Εδώ και χρόνια, οι επιστήμονες αναζητούν τα αίτια του αυτισμού, με πολλές μελέτες να ανακαλύπτουν μια σύνδεση ανάμεσα στα γονίδια και τη συγκεκριμένη νευροαναπτυξιακή διαταραχή. Ωστόσο, υπάρχουν ήδη αρκετά στοιχεία που δείχνουν ότι, εκτός από τους κληρονομικούς παράγοντες, ρόλο ενδέχεται να παίζει και η έκθεση σε ουσίες του περιβάλλοντος.

Τα τελευταία χρόνια έχουν εντοπιστεί διάφοροι περιβαλλοντικοί παράγοντες κινδύνου. Αν και δεν έχει αποδειχθεί ότι κάποια συγκεκριμένη ουσία προκαλεί αυτισμό, η έρευνα για τις δυνητικά τοξικές ουσίες που φαίνεται να συνδέονται με αυτόν πρέπει να συνεχιστεί.

Μία από τις δυσκολίες είναι ότι πολλές μελέτες εξετάζουν την έκθεση σε χημικές ουσίες μέσω αναλύσεων αίματος ή ούρων. Τα δείγματα αυτά, όμως, αποτυπώνουν την έκθεση μόνο για ένα μικρό χρονικό διάστημα, μερικές φορές μόλις λίγων ωρών, προτού τα ίχνη των ουσιών πάψουν να είναι ανιχνεύσιμα.

Σε νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Neurotoxicology and Teratology, οι επιστήμονες βρήκαν έναν τρόπο να ξεπεράσουν αυτόν τον περιορισμό: ανέλυσαν τα νεογιλά δόντια, δηλαδή τα πρώτα δόντια των παιδιών. Καθώς σχηματίζονται, τα δόντια συγκρατούν ίχνη από τις χημικές ουσίες στις οποίες εκτίθεται το παιδί, τα οποία μπορούν να παραμείνουν ανιχνεύσιμα για δεκαετίες.

«Τα δόντια αποτυπώνουν την έκθεση που συσσωρεύεται σε μεγάλα χρονικά διαστήματα, ενώ τα δείγματα αίματος ή ούρων δείχνουν μόνο τι συνέβη σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο», εξήγησε η Lynne Heilbrun, επιστήμονας περιβάλλοντος στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Σαν Αντόνιο και πρώτη συγγραφέας της μελέτης. «Χρειαζόμαστε και τα δύο».

Τι ανακάλυψαν οι ερευνητές για τον αυτισμό

Στην πιλοτική μελέτη, οι ερευνητές ανέλυσαν νεογιλά δόντια που είχαν πέσει και τα οποία παραχώρησαν οι οικογένειες 38 παιδιών. Τα 22 παιδιά είχαν αυτισμό, ενώ τα υπόλοιπα 16 αποτέλεσαν την ομάδα ελέγχου.

Τα νεογιλά δόντια, που πέφτουν συνήθως μεταξύ 6 και 12 ετών, αποτυπώνουν κυρίως την έκθεση σε χημικές ουσίες από τον τέταρτο μήνα της κύησης, όταν αρχίζουν να σχηματίζονται, έως περίπου την ηλικία των 3 ετών, όταν ολοκληρώνεται ο σχηματισμός τους.

«Στην εγκυμοσύνη υπάρχουν αρκετές κρίσιμες περίοδοι όσον αφορά την έκθεση σε χημικές ουσίες, ιδιαίτερα στο πρώτο τρίμηνο. Δεν τελειώνουν όμως όλα εκεί», ανέφερε η Heilbrun. «Το κεντρικό νευρικό σύστημα συνεχίζει να αναπτύσσεται μετά τη γέννηση, μέχρι περίπου την ηλικία των 25 ετών».

Αφού καθάρισαν και προετοίμασαν τα δόντια, οι ερευνητές τα εξέτασαν με δύο τεχνικές: τη δισδιάστατη αέρια χρωματογραφία και τη φασματομετρία μάζας χρόνου πτήσης. Αναζήτησαν ίχνη χημικών ενώσεων που χρησιμοποιούνται, μεταξύ άλλων, σε φυτοφάρμακα, πλαστικά, αρώματα, επιβραδυντικά φλόγας και αντηλιακά.

Σε κάθε δείγμα δοντιού εντοπίστηκαν κατά μέσο όρο περισσότερες από 300 τοξικές ουσίες. Εντούτοις, δεν βρέθηκαν οι ίδιες ουσίες σε όλα τα παιδιά.

