Δέκα χρόνια πριν, η Μέγκαν Κλίφελ ήταν μια εργαζόμενη μητέρα στη Νέα Υόρκη. Τον Δεκέμβριο του 2015 είχε επιστρέψει στη δουλειά, οκτώ μήνες μετά τον τοκετό, κατά τον οποίο απέκτησε τη δεύτερη κόρης τη. «Είχα αναλάβει πολύ άγχος στη δουλειά και δεν ένιωθα πραγματικά ο εαυτός μου, αλλά προς τα έξω λειτουργούσα κανονικά», θυμάται. «Μέχρι που, την Παρασκευή 4 Δεκεμβρίου 2015, όλα άλλαξαν δραματικά».

Εκείνη την ημέρα άρχισε να πιστεύει ότι την παρακολουθούσαν. Από εκείνη τη στιγμή, όπως περιγράφει, βυθίστηκε σε μια τρομακτική, παραληρηματική πραγματικότητα.

«Πίστευα ότι ολόκληρη η πόλη ήταν εναντίον μου». Λίγο αργότερα ξεκίνησαν και οι ψευδαισθήσεις. «Η τηλεόραση άλλαξε και είδα το πρόσωπο ενός συγγενή μου. Με κοιτούσε και μου έλεγε: «Αν νομίζει ότι θα βγει ζωντανή από αυτό, κάνει μεγάλο λάθος».

Μια κρίση που ξέσπασε μέσα σε λίγες ώρες

Ο σύζυγός της, Κόλιν, θυμάται ότι το επόμενο πρωινό η κατάσταση είχε ξεφύγει εντελώς. «Ήταν σαν να είχα απέναντί μου έναν εντελώς διαφορετικό άνθρωπο. Μέσα σε λίγες ώρες όλα είχαν μεταμορφωθεί σε έναν εφιάλτη», αναφέρει ο ίδιος.

Η Μέγκαν πίστευε ότι έπρεπε να «σώσει» τα δύο παιδιά τους, τα οποία στην πραγματικότητα έπαιζαν ήρεμα στο υπνοδωμάτιο. Ο Κόλιν αναγκάστηκε να σταθεί πίσω από την πόρτα για να την εμποδίσει να μπει. Στη συνέχεια, εκείνη προσπάθησε να φύγει από το διαμέρισμα, λέγοντας ότι θα ανέβαινε στην ταράτσα, ενώ μέσα στην ένταση τον χτύπησε δύο φορές.

Ο σύζυγός της κάλεσε το 911 και η Μέγκαν μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο Bellevue, όπου νοσηλεύτηκε για δύο εβδομάδες και ξεκίνησε θεραπεία με λίθιο. Δύο μήνες αργότερα έμαθε τη διάγνωσή της: επιλόχειος ψύχωση.

Τι είναι η επιλόχειος ψύχωση

Η Dr. Βέρλε Μπέργκινκ, ψυχίατρος και διευθύντρια του τμήματος Ψυχικής Υγείας Γυναικών στην Ιατρική Σχολή του Mount Sinai, μελετά την ψύχωση μετά τον τοκετό εδώ και δύο δεκαετίες. Όπως εξηγεί, η πάθηση δεν πρέπει να συγχέεται με την επιλόχειο κατάθλιψη.

Σημειώνουμε ότι η επιλόχειος κατάθλιψη είναι μια καταθλιπτική διαταραχή που μπορεί να εμφανιστεί μετά τον τοκετό και υπολογίζεται ότι επηρεάζει περίπου το 10-15% των γυναικών, ανάλογα με τα διαγνωστικά κριτήρια και τον πληθυσμό που εξετάζεται. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν επίμονη θλίψη, έντονο άγχος, ευερεθιστότητα, ενοχές, εξάντληση, απώλεια ενδιαφέροντος, δυσκολία στον ύπνο και στη συγκέντρωση, καθώς και δυσκολία συναισθηματικής σύνδεσης με το μωρό. Η επιλόχειος κατάθλιψη μπορεί να είναι σοβαρή και, σε βαριές περιπτώσεις, να συνοδεύεται από σκέψεις αυτοκτονίας ή βλάβης του μωρού, γι’ αυτό απαιτεί έγκαιρη αξιολόγηση και θεραπεία. Συνήθως αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά με ψυχοθεραπεία, φαρμακευτική αγωγή ή συνδυασμό των δύο.

Από την άλλη, η επιλόχειος ψύχωση είναι μια πολύ πιο σπάνια, αλλά και συχνά πολύ πιο επικίνδυνη κατάσταση από την επιλόχειο κατάθλιψη. Μπορεί να προκαλέσει απώλεια επαφής με την πραγματικότητα, με συμπτώματα όπως ψευδαισθήσεις, παραληρητικές ιδέες, έντονη σύγχυση, παράνοια ή μανιακή συμπεριφορά. Επειδή μπορεί να αυξήσει σημαντικά τον κίνδυνο αυτοκτονίας ή βλάβης του μωρού, θεωρείται ψυχιατρικό επείγον και απαιτεί άμεση ιατρική αντιμετώπιση.

«Η ψύχωση μετά τον τοκετό είναι ψυχιατρικό επείγον περιστατικό», τονίζει η Μπέργκινκ.

Τα συμπτώματα μπορεί να είναι ιδιαίτερα έντονα και να περιλαμβάνουν:

• μανία,
• πολύ γρήγορες και ανεξέλεγκτες σκέψεις,
• παραλήρημα και απώλεια επαφής με την πραγματικότητα,
• κατάθλιψη με ψυχωτικά χαρακτηριστικά,
• ή συνδυασμό όλων των παραπάνω.

Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως μέσα στους πρώτους μήνες μετά τον τοκετό.

