Το παγκόσμιο τοπίο της υγείας συνεχίζει να εξελίσσεται και οι άνθρωποι ζουν περισσότερο, με το προσδόκιμο ζωής να έχει επανέλθει σε επίπεδα προ κορωνοϊού. Αυτό δείχνει νέα έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, με τίτλο «Παγκόσμιες Εκτιμήσεις για την Υγεία» (Global Health Estimates). Την ίδια ώρα όμως, αποτυπώνεται μία νέα πραγματικότητα με αυξημένη θνητότητα των μη μεταδοτικών νοσημάτων (ΜΜΝ), με παθήσεις όπως ο διαβήτης, η άνοια, τα προβλήματα ψυχικής υγείας και οι διαταραχές χρήσης ουσιών να συμβάλλουν σε ένα αυξανόμενο και μεταβαλλόμενο βάρος νόσου.
Η παγκόσμια υγεία ανακάμπτει
Το παγκόσμιο προσδόκιμο ζωής έφτασε τα 73,3 έτη το 2023, πλησιάζοντας τα 73,4 έτη που είχαν καταγραφεί το 2019. Το προσδόκιμο υγιούς ζωής ανέκαμψε με βραδύτερους ρυθμούς, φτάνοντας τα 62,8 έτη το 2023, παραμένοντας ωστόσο κατά 0,4 έτη χαμηλότερα από το επίπεδο του 2019.
Ταυτόχρονα, συνεχίζεται η μακροπρόθεσμη μετατόπιση προς τα μη μεταδοτικά νοσήματα (ΜΜΝ). Τα ΜΜΝ ευθύνονταν για το 74% των θανάτων παγκοσμίως το 2023, έναντι 58% το 2000. Το 2023, οκτώ από τις δέκα κυριότερες αιτίες θανάτου παγκοσμίως ήταν μη μεταδοτικά νοσήματα.
Αυτή η μετατόπιση είναι όλο και πιο εμφανής σε όλα τα επίπεδα εισοδήματος. Το 2023, για πρώτη φορά, τα μεταδοτικά νοσήματα ευθύνονταν για λιγότερους από τους μισούς θανάτους στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, σηματοδοτώντας ένα ακόμη βήμα στην παγκόσμια επιδημιολογική μετάβαση.
«Το γεγονός ότι οι άνθρωποι ζουν περισσότερο αποτελεί ένα από τα σπουδαία επιτεύγματα της δημόσιας υγείας», δήλωσε ο Δρ Alain Labrique, Διευθυντής του Τμήματος Δεδομένων, Ψηφιακής Υγείας, Αναλυτικής και Τεχνητής Νοημοσύνης του ΠΟΥ. «Η επόμενη πρόκληση είναι να διασφαλίσουμε ότι αυτά τα επιπλέον έτη ζωής θα βιώνονται με καλή υγεία, ενώ παράλληλα τα συστήματα υγείας θα είναι κατάλληλα εξοπλισμένα ώστε να ανταποκρίνονται στις μεταβαλλόμενες ανάγκες των πληθυσμών».
Τα καρδιαγγειακά νοσήματα η κύρια αιτία επιβάρυνσης της υγείας παγκοσμίως
Τα καρδιαγγειακά νοσήματα εξακολουθούν να αποτελούν την κύρια αιτία θανάτου και επιβάρυνσης της υγείας σε παγκόσμιο επίπεδο. Το 2023, η ισχαιμική καρδιοπάθεια και μόνο προκάλεσε περίπου 9,5 εκατομμύρια θανάτους και 210 εκατομμύρια έτη ζωής προσαρμοσμένα ως προς την αναπηρία (DALYs) -ένα μέγεθος που αντιστοιχεί σε έτη υγιούς ζωής που χάθηκαν.
Από το 2000 και μετά, έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στη μείωση της επιβάρυνσης από την ισχαιμική καρδιοπάθεια σε πολλά μέρη του κόσμου. Ωστόσο, καταγράφηκε αύξηση του κινδύνου σε ατομικό επίπεδο στις περιφέρειες του Δυτικού Ειρηνικού και της Νοτιοανατολικής Ασίας του ΠΟΥ, γεγονός που αναδεικνύει τις επίμονες ανισότητες στην καρδιαγγειακή υγεία μεταξύ των πληθυσμών.
Σημαντική αύξηση παρουσιάζουν και άλλες χρόνιες παθήσεις. Ο κίνδυνος θανάτου από διαβήτη έχει αυξηθεί σημαντικά από το 2000, ιδίως στη Νοτιοανατολική Ασία. Ραγδαία αύξηση παρατηρείται επίσης στη νόσο Αλτσχάιμερ και σε άλλες μορφές άνοιας. Για παράδειγμα, η άνοια αναδείχθηκε στην πέμπτη κύρια αιτία θανάτου παγκοσμίως το 2023, ενώ το 2000 κατείχε τη δέκατη ένατη θέση. Οι θάνατοι από άνοια σε παγκόσμιο επίπεδο τριπλασιάστηκαν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.
Οι διαταραχές ψυχικής υγείας και χρήσης ουσιών
Οι διαταραχές ψυχικής υγείας αποτελούν άλλη μια σημαντική πτυχή της μεταβαλλόμενης εικόνας της παγκόσμιας υγείας. Μεταξύ 2019 και 2023, το παγκόσμιο ποσοστό DALYs (προσαρμοσμένο ως προς την ηλικία) αυξήθηκε κατά περίπου 20% για τις καταθλιπτικές διαταραχές και κατά σχεδόν 45% για τις αγχώδεις διαταραχές. Συνολικά, οι παθήσεις αυτές ευθύνονταν για την απώλεια περίπου 110 εκατομμυρίων ετών υγιούς ζωής -λόγω πρόωρου θανάτου και αναπηρίας- το 2023.
Παρόμοιες τάσεις παρατηρήθηκαν και στις διαταραχές χρήσης ουσιών σε διάφορες περιφέρειες. Μεταξύ 2000 και 2023, η περιφέρεια της Αμερικής του ΠΟΥ κατέγραψε τις μεγαλύτερες αυξήσεις στον κίνδυνο θνησιμότητας και απώλειας ετών υγιούς ζωής, ενώ στην περιφέρεια του Δυτικού Ειρηνικού σημειώθηκε σημαντική μείωση.
Συνολικά, οι εκτιμήσεις αποτυπώνουν ένα τοπίο παγκόσμιας υγείας που αφενός ανακάμπτει από την πανδημία και αφετέρου συνεχίζει να εξελίσσεται.
«Η αξία αυτών των εκτιμήσεων δεν έγκειται μόνο στους ίδιους τους αριθμούς», δήλωσε ο Δρ Labrique. Παρουσιάζοντας τον τρόπο με τον οποίο μεταβάλλονται με την πάροδο του χρόνου και μεταξύ των πληθυσμών τα αίτια θανάτου και η επιβάρυνση από ασθένειες, παρέχουν στις χώρες τα απαραίτητα στοιχεία για τη διαμόρφωση πολιτικών και προτεραιοτήτων στον τομέα της υγείας. Παράλληλα, βοηθούν τον ΠΟΥ να στηρίξει τις χώρες στη δημιουργία ανθεκτικών και βασικών υποδομών ψηφιακών συστημάτων και δεδομένων, ενισχύοντας ταυτόχρονα την ικανότητά τους -σε εθνικό και τοπικό επίπεδο- να αναλύουν δεδομένα υγείας και να παράγουν έγκαιρα και αξιοποιήσιμα συμπεράσματα. Οι δυνατότητες αυτές είναι καθοριστικής σημασίας για την υλοποίηση στοχευμένων και αποτελεσματικών παρεμβάσεων και, τελικά, για την περαιτέρω βελτίωση της υγείας και της ευημερίας για όλους.
