Αν παρακολουθείτε περιεχόμενο ευεξίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πιθανότατα θα έχετε συναντήσει τον ισχυρισμό ότι η δύναμη της λαβής σας, δηλαδή το πόσο δυνατά μπορείτε να σφίξετε κάτι με τα χέρια σας, μπορεί να προβλέψει πόσα χρόνια θα ζήσετε. Μπορεί αρχικά να ακούγεται υπερβολικό, όμως η επιστημονική έρευνα πράγματι έχει εντοπίσει μια τέτοια συσχέτιση.
Ωστόσο, καθώς η συγκεκριμένη σχέση έχει αρχίσει να αξιοποιείται εμπορικά από influencers του χώρου της ευεξίας, ένα εύρημα που βασίζεται σε επιστημονικά δεδομένα συχνά παρουσιάζεται με τρόπο που ξεπερνά όσα πραγματικά γνωρίζουμε. Έτσι, διατυπώνεται πλέον ο ισχυρισμός ότι αν απλώς ενισχύσετε τη δύναμη της λαβής σας, μπορείτε να αυξήσετε το προσδόκιμο ζωής σας.
Και αυτό δεν περιορίζεται μόνο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αντίστοιχες απλουστεύσεις εμφανίζονται συχνά και στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, παραβλέποντας την πολυπλοκότητα των επιστημονικών δεδομένων και δημιουργώντας μια λανθασμένη εικόνα για το τι σημαίνουν αυτά τα ευρήματα για τον καθένα από εσάς.
Τι δείχνουν πραγματικά τα επιστημονικά δεδομένα
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν με συνέπεια ότι η δύναμη της λαβής αποτελεί έναν καλό δείκτη της συνολικής κατάστασης της υγείας και, κατά συνέπεια, μπορεί να λειτουργήσει ως έμμεσος δείκτης του προσδόκιμου ζωής.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η δύναμη των χεριών σας είναι αυτή που καθορίζει πόσο θα ζήσετε.
Η δύναμη της λαβής δεν σας κάνει από μόνη της πιο υγιείς. Αντίθετα, φαίνεται να αντικατοπτρίζει το πόσο καλά λειτουργεί συνολικά ο οργανισμός σας, από τη μυϊκή και νευρική λειτουργία μέχρι την κατάσταση της καρδιάς και των αγγείων, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο το σώμα σας διαχειρίζεται και αξιοποιεί την ενέργεια.
Ένας συνηθισμένος τρόπος με τον οποίο οι ερευνητές μελετούν τη σχέση μεταξύ δύναμης της λαβής, υγείας και μακροζωίας είναι η μέτρηση της δύναμης των χεριών με τη χρήση μιας ειδικής συσκευής, του δυναμόμετρου χειρός. Στη συνέχεια, παρακολουθούν τους συμμετέχοντες για αρκετά χρόνια, εξετάζοντας αν εμφανίζουν ασθένειες και σε ποια ηλικία καταλήγουν.
Για παράδειγμα, μελέτη στην οποία συμμετείχαν περίπου μισό εκατομμύριο Βρετανοί ηλικίας 40 έως 69 ετών έδειξε ότι κάθε μείωση κατά 5 κιλά στη δύναμη της λαβής συνδεόταν με περίπου 20% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου κατά την περίοδο παρακολούθησης, η οποία έφτανε έως και τα 10 χρόνια.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι η μυϊκή αδυναμία, την οποία όρισαν ως δύναμη λαβής μικρότερη από 26 κιλά για τους άνδρες και 16 κιλά για τις γυναίκες, συνδεόταν με αυξημένο συνολικό κίνδυνο θανάτου, αλλά και με υψηλότερο κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακά νοσήματα, όπως το έμφραγμα και το εγκεφαλικό επεισόδιο, από αναπνευστικές παθήσεις, χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και αρκετές μορφές καρκίνου.
Η συγκεκριμένη σχέση φαίνεται να είναι ακόμη ισχυρότερη στις μεγαλύτερες ηλικίες.
Γιατί η δύναμη της λαβής έχει μεγαλύτερη σημασία όσο μεγαλώνετε
Η σχέση μεταξύ δύναμης της λαβής και υγείας παρατηρείται σε όλες τις ηλικιακές ομάδες. Στους μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους, όμως, φαίνεται να αποτελεί ιδιαίτερα χρήσιμο δείκτη για τον κίνδυνο θανάτου, εμφράγματος, εγκεφαλικού επεισοδίου, πτώσεων και καταγμάτων.
Ένας από τους λόγους είναι ότι η δύναμη της λαβής φαίνεται να αποτυπώνει αρκετά καλά την απώλεια μυϊκής μάζας που σχετίζεται με τη γήρανση, γνωστή ως σαρκοπενία, αλλά και τη μείωση της μυϊκής ισχύος και της συνολικής σωματικής ανθεκτικότητας.
Για τον λόγο αυτό, ορισμένοι ερευνητές έχουν προτείνει να αντιμετωπίζεται η δύναμη της λαβής ως ένα είδος «νέου ζωτικού σημείου», παράλληλα με πιο παραδοσιακούς δείκτες υγείας, όπως η θερμοκρασία, ο σφυγμός, η αναπνοή και η αρτηριακή πίεση.
Στους νεότερους ανθρώπους, η δύναμη της λαβής αποτελεί λιγότερο ισχυρό προγνωστικό δείκτη μακροζωίας. Αυτό συμβαίνει επειδή οι περισσότεροι νέοι άνθρωποι βρίσκονται κοντά στο ανώτερο επίπεδο της φυσιολογικής τους απόδοσης. Οι διαφορές στην κατάσταση της υγείας τους είναι σχετικά μικρές σε σύγκριση με τις αποκλίσεις που μπορεί να προκύψουν από σφάλματα μέτρησης ή τυχαίες διακυμάνσεις.
Καθώς μεγαλώνετε, όμως, η κατάσταση της υγείας και η φυσική λειτουργικότητα παρουσιάζουν πολύ μεγαλύτερη διαφοροποίηση, ενώ οι πηγές σφάλματος στις μετρήσεις παραμένουν περίπου οι ίδιες.
Έτσι, η σχέση ανάμεσα στη δύναμη της λαβής και τη συνολική υγεία γίνεται πολύ πιο εμφανής στις μεγαλύτερες ηλικίες.
Πώς μετατράπηκε ένα επιστημονικό εύρημα σε υπερβολή;
Το πρόβλημα στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται συχνά αυτή η πληροφορία είναι κυρίως η υπερβολική ερμηνεία των δεδομένων. Η συσχέτιση μεταξύ δύο παραγόντων μπορεί εύκολα να μετατραπεί λανθασμένα σε συμβουλή δράσης.
Όταν συγχέεται η συσχέτιση με την αιτιότητα, μπορεί να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι αν κάνετε απλώς ασκήσεις για να αυξήσετε τη δύναμη της λαβής σας, χωρίς να βελτιώσετε συνολικά την υγεία σας, θα μπορέσετε να ζήσετε περισσότερο.
Αυτό όμως δεν προκύπτει από τα επιστημονικά δεδομένα. Το γεγονός ότι δύο παράγοντες συνδέονται μεταξύ τους δεν σημαίνει ότι ο ένας προκαλεί τον άλλον.
Επομένως, η ενίσχυση της δύναμης της λαβής δεν αποτελεί κάποιο «μαγικό» μονοπάτι προς τη μακροζωία. Η δύναμη της λαβής λειτουργεί περισσότερο ως δείκτης της συνολικής φυσιολογικής ανθεκτικότητας του οργανισμού, η οποία με τη σειρά της σχετίζεται με τη μακροζωία.
Είναι μάλιστα ενδιαφέρον ότι ορισμένα βίντεο και άρθρα εξηγούν σωστά πως η δύναμη της λαβής αποτελεί δείκτη και όχι αιτία καλύτερης υγείας, αλλά στη συνέχεια παρουσιάζουν τρόπους με τους οποίους μπορείτε να την αυξήσετε. Με αυτόν τον τρόπο, το αρχικό μήνυμα ότι η σχέση δεν είναι αιτιώδης αποδυναμώνεται.
Η ανάγκη για μια «εύκολη» λύση
Ένα μέρος του προβλήματος φαίνεται να είναι ότι influencers και κάποιοι δημοσιογράφοι συχνά θεωρούν πως δεν αρκεί να εξηγήσουν απλώς τι δείχνει η επιστήμη. Αισθάνονται την ανάγκη να προσφέρουν και μια πρακτική συμβουλή ή μια συγκεκριμένη λύση.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολές, με αποτέλεσμα να δίνονται συμβουλές που ξεπερνούν όσα πραγματικά υποστηρίζονται από τα διαθέσιμα στοιχεία.
Είναι απολύτως φυσιολογικό να αναζητάτε απλούς και εύκολα μετρήσιμους δείκτες που μπορούν να σας δώσουν μια εικόνα για την υγεία και τη μακροζωία σας. Η δύναμη της λαβής φαίνεται πράγματι να είναι ένας από τους πιο χρήσιμους τέτοιους δείκτες, ιδιαίτερα στις μεγαλύτερες ηλικίες.
Αυτό που χρειάζεται, όμως, είναι να ερμηνεύεται σωστά.
Η βελτίωση της δύναμης της λαβής από μόνη της δεν θα σας κάνει πιο υγιείς ούτε θα παρατείνει τη ζωή σας.
Οι σημαντικότεροι παράγοντες που εξακολουθούν να υποστηρίζουν την υγεία και τη μακροζωία είναι πολύ πιο γνωστοί και λιγότερο εντυπωσιακοί: η τακτική σωματική δραστηριότητα, μια ισορροπημένη διατροφή, ο επαρκής και ποιοτικός ύπνος, η διατήρηση κοινωνικών σχέσεων και η αποτελεσματική διαχείριση του στρες.
Με πληροφορίες από sciencealert