Πόσο συχνά συμβαίνει και πόσο επικίνδυνη είναι;

Σύμφωνα με τη Dr. Μπέργκινκ, η αυτοκτονία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αιτίες θανάτου στις γυναίκες που εμφανίζουν ψύχωση μετά τον τοκετό. Αντίθετα, οι περιπτώσεις όπου μια μητέρα βλάπτει το παιδί της είναι εξαιρετικά σπάνιες.

Η διαταραχή βρέθηκε στο επίκεντρο της πολύκροτης δίκης της Λίντσεϊ Κλάνσι στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία κατηγορήθηκε για τη δολοφονία των τριών παιδιών της τον Ιανουάριο του 2023. Η εισαγγελία υποστήριξε ότι το βασικό ερώτημα ήταν αν γνώριζε τη διαφορά ανάμεσα στο σωστό και το λάθος τη στιγμή των πράξεών της.

Η υπεράσπιση, αντίθετα, υποστήριξε ότι έπασχε από αδιάγνωστη ψύχωση μετά τον τοκετό και ότι η ψυχική της κατάσταση την καθιστούσε νομικά ακαταλόγιστη. Έπειτα από επτά ημέρες διασκέψεων, οι ένορκοι δεν κατέληξαν σε ομόφωνη απόφαση και η δίκη οδηγήθηκε σε αναστολή.

Μια σπάνια αλλά υπαρκτή διαταραχή

Η ψύχωση μετά τον τοκετό θεωρείται σπάνια. Εκτιμάται ότι εμφανίζεται σε 1 έως 2 γυναίκες ανά 1.000 γεννήσεις, γεγονός που αντιστοιχεί σε περίπου 9.000 νέες μητέρες κάθε χρόνο στις ΗΠΑ. Παρότι η διαταραχή είναι γνωστή εδώ και χιλιάδες χρόνια και έχει περιγραφεί από την αρχαιότητα σε πολλούς πολιτισμούς, η έρευνα παραμένει περιορισμένη.

«Στις Ηνωμένες Πολιτείες υπάρχουν λιγότερες από δέκα ερευνητικές ομάδες που μελετούν συστηματικά την ψύχωση μετά τον τοκετό», αναφέρει η Dr. Μπέργκινκ.

Όπως επισημαίνει, σήμερα δεν γνωρίζουμε ακόμη πώς μπορεί να προληφθεί, κυρίως λόγω της έλλειψης χρηματοδότησης και επιστημονικής έρευνας. Ωστόσο, τα νέα είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά όταν η διάγνωση γίνει έγκαιρα.

«Στις δικές μας μελέτες, το 98% των γυναικών ανάρρωσε μέσα σε λίγες εβδομάδες με την κατάλληλη θεραπεία».

Γιατί είναι δύσκολο να αναγνωριστεί

Η ψύχωση μετά τον τοκετό δεν έχει μία και μοναδική αιτία.

Τα συμπτώματα μπορεί να αλλάζουν δραματικά μέσα σε ώρες ή ημέρες, ενώ πολλές γυναίκες ανάμεσα στα επεισόδια φαίνονται απολύτως λειτουργικές. Αυτό συχνά μπερδεύει τόσο τις οικογένειες όσο και τους επαγγελματίες υγείας.

Η Dr. Τζένιφερ Πέιν, ψυχίατρος με εξειδίκευση στην αναπαραγωγική ψυχική υγεία στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια, σημειώνει ότι πρόκειται για μια τόσο σπάνια κατάσταση, ώστε πολλοί ψυχίατροι να μην έχουν αντιμετωπίσει ποτέ περιστατικό στην καριέρα τους.

Παράλληλα, θεωρεί ότι το δικαστικό σύστημα εξακολουθεί να μην κατανοεί επαρκώς την ασθένεια και ότι το στίγμα γύρω από την ψυχική υγεία των μητέρων παραμένει πολύ ισχυρό.

Μπορεί να υπάρξει και επόμενη εγκυμοσύνη

Τρία χρόνια μετά την ανάρρωσή της, η Μέγκαν και ο σύζυγός της αποφάσισαν να αποκτήσουν και τρίτο παιδί. Οι γιατροί τής είχαν εξηγήσει ότι χωρίς προληπτική αγωγή ο κίνδυνος υποτροπής ήταν περίπου 1 στις 3.

Η ίδια δεν ήθελε αρχικά να πάρει φαρμακευτική αγωγή, πιστεύοντας ότι είχε δουλέψει αρκετά με τον εαυτό της. Ο σύζυγός της όμως διαφώνησε κατηγορηματικά. Έτσι, ξεκίνησε προληπτικά θεραπεία με λίθιο αμέσως μετά τη γέννηση του παιδιού και τη συνέχισε για έναν χρόνο.

«Τελικά, η τρίτη μου εμπειρία ήταν η πιο όμορφη από όλες. Ένιωσα πολύ περισσότερη χαρά απ’ ό,τι μετά τις δύο πρώτες γέννες». Σήμερα ο γιος τους είναι έξι ετών.

Το μήνυμα που θέλει να στείλει

Με αφορμή τη μεγάλη δημοσιότητα γύρω από την υπόθεση της Λίντσεϊ Κλάνσι, η Μέγκαν αποφάσισε να μιλήσει δημόσια για τη δική της εμπειρία. «Είναι μια πραγματική ασθένεια. Δεν υπάρχει κανένας λόγος ντροπής. Και μπορείτε να γίνετε καλά.»

Όπως αναφέρει, η ανάρρωση δεν είναι εύκολη ούτε γρήγορη, όμως η ψύχωση μετά τον τοκετό είναι μια σοβαρή, θεραπεύσιμη ψυχική διαταραχή που απαιτεί χρόνο, σωστή διάγνωση και άμεση ιατρική φροντίδα.