Οι ερευνητές επικέντρωσαν την ανάλυσή τους σε 60 ενώσεις που ανιχνεύθηκαν σε τουλάχιστον τα μισά παιδιά. Διαπίστωσαν ότι περίπου τα δύο τρίτα, δηλαδή 39, ήταν γνωστές ουσίες που η Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA) είχε χαρακτηρίσει ως τοξικές για την ανάπτυξη ή την αναπαραγωγή ή ως ενδοκρινικούς διαταράκτες.

Από τις 60 ενώσεις, το 95% βρέθηκε σε υψηλότερες συγκεντρώσεις στα δόντια των παιδιών με αυτισμό, αλλά μόνο για 19 από αυτές η διαφορά ήταν στατιστικά σημαντική.

Ορισμένες διαφορές ήταν ιδιαίτερα μεγάλες. Για παράδειγμα, το βενζοϊκό βενζύλιο, μια ουσία που χρησιμοποιείται σε προϊόντα προσωπικής φροντίδας, ως πρόσθετο τροφίμων και σε σκευάσματα για τις ψείρες και την ψώρα, βρέθηκε σε συγκέντρωση κατά 722% υψηλότερη στα παιδιά με αυτισμό σε σχέση με τα παιδιά της ομάδας ελέγχου.

«Οι ενώσεις που βρέθηκαν σε σημαντικά υψηλότερες συγκεντρώσεις στα παιδιά με αυτισμό περιλάμβαναν οργανοφωσφορικούς εστέρες (OPEs), βενζοϊκά οξέα και εστέρες, φαινυλοπροπάνια, φθαλικές ενώσεις, σαλικυλικές ενώσεις, αιθέρες, αρωματικές κετόνες και καπρολακτάμη», εξήγησαν οι ερευνητές.

«Αξίζει να σημειωθεί ότι στα νεογιλά δόντια ανιχνεύσαμε 11 ενώσεις που, σύμφωνα με προηγούμενες έρευνες, μπορούν να απελευθερωθούν από εξαρτήματα των μπιμπερό… Αυτές οι τοξικές ουσίες, μαζί με άλλες που απελευθερώνονται από διάφορα βρεφικά προϊόντα, υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα, σωλήνες από δικτυωμένο πολυαιθυλένιο (PEX), έπιπλα και άλλα είδη οικιακού εξοπλισμού, ήταν από τις ενώσεις που εντοπίστηκαν συχνότερα και στις δύο ομάδες παιδιών».

Τα ευρήματα δεν αποδεικνύουν ότι κάποια από αυτές τις ουσίες προκαλεί αυτισμό. Οι ερευνητές αναγνώρισαν, άλλωστε, ότι πρόκειται για μια μικρή πιλοτική μελέτη.

Παρόλα αυτά, τα στοιχεία προκαλούν ανησυχία, καθώς, σύμφωνα με τους ερευνητές, πολλές από τις τοξικές ουσίες που εντοπίστηκαν επηρεάζουν τον εγκέφαλο, το ήπαρ και τα μιτοχόνδρια.

«Η μελέτη μας δείχνει ότι τα παιδιά εκτίθενται για μεγάλο χρονικό διάστημα και επανειλημμένα σε περισσότερες ουσίες που είναι τοξικές για την ανάπτυξη από όσες είχαν εντοπιστεί σε προηγούμενες μελέτες, οι οποίες εξέταζαν την έκθεση σε σύντομα χρονικά διαστήματα», έγραψαν οι ερευνητές.

«Οι τοξικές ουσίες που απελευθερώνονται από μπιμπερό, πιπίλες, συσκευασίες τροφίμων και σωλήνες νερού από PEX φτάνουν στα βρέφη μέσω της προετοιμασίας της τροφής τους και της καθημερινής χρήσης πλαστικών προϊόντων. Καθώς οι έγκυες και οι γυναίκες που θηλάζουν καταναλώνουν περισσότερη τροφή και νερό, είναι πιθανό η έκθεσή τους να είναι σημαντική».

Οι συγγραφείς τόνισαν ότι χρειάζονται νέες μελέτες για να διερευνηθούν περαιτέρω τα ευρήματα. Σε αυτές θα πρέπει να περιλαμβάνονται και περισσότερες αναλύσεις δοντιών, ώστε να γίνει καλύτερα κατανοητό πώς οι συγκεκριμένες χημικές ουσίες ενδέχεται να επηρεάζουν τον κίνδυνο εμφάνισης αυτισμού στα παιδιά.

«Η προληπτική αποφυγή αυτών των χημικών ουσιών, ιδιαίτερα από τις εγκύους και τα μικρά παιδιά, θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα για τη δημόσια υγεία», κατέληξαν οι ερευνητές.