Κάθε εμπειρία που βιώνει ένα παιδί αφήνει το αποτύπωμά της στον εγκέφαλο, επηρεάζοντας την ανάπτυξη και τη λειτουργία του για όλη του τη ζωή.
Η οικονομική κατάσταση της οικογένειας και το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει ένα παιδί, όπως η γειτονιά του, ενδέχεται να επηρεάζουν την ανάπτυξη του εγκεφάλου περισσότερο από ό,τι πιστεύαμε μέχρι σήμερα, σύμφωνα με νέα έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science.
Ειδικότερα, μελέτη ερευνητών από το Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον στις Ηνωμένες Πολιτείες έδειξε ότι οι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες εξηγούσαν περίπου το 16% των διαφορών που καταγράφηκαν στις μετρήσεις της εγκεφαλικής λειτουργίας των παιδιών. Η επίδρασή τους ήταν μεγαλύτερη από εκείνη του δείκτη νοημοσύνης, του τρόπου γονεϊκής ανατροφής και του ιστορικού υγείας.
«Ο εγκέφαλος ενός παιδιού από χαμηλό κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον μοιάζει με τον εγκέφαλο ενός παιδιού από υψηλό κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον που έχει στερηθεί ύπνο και έχει βιώσει στρες», δήλωσε ο Nico Dosenbach, εκ των συγγραφέων της μελέτης.
Όπως πρόσθεσε, αυτό δεν σημαίνει ότι πρόκειται για έναν «λιγότερο έξυπνο εγκέφαλο». Αν υπήρχαν τρόποι να βελτιωθεί ο ύπνος και να μειωθεί το στρες στα παιδιά που μεγαλώνουν σε νοικοκυριά με πιο περιορισμένες κοινωνικοοικονομικές ευκαιρίες, οι διαφορές που συνδέονται με αυτές τις συνθήκες θα μπορούσαν να μειωθούν.
Τα παιδιά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στη φτώχεια. Έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να ζουν σε συνθήκες φτώχειας σε σχέση με τους ενήλικες, ενώ οι συνέπειες μπορεί να είναι πιο σοβαρές στη διάρκεια κρίσιμων αναπτυξιακών ετών.
Σχεδόν 900 εκατομμύρια παιδιά παγκοσμίως βιώνουν πολυδιάστατη φτώχεια, σύμφωνα με τη UNICEF. Αυτό σημαίνει ότι στερούνται βασικά αγαθά και υπηρεσίες, όπως τροφή, νερό, στέγη, εκπαίδευση και υγειονομική περίθαλψη.
Τι έδειξε η μελέτη
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από περίπου 12.000 παιδιά ηλικίας 9 έως 10 ετών, εξετάζοντας το περιβάλλον τους, την υγεία τους και τις καθημερινές τους δραστηριότητες.
Συνολικά αξιολόγησαν 649 μεταβλητές που επηρεάζουν την ανάπτυξη του εγκεφάλου. Οι μεταβλητές αυτές χωρίστηκαν σε κατηγορίες, όπως ο χρόνος μπροστά σε οθόνες, οι γνωστικές ικανότητες, η σωματική και ψυχική υγεία, η γονεϊκή ανατροφή, η φυλή και το φύλο.
Οι συνθήκες στη γειτονιά και η οικονομική κατάσταση αναδείχθηκαν σε βασικούς παράγοντες. Συνδέθηκαν ιδιαίτερα με λειτουργικά χαρακτηριστικά στις κινητικές και αισθητηριακές περιοχές του εγκεφάλου, οι οποίες είναι πολύ ευαίσθητες στις καθημερινές μεταβολές του ύπνου και του στρες.
«Πίστευα ότι η κοινωνικοοικονομική ευκαιρία θα είχε σημασία, αλλά δεν πίστευα ότι θα είχε τόσο μεγάλη. Επισκίασε όλα τα υπόλοιπα», δήλωσε ο Scott Marek, πρώτος συγγραφέας της μελέτης.
Ο ίδιος ανέφερε ότι, εξετάζοντας μόνο τις απεικονίσεις του εγκεφάλου ενός παιδιού, η ερευνητική ομάδα μπορούσε να καταλάβει πόσο εύπορη είναι η οικογένειά του, αλλά και πόσο κοιμάται και πόσο χρόνο περνά μπροστά σε οθόνες.
Ωστόσο, οι απεικονίσεις του εγκεφάλου δεν μπορούν να δείξουν τον δείκτη νοημοσύνης. «Αυτό μου δείχνει ότι ο δείκτης νοημοσύνης δεν έχει τις ρίζες του στη νευροβιολογία. Το περιβάλλον διαμορφώνει τον εγκέφαλο των παιδιών με τρόπους που έχουν παρερμηνευθεί ως ενδείξεις του δείκτη νοημοσύνης, ενώ στην πραγματικότητα είναι απλώς ενδείξεις στρες και στέρησης ύπνου», δήλωσε ο Marek.
