Ο ανθρωπολόγος Gandhi Yetish θυμάται ακόμη τι έκανε πριν πέσει για ύπνο όταν ήταν παιδί, τους κρύους χειμώνες στο Νιου Τζέρσεϊ. Άνοιγε το παράθυρο και άφηνε τον παγωμένο αέρα να μπει στο δωμάτιο και να δροσίσει το πρόσωπό του. Σε λίγο άρχιζε να νυστάζει, αν και αναρωτιόταν τι θα έλεγε η μητέρα του όταν έβλεπε τον λογαριασμό της θέρμανσης.
Τα νεότερα επιστημονικά στοιχεία δείχνουν ότι αυτή η συνήθεια ίσως τον βοηθούσε πράγματι να κοιμηθεί. Η θερμοκρασία μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τον ύπνο μας, τόσο ως προς το βάθος του όσο και ως προς το πόσο ξεκούραστοι αισθανόμαστε το επόμενο πρωί. Ορισμένοι επιστήμονες υποστηρίζουν μάλιστα ότι μπορεί να είναι εξίσου σημαντική με το φως για το πότε κοιμόμαστε.
Τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα και ποια ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα;
Η ζεστασιά του ήλιου
Για χρόνια, ο Yetish πίστευε ότι η προτίμησή του για ένα δροσερό υπνοδωμάτιο ήταν απλώς μια προσωπική ιδιορρυθμία. Αυτό άλλαξε όταν, μελετώντας τον ύπνο ανθρώπων που ζουν σε μη βιομηχανικές κοινωνίες, πέρασε χρόνο με τους Τσιμάνε, έναν αυτόχθονο πληθυσμό στον Αμαζόνιο της Βολιβίας.
Γνώριζε καλά την άποψη που επικρατούσε επί χρόνια στην επιστημονική κοινότητα: ότι το φως είναι το σημαντικότερο περιβαλλοντικό ερέθισμα για τη ρύθμιση του ύπνου. Ωστόσο, παρατήρησε ότι οι Τσιμάνε συνήθως κοιμούνταν αρκετές ώρες μετά τη δύση του ήλιου και ξυπνούσαν πριν από την ανατολή, παρότι δεν είχαν ηλεκτρικό ρεύμα για να φωτίζουν τα σπίτια τους και περνούσαν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας έξω.
Στη συνέχεια, ο Yetish και συνάδελφοί του από πανεπιστήμια των ΗΠΑ μελέτησαν τον ύπνο δύο ακόμη αυτόχθονων πληθυσμών: των Χάτζα στη βόρεια Τανζανία και των Σαν στη νότια Αφρική. Διαπίστωσαν ότι ούτε σε αυτούς οι ώρες του ύπνου ακολουθούσαν την εναλλαγή φωτός και σκοταδιού. Αντίθετα, φαινόταν να συνδέονται με την άνοδο και την πτώση της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος.
«Υποθέτουμε ότι η δύση και η ανατολή του ήλιου είναι σημαντικές λόγω του φωτός, αλλά και η θερμοκρασία εξαρτάται από τον ήλιο», ανέφερε ο Yetish στο BBC.
Γιατί το σώμα δροσίζεται πριν από τον ύπνο
Έρευνες δεκαετιών έχουν δείξει ότι η εσωτερική θερμοκρασία του σώματός μας αρχίζει να πέφτει καθώς χαλαρώνουμε πριν κοιμηθούμε. Στους περισσότερους ανθρώπους συνεχίζει να μειώνεται για μεγάλο μέρος της νύχτας. Συνήθως, η διαφορά ανάμεσα στην υψηλότερη θερμοκρασία της ημέρας και τη χαμηλότερη της νύχτας είναι περίπου 1°C.
Αυτό εξηγεί εν μέρει γιατί, όταν το δωμάτιο δεν είναι αρκετά δροσερό, συχνά κοιμόμαστε λιγότερο και ξυπνάμε πιο συχνά, σύμφωνα με τον Sebastian Herberger, γιατρό και ερευνητή στο Διεπιστημονικό Κέντρο Ιατρικής του Ύπνου στο Βερολίνο. «Όποιος έχει κοιμηθεί σε ένα υπερβολικά ζεστό δωμάτιο ξενοδοχείου πιθανότατα γνωρίζει αυτές τις επιπτώσεις», εξήγησε.
