουρη καθηγήτρια Anna Constance Vind από το Τμήμα Κυτταρικής και Μοριακής Ιατρικής του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης.

«Αλλά σε αυτή τη μελέτη, μείναμε έκπληκτοι όταν μάθαμε ότι αυτό είναι αποτέλεσμα βλάβης στο RNA, όχι στο DNA που προκαλεί τις σημαντικές επιπτώσεις του ηλιακού εγκαύματος», πρόσθεσε.

Ποια η διαφορά μεταξύ DNA και RNA

Το DNA είναι ένα πιο συνεπές μόριο, ενώ το RNA είναι πιο παροδικό. Ένας συγκεκριμένος τύπος RNA, το mRNA, μεταφέρει πληροφορίες από το DNA για τη δημιουργία πρωτεϊνών - των θεμελιωδών δομικών στοιχείων των κυττάρων.

Η σημασία του mRNA στην απόκριση του σώματός μας στην υπεριώδη ακτινοβολία δεν μπορεί να παραβλεφθεί. «Η βλάβη του DNA είναι σοβαρή, καθώς οι μεταλλάξεις θα μεταβιβαστούν στους απογόνους των κυττάρων, η βλάβη του RNA συμβαίνει συνεχώς και δεν προκαλεί μόνιμες μεταλλάξεις», εξήγησε η Vind. «Επομένως, πιστεύαμε ότι το RNA είναι λιγότερο σημαντικό, εφόσον το DNA είναι άθικτο. Αλλά στην πραγματικότητα, οι βλάβες στο RNA είναι οι πρώτες που πυροδοτούν μια απόκριση στην υπεριώδη ακτινοβολία», διευκρίνισε.

Η διερεύνηση του θέματος σε βάθος δεν ήταν εύκολη υπόθεση. Οι ερευνητές ξεκίνησαν μια μελέτη που περιελάμβανε τόσο ποντίκια όσο και ανθρώπινα κύτταρα δέρματος για να κατανοήσουν καλύτερα τις συνέπειες της υπεριώδους ακτινοβολίας στο δέρμα. Ανακάλυψαν μια συνεπή απόκριση και στις δύο περιπτώσεις.

Η βλάβη του RNA ενεργοποιεί μια απόκριση στα ριβοσώματα (πρωτεϊνικά σύμπλοκα που ερμηνεύουν το mRNA για να συναρμολογήσουν πρωτεΐνες). Αυτή η διαδικασία διαχειρίζεται από μια πρωτεΐνη γνωστή ως ZAK-άλφα, η οποία πυροδοτεί αυτό που αναφέρεται ως «απόκριση στο ριβοτοξικό στρες». Σκεφτείτε το σαν έναν άγρυπνο φύλακα, που πάντα παρακολουθεί για βλάβες στο RNA. Όταν ανιχνεύσει κάποια, δεν θα διστάσει να καλέσει για βοήθεια.

Πώς αντιδρούν τα κύτταρα μετά την έκθεση στον ήλιο

«Διαπιστώσαμε ότι το πρώτο πράγμα στο οποίο αντιδρούν τα κύτταρα μετά την έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία είναι η βλάβη στο RNA και ότι αυτό είναι που πυροδοτεί τον κυτταρικό θάνατο και τη φλεγμονή του δέρματος», τόνισε ο καθηγητής Simon Bekker-Jensen, ο οποίος είναι επίσης από το Τμήμα Κυτταρικής και Μοριακής Ιατρικής. Σε ποντίκια που εκτέθηκαν σε υπεριώδη ακτινοβολία βρήκαμε αντιδράσεις όπως φλεγμονή και κυτταρικό θάνατο, αλλά όταν αφαιρέσαμε το γονίδιο ZAK, αυτές οι αντιδράσεις εξαφανίστηκαν, πράγμα που σημαίνει ότι το ZAK παίζει βασικό ρόλο στην αντίδραση του δέρματος στις βλάβες που προκαλούνται από την υπεριώδη ακτινοβολία.

«Έτσι, θα μπορούσαμε να πούμε ότι όλα εξαρτώνται από αυτή τη μία αντίδραση, η οποία παρακολουθεί όλες τις μεταφράσεις πρωτεϊνών που συμβαίνουν», πρόσθεσε ο ίδιος. «Τα κύτταρα αντιδρούν στη βλάβη του RNA, συνειδητοποιώντας ότι κάτι δεν πάει καλά και αυτό οδηγεί στον κυτταρικό θάνατο», κατέληξε.

Η κατανόηση του πώς αντιδρά το δέρμα μας στη βλάβη από την υπεριώδη ακτινοβολία σε κυτταρικό επίπεδο θα μπορούσε ενδεχομένως να μεταμορφώσει τις προσεγγίσεις πρόληψης και θεραπείας για τα ηλιακά εγκαύματα και άλλες φλεγμονώδεις δερματικές παθήσεις. «Πολλές φλεγμονώδεις δερματικές παθήσεις επιδεινώνονται από την έκθεση στον ήλιο. Έτσι, η κατανόηση του πώς αντιδρά το δέρμα μας σε κυτταρικό επίπεδο στη βλάβη από την υπεριώδη ακτινοβολία ανοίγει την πόρτα σε καινοτόμες θεραπείες για ορισμένες χρόνιες δερματικές παθήσεις», εξήγησε ο Dr. Franklin Zhong, επίκουρος καθηγητής στην Ιατρική Σχολή Lee Kong Chian του NTU και ένας από τους συγγραφείς της μελέτης.