Αν και η γυμναστική προσφέρει αναμφισβήτητα σημαντικά οφέλη για την υγεία, από την καρδιαγγειακή λειτουργία έως τη διάθεση, δεν φαίνεται να είναι εξίσου αποτελεσματική όταν ο στόχος είναι η ουσιαστική μείωση του βάρους και του σωματικού λίπους. Μία νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Current Biology επιχειρεί να εξηγήσει γιατί, παρά την προσπάθεια στο γυμναστήριο, το αποτέλεσμα στη ζυγαριά συχνά απογοητεύει.
Για δεκαετίες, οι επιστήμονες βασίζονταν σε έναν απλό μαθηματικό τύπο για να υπολογίσουν την ενεργειακή κατανάλωση του ανθρώπινου σώματος, θεωρώντας ότι η συνολική καύση ενέργειας προκύπτει από το άθροισμα της ενέργειας που απαιτείται για τις βασικές λειτουργίες ζωής και της ενέργειας που καταναλώνεται μέσω της άσκησης. Το σκεπτικό αυτό είναι γνωστό ως προσθετικό μοντέλο και στηρίζεται στην ιδέα ότι κάθε θερμίδα που καίτε κατά τη διάρκεια της γυμναστικής προστίθεται αυτούσια στις θερμίδες που χρειάζεται ο οργανισμός για να διατηρεί τις ζωτικές του λειτουργίες.
Με βάση αυτή τη λογική, αν καίτε περίπου 2.000 θερμίδες ημερησίως από τις καθημερινές σας δραστηριότητες και προσθέσετε ένα τρέξιμο που «καίει» άλλες 400 θερμίδες, τότε η συνολική ημερήσια ενεργειακή κατανάλωση ανεβαίνει στις 2.400 θερμίδες. Για χρόνια, η επιπλέον αυτή καύση θεωρήθηκε ότι μπορεί να οδηγήσει σχετικά εύκολα σε απώλεια βάρους, εφόσον επαναλαμβάνεται συστηματικά.
Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, οι επιστήμονες έχουν αρχίσει να εξετάζουν ένα διαφορετικό θεωρητικό πλαίσιο, γνωστό ως περιορισμένο μοντέλο, το οποίο υποστηρίζει ότι το σώμα διαθέτει ένα σχετικά σταθερό όριο στο πόση ενέργεια μπορεί να δαπανήσει συνολικά μέσα στην ημέρα.
Σύμφωνα με αυτό