Μπορεί να μην αποτελεί επίσημη ιατρική διάγνωση, όμως οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι το «Σύνδρομο Ευερέθιστου Άνδρα» περιγράφει με αρκετή ακρίβεια ένα σύνολο συμπτωμάτων που μπορεί να εμφανιστούν στους άνδρες καθώς μεγαλώνουν.

Ευερεθιστότητα, απότομες αλλαγές στη διάθεση, κόπωση, μειωμένη libido, δυσκολία συγκέντρωσης και προβλήματα στον ύπνο είναι μερικά από τα συμπτώματα που μπορεί να εμφανιστούν σταδιακά στη μέση ηλικία. Και παρότι συχνά αποδίδονται απλώς στο στρες, στην καθημερινότητα ή στην ηλικία, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συνδέονται και με τις ορμονικές αλλαγές που συμβαίνουν στον ανδρικό οργανισμό.

Τι είναι το Σύνδρομο Ευερέθιστου Άνδρα;

Ο όρος «Irritable Male Syndrome» (IMS), δηλαδή «Σύνδρομο Ευερέθιστου Άνδρα», δεν αποτελεί επίσημη κλινική διάγνωση. Ωστόσο, χρησιμοποιείται για να περιγράψει ένα σύνολο σωματικών, συναισθηματικών και συμπεριφορικών αλλαγών που μπορεί να εμφανιστούν στους άνδρες, ιδιαίτερα κατά τη μέση ηλικία.

«Μαζί με τον όρο «ανδρόπαυση», ο οποίος χρησιμοποιείται για να περιγράψει την αντίστοιχη ανδρική ορμονική μετάβαση, αποτελεί έναν χρήσιμο τρόπο περιγραφής όσων συμβαίνουν στους άνδρες καθώς μειώνονται σταδιακά τα επίπεδα τεστοστερόνης και πραγματοποιούνται ορμονικές αλλαγές», εξηγεί ο δρ Justin Houman, αναπληρωτής καθηγητής ουρολογίας στο Cedars-Sinai Medical Center.

Στα συχνότερα συμπτώματα περιλαμβάνονται:

• αλλαγές στη διάθεση, όπως ευερεθιστότητα, μειωμένο κίνητρο και καταθλιπτικά συναισθήματα,
• δυσκολία συγκέντρωσης και προβλήματα μνήμης,
• χαμηλά επίπεδα ενέργειας και ανεξήγητη κόπωση,
• μειωμένη σεξουαλική επιθυμία και λιγότερες αυθόρμητες στύσεις,
• απώλεια μυϊκής μάζας και δύναμης, παρά την άσκηση,
• αύξηση του σωματικού λίπους, ιδιαίτερα στην περιοχή της κοιλιάς,
• διαταραχές ύπνου, όπως αϋπνία ή κακής ποιότητας ξεκούραση.

Οι αλλαγές αυτές δεν εμφανίζονται από τη μία ημέρα στην άλλη. Τα επίπεδα τεστοστερόνης φτάνουν συνήθως στο αποκορύφωμά τους στα τέλη της εφηβείας και στις αρχές της δεκαετίας των 20, παραμένουν σχετικά σταθερά κατά τη δεκαετία των 30 και αρχίζουν να μειώνονται περίπου κατά 1% κάθε χρόνο μετά την ηλικία των 40.

Οι περισσότεροι άνδρες αρχίζουν να παρατηρούν σχετικά συμπτώματα μεταξύ 40 και 60 ετών, αν και ο τρόπος ζωής, οι χρόνιες παθήσεις και η γενετική προδιάθεση μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά το πότε και σε ποιον βαθμό θα εμφανιστούν.

Πώς προέκυψε ο όρος;

Ο όρος «Σύνδρομο Ευερέθιστου Άνδρα» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 2001 από τον Gerald Lincoln, Σκωτσέζο επιστήμονα που ασχολήθηκε με την ενδοκρινολογία και την αναπαραγωγική βιολογία.

