Η ερυθριτόλη είναι ένα τεχνητό γλυκαντικό περιέχεται σε μπάρες πρωτεΐνης, ενεργειακά ποτά, αλλά χρησιμοποιείται συχνά από ζαχαροπλαστεία για την παρασκευή γλυκισμάτων χωρίς ζάχαρη.
Ωστόσο, νέα δεδομένα δείχνουν ότι η ερυθριτόλη ενδέχεται να υπονομεύει έναν από τους πιο κρίσιμους προστατευτικούς μηχανισμούς του οργανισμού, με πιθανές σοβαρές συνέπειες για την καρδιαγγειακή υγεία και τον κίνδυνο εγκεφαλικού.
Σύμφωνα με μελέτη από το University of Colorado, η ερυθριτόλη μπορεί να προκαλέσει βλάβες στα κύτταρα του αιματοεγκεφαλικού φραγμού, δηλαδή του φυσικού «φίλτρου» του εγκεφάλου, που εμποδίζει την είσοδο επιβλαβών ουσιών και επιτρέπει τη διέλευση θρεπτικών συστατικών.
Τα ευρήματα έρχονται να ενισχύσουν προηγούμενες παρατηρητικές μελέτες, οι οποίες είχαν συνδέσει την κατανάλωση ερυθριτόλης με αυξημένα ποσοστά εμφραγμάτων και εγκεφαλικών επεισοδίων.
Στη συγκεκριμένη έρευνα, οι επιστήμονες εξέθεσαν κύτταρα του αιματοεγκεφαλικού φραγμού σε συγκεντρώσεις ερυθριτόλης αντίστοιχες με εκείνες που παρατηρούνται μετά την κατανάλωση ενός αναψυκτικού με το συγκεκριμένο γλυκαντικό. Το αποτέλεσμα ήταν μια αλυσιδωτή αντίδραση κυτταρικής βλάβης, η οποία θα μπορούσε να καταστήσει τον εγκέφαλο πιο ευάλωτο στον σχηματισμό θρόμβων, έναν από τους βασικούς μηχανισμούς που οδηγούν σε εγκεφαλικό.
Η ερυθριτόλη προκάλεσε έντονο οξειδωτικό στρες, δηλαδή αύξηση των ελεύθερων ριζών, ιδιαίτερα δραστικών και επιβλαβών μορίων, ενώ ταυτόχρονα αποδυνάμωσε τις φυσικές αντιοξειδωτικές άμυνες του οργανισμού. Αυτός ο συνδυασμός επηρέασε σοβαρά τη λειτουργία των κυττάρων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, οδήγησε ακόμη και στον θάνατό τους.
Ακόμη πιο ανησυχητική ήταν η επίδραση της ερυθριτόλης στη ρύθμιση της ροής του αίματος. Τα υγιή αιμοφόρα αγγεία προσαρμόζονται διαρκώς στις ανάγκες του οργανισμού, διαστέλλονται όταν απαιτείται αυξημένη παροχή αίματος, όπως κατά τη διάρκεια της άσκησης, και συστέλλονται όταν οι ανάγκες μειώνονται.
Αυτή η ισορροπία διατηρείται μέσω δύο βασικών μορίων: του μονοξειδίου του αζώτου, που χαλαρώνει τα αγγεία, και της ενδοθηλίνης 1, που προκαλεί σύσπαση.
Η μελέτη έδειξε ότι η ερυθριτόλη διατάραξε αυτόν τον μηχανισμό, μειώνοντας την παραγωγή μονοξειδίου του αζώτου και αυξάνοντας τα επίπεδα ενδοθηλίνης 1. Το αποτέλεσμα ήταν αιμοφόρα αγγεία που παραμένουν υπερβολικά συσπασμένα, περιορίζοντας την παροχή οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών προς τον εγκέφαλο.
Αυτή η ανισορροπία αποτελεί γνωστό προειδοποιητικό σημάδι ισχαιμικού εγκεφαλικού, του τύπου που προκαλείται από θρόμβους οι οποίοι φράζουν τα αγγεία του εγκεφάλου.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και το γεγονός ότι η ερυθριτόλη φάνηκε να παρεμβαίνει στους φυσικούς μηχανισμούς άμυνας απέναντι στους θρόμβους. Υπό κανονικές συνθήκες, όταν σχηματίζεται ένας θρόμβος, τα κύτταρα απελευθερώνουν έναν παράγοντα που τον διαλύει, τον ενεργοποιητή του πλασμινογόνου των ιστών, πριν προκληθεί σοβαρή βλάβη.
Στην περίπτωση της ερυθριτόλης, αυτός ο μηχανισμός φάνηκε να αναστέλλεται, αφήνοντας τους θρόμβους χωρίς το φυσικό «φρένο» που θα μπορούσε να αποτρέψει ένα εγκεφαλικό.
Τα εργαστηριακά ευρήματα συμβαδίζουν με ανησυχητικά δεδομένα από μελέτες σε ανθρώπους. Πολλές μεγάλες παρατηρητικές έρευνες έχουν δείξει ότι όσοι καταναλώνουν συστηματικά ερυθριτόλη εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου, συμπεριλαμβανομένων των εμφραγμάτων και των εγκεφαλικών.
Σε μία από τις μεγαλύτερες μελέτες του είδους, άτομα με τα υψηλότερα επίπεδα ερυθριτόλης στο αίμα είχαν περίπου διπλάσιες πιθανότητες να υποστούν σοβαρό καρδιακό επεισόδιο.
Παρόλα αυτά, οι ερευνητές επισημαίνουν τους περιορισμούς της μελέτης. Τα πειράματα πραγματοποιήθηκαν σε απομονωμένα κύτταρα στο εργαστήριο και όχι σε ολόκληρα αιμοφόρα αγγεία, γεγονός που σημαίνει ότι τα αποτελέσματα μπορεί να μην αντικατοπτρίζουν πλήρως τι συμβαίνει στον ανθρώπινο οργανισμό. Για τον λόγο αυτό, θα χρειαστούν πιο εξελιγμένα μοντέλα, όπως συστήματα που προσομοιώνουν τη λειτουργία πραγματικών αγγείων, ώστε να επιβεβαιωθούν τα ευρήματα.
Η σημασία των αποτελεσμάτων ενισχύεται από το γεγονός ότι η ερυθριτόλη κατέχει μια ιδιαίτερη θέση ανάμεσα στα γλυκαντικά. Σε αντίθεση με την ασπαρτάμη ή τη σουκραλόζη, δεν θεωρείται τεχνητό γλυκαντικό, αλλά αλκοόλη ζάχαρης, μια ένωση που παράγεται φυσικά από τον οργανισμό σε μικρές ποσότητες.
Αυτή η ιδιαιτερότητα είχε ως αποτέλεσμα να μην συμπεριληφθεί στις πρόσφατες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, οι οποίες αποθαρρύνουν τη χρήση τεχνητών γλυκαντικών για τον έλεγχο του σωματικού βάρους.
Παράλληλα, η ερυθριτόλη έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής στη βιομηχανία τροφίμων, καθώς συμπεριφέρεται περισσότερο σαν ζάχαρη σε σχέση με άλλα υποκατάστατα.
Ενώ η σουκραλόζη είναι 320 φορές πιο γλυκιά από τη ζάχαρη, η ερυθριτόλη προσφέρει περίπου το 80% της γλυκύτητάς της, γεγονός που επιτρέπει τη χρήση της χωρίς έντονη, τεχνητή γεύση. Σήμερα περιλαμβάνεται σε χιλιάδες προϊόντα, κυρίως σε τρόφιμα που χαρακτηρίζονται ως «χωρίς ζάχαρη» ή «φιλικά προς την κετογονική διατροφή».
Το δίλημμα
Ρυθμιστικοί οργανισμοί, όπως η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων και ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ, έχουν εγκρίνει την ερυθριτόλη ως ασφαλή για κατανάλωση. Ωστόσο, τα νέα δεδομένα προστίθενται σε ένα αυξανόμενο σώμα ενδείξεων που δείχνουν ότι ακόμη και οι «φυσικές» εναλλακτικές της ζάχαρης μπορεί να κρύβουν απρόβλεπτους κινδύνους.
Για τους καταναλωτές, τα ευρήματα θέτουν δύσκολα ερωτήματα σχετικά με τους συμβιβασμούς της αντικατάστασης της ζάχαρης. Γλυκαντικά όπως η ερυθριτόλη μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση του βάρους και στον έλεγχο του σακχάρου στο αίμα, μειώνοντας την πρόσληψη θερμίδων και τις απότομες αυξήσεις του σακχάρου.
Ωστόσο, αν η συστηματική κατανάλωση αποδυναμώνει τον προστατευτικό φραγμό του εγκεφάλου και αυξάνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, τα οφέλη ενδέχεται να συνοδεύονται από σημαντικό κόστος.
Η μελέτη αναδεικνύει ένα ευρύτερο ζήτημα στη διατροφική επιστήμη: την ανάγκη να κατανοηθούν οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις σχετικά νέων πρόσθετων τροφίμων, τα οποία έχουν γίνει αναπόσπαστο μέρος της σύγχρονης διατροφής.
Αν και η ερυθριτόλη μπορεί να περιορίζει τις άμεσες βλάβες της υπερβολικής κατανάλωσης ζάχαρης, η επίδρασή της στον αιματοεγκεφαλικό φραγμό υποδηλώνει ότι η συχνή χρήση της ίσως υπονομεύει σταδιακά την προστασία του εγκεφάλου.