Σε μελέτη του 2007, οι ερευνητές μεταβάλλαν τη θερμοκρασία του δωματίου όπου κοιμούνταν οι συμμετέχοντες για να εξετάσουν πώς επηρέαζε τον ύπνο τους. Οι συμμετέχοντες δοκίμασαν δύο διαφορετικές συνθήκες. Στο πρώτο πείραμα, η θερμοκρασία μειωνόταν από τους 27°C στους 24°C μεταξύ 18:00 και 22:00, ανέβαινε σταδιακά στους 27°C μεταξύ 03:00 και 07:00 και παρέμενε σε αυτό το επίπεδο την υπόλοιπη ημέρα. Με αυτόν τον τρόπο, οι ερευνητές προσπάθησαν να αναπαραστήσουν τη φυσική πτώση και άνοδο της θερμοκρασίας στη διάρκεια της νύχτας. Στο δεύτερο πείραμα, η θερμοκρασία του δωματίου παρέμενε σταθερή στους 27°C.
Όταν η θερμοκρασία μεταβαλλόταν, οι συμμετέχοντες εμφάνιζαν υψηλότερα επίπεδα ενός δείκτη μελατονίνης κατά τη διάρκεια της νύχτας, σε σύγκριση με όταν κοιμούνταν σε σταθερή θερμοκρασία 27°C. Η μελατονίνη παράγεται φυσικά από τον οργανισμό και αυξάνεται όσο πλησιάζει η ώρα του ύπνου, ενώ συνήθως φτάνει στα υψηλότερα επίπεδά της στα μέσα της νύχτας. Είναι η ορμόνη που δίνει στο σώμα σας το σήμα να χαλαρώσει και να προετοιμαστεί για ύπνο.
Οι συμμετέχοντες αισθάνονταν επίσης πιο ξεκούραστοι όταν ξυπνούσαν. Οι ερευνητές υπέθεσαν ότι, στην πορεία της εξέλιξής μας, ο οργανισμός προσαρμόστηκε ώστε οι φυσικές μεταβολές της θερμοκρασίας κατά τη δύση και την αυγή να ευνοούν τον βαθύτερο ύπνο.
Ωστόσο, δεν γνωρίζουμε ακόμη πόσο πρέπει να μειωθεί η θερμοκρασία για να μας βοηθήσει να αποκοιμηθούμε. Επίσης, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα σε ποιον βαθμό επηρεάζει το βιολογικό μας ρολόι και τις ώρες του ύπνου μας.
Ποια είναι η ιδανική θερμοκρασία για έναν καλό ύπνο
Σύμφωνα με τους ειδικούς του Sleep Foundation, η ιδανική θερμοκρασία που πρέπει να έχει το δωμάτιό σας κατά τη διάρκεια του ύπνου είναι στους 18,3 βαθμούς Κελσίου.
«Αυτή η θερμοκρασία μπορεί να διαφέρει ελαφρώς από άτομο σε άτομο, αλλά οι περισσότεροι γιατροί συστήνουν να ρυθμίζετε τον θερμοστάτη μεταξύ 15,6 και 20 βαθμών Κελσίου για τον πιο άνετο ύπνο», αναγράφει το σχετικό δημοσίευμα.
Οι υψηλότερες θερμοκρασίες μπορούν να προκαλέσουν δυσφορία, εφίδρωση και αφυδάτωση, δυσχεραίνοντας τη θερμορύθμιση του σώματος και προκαλώντας επιπλέον κόπωση και δυσκολία στο να σας πάρει ο ύπνος. Επιπλέον, η υψηλή θερμοκρασία έχει συνδεθεί με μείωση της ποιότητας του ύπνου και μειωμένο βαθύ ύπνο, σύμφωνα με το Sleep Foundation.
«Κατά τη διάρκεια του βαθέως ύπνου (REM), το σώμα σταματά τις περισσότερες ρυθμίσεις της θερμοκρασίας, όπως ο ιδρώτας ή το ρίγος, καθιστώντας το πιο ευαίσθητο στις αλλαγές της περιβαλλοντικής θερμοκρασίας. Επομένως, οι υπερβολικά ζεστές θερμοκρασίες περιβάλλοντος φαίνεται να μειώνουν τον χρόνο που περνάτε στον ύπνο REM», αναφέρει το δημοσίευμα.
Από την άλλη, η χαμηλότερη θερμοκρασία στο υπνοδωμάτιο δεν θεωρείται τόσο επιβλαβής όσο η υπερβολική ζέστη, όμως και αυτή μπορεί να προκαλέσει δυσφορία και να επηρεάσει τον ύπνο REM και την αρτηριακή πίεση.