Ο Lincoln μελετούσε τα επίπεδα τεστοστερόνης στα πρόβατα και παρατήρησε ότι, μετά την περίοδο αναπαραγωγής, όταν τα επίπεδα της ορμόνης μειώνονταν, τα αρσενικά ζώα εμφάνιζαν μεγαλύτερη ευερεθιστότητα και επιθετικότητα. Παρόμοιες συμπεριφορές παρατηρήθηκαν στη συνέχεια και σε άλλα αρσενικά ζώα, μεταξύ των οποίων τα ελάφια, οι τάρανδοι και ακόμη και οι ινδικοί ελέφαντες.

Με την πάροδο των χρόνων, ο όρος πέρασε και στον χώρο της ψυχολογίας και της ανδρικής υγείας, χρησιμοποιούμενος για την περιγραφή παρόμοιων συναισθηματικών και συμπεριφορικών αλλαγών στους άνδρες, ιδιαίτερα σε σχέση με την ηλικιακή μείωση της τεστοστερόνης και τις ορμονικές μεταβολές που προκαλούνται ή ενισχύονται από το στρες.

Ο ψυχοθεραπευτής και συγγραφέας Jed Diamond, ο οποίος έχει γράψει βιβλία σχετικά με το Σύνδρομο Ευερέθιστου Άνδρα, το περιγράφει ως μια κατάσταση αυξημένης ευαισθησίας, άγχους, απογοήτευσης και θυμού που συνδέεται με βιοχημικές αλλαγές, ορμονικές διακυμάνσεις, στρες και αλλαγές στην ανδρική ταυτότητα.

Μάλιστα, σύμφωνα με τον ίδιο, το φαινόμενο δεν αφορά αποκλειστικά τους μεγαλύτερους άνδρες. Έχει παρατηρήσει αντίστοιχα συμπτώματα ακόμη και σε άνδρες ηλικίας 20 ή 30 ετών, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν παράγοντες όπως η κακή διατροφή και τα υψηλά επίπεδα στρες.

Γιατί μπορεί να μην γίνεται εύκολα αντιληπτό;

Σε αντίθεση με την εμμηνόπαυση στις γυναίκες, η ανδρική ορμονική αλλαγή δεν πραγματοποιείται σε ένα συγκεκριμένο και σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Η μείωση της τεστοστερόνης είναι συνήθως σταδιακή και μπορεί να εξελίσσεται για χρόνια.

Αυτό σημαίνει ότι τα συμπτώματα μπορεί εύκολα να αποδοθούν στην ηλικία, στην πίεση της καθημερινότητας ή στο στρες.

Όπως εξηγεί ο coaching psychologist James Davis, οι ορμονικές αλλαγές μπορεί να αυξήσουν το άγχος, το οποίο με τη σειρά του μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη ευερεθιστότητα. Παράλληλα, η σταδιακή μείωση της σωματικής απόδοσης, η απώλεια μυϊκής μάζας και η μειωμένη libido μπορεί να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο ένας άνδρας αντιλαμβάνεται τον εαυτό του.

Σε όλα αυτά μπορεί να προστεθούν οι απαιτήσεις της επαγγελματικής ζωής, τα οικονομικά προβλήματα, οι σχέσεις, ο ανεπαρκής ύπνος, η κοινωνική απομόνωση και η δυσκολία έκφρασης συναισθημάτων.

Έτσι, πολλοί διαφορετικοί παράγοντες μπορεί να συσσωρεύονται και να επηρεάζουν τη διάθεση και τη συμπεριφορά.

Μια προσωπική εμπειρία

Ο podcaster Israel Cassol άρχισε να μιλά δημόσια για την «ανδρική εμμηνόπαυση» αφού διαγνώστηκε με χαμηλή τεστοστερόνη λίγο μετά τα 40 του χρόνια. Όπως έχει περιγράψει, αρχικά δίσταζε να μοιραστεί τόσο προσωπικές λεπτομέρειες της ζωής του. Ωστόσο, όταν μίλησε δημόσια για την εμπειρία του, διαπίστωσε ότι πολλοί άλλοι άνδρες επικοινώνησαν μαζί του περιγράφοντας παρόμοια συμπτώματα.

Σήμερα συνεχίζει να ασχολείται με θέματα ανδρικής υγείας και υπογραμμίζει ότι οι άνδρες δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζουν αυτές τις αλλαγές ως αδυναμία ή ως κάτι για το οποίο πρέπει να ντρέπονται. Η αναγνώριση των συμπτωμάτων και η συζήτηση γύρω από αυτά μπορεί να αποτελέσουν το πρώτο βήμα για τη βελτίωση τόσο της σωματικής όσο και της συναισθηματικής υγείας.

Τι μπορείτε να κάνετε αν αναγνωρίζετε τα συμπτώματα;

Αν παρατηρείτε επίμονα αρκετά από τα παραπάνω συμπτώματα, ιδιαίτερα μετά τα 40 ή 45, ένα από τα πρώτα βήματα είναι να απευθυνθείτε στον γιατρό σας.

Ο έλεγχος των επιπέδων τεστοστερόνης μπορεί να βοηθήσει να διαπιστωθεί εάν υπάρχει ορμονικός παράγοντας που συνδέεται με τα συμπτώματα. Ωστόσο, είναι σημαντικό να μην αποδίδονται αυτόματα όλες οι αλλαγές στη διάθεση ή στη συμπεριφορά στη μείωση της τεστοστερόνης, καθώς μπορεί να υπάρχουν και άλλες αιτίες.

Αν διαπιστωθούν χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης, υπάρχουν αλλαγές στον τρόπο ζωής που μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση της γενικότερης υγείας. Η ισορροπημένη διατροφή, η τακτική σωματική άσκηση, ο επαρκής και ποιοτικός ύπνος και η διαχείριση του στρες μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εξεταστεί και η θεραπεία υποκατάστασης τεστοστερόνης. Πρόκειται, όμως, για θεραπευτική επιλογή που χρειάζεται εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση και παρακολούθηση.

Και αν αφορά έναν άνθρωπο που αγαπάτε;

Αν παρατηρείτε σημαντικές αλλαγές στη συμπεριφορά ενός άνδρα του οικογενειακού ή φιλικού σας περιβάλλοντος, η επικοινωνία χωρίς επίκριση μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Οι ειδικοί προτείνουν να ενθαρρύνετε υγιεινές συνήθειες, όπως καλύτερη διατροφή, άσκηση, επαρκή ύπνο και περιορισμό του στρες, ενώ παράλληλα είναι χρήσιμο να παραμένει ανοιχτός ο διάλογος. Αν οι αλλαγές επηρεάζουν σημαντικά μια σχέση ή την καθημερινότητα, η συμβουλευτική ή η ψυχοθεραπεία μπορεί επίσης να βοηθήσει.

Τι πρέπει να κρατήσετε

Είναι σημαντικό να αντιμετωπίζετε αυτές τις αλλαγές με κατανόηση, χωρίς όμως να θεωρείτε ότι κάθε εκδήλωση θυμού ή επιθετικής συμπεριφοράς οφείλεται στις ορμόνες.

Το Σύνδρομο Ευερέθιστου Άνδρα δεν αποτελεί επίσημη ιατρική διάγνωση και η επιστημονική συζήτηση γύρω από τον όρο συνεχίζεται. Ωστόσο, τα συμπτώματα που περιγράφονται, όπως η ευερεθιστότητα, η κόπωση, οι αλλαγές στη libido, οι διαταραχές ύπνου και οι μεταβολές στη διάθεση, είναι υπαρκτά και αξίζουν ιατρική αξιολόγηση όταν επιμένουν.

Η σταδιακή αλλαγή των ορμονών αποτελεί μέρος της γήρανσης, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοείτε τις αλλαγές που επηρεάζουν την ποιότητα ζωής σας.

Η συζήτηση με έναν γιατρό μπορεί να σας βοηθήσει να κατανοήσετε τι συμβαίνει και να αποκλείσετε άλλες πιθανές αιτίες. Και, κυρίως, μπορεί να αποτελέσει την αρχή για να αισθανθείτε ξανά καλύτερα, τόσο σωματικά όσο και συναισθηματικά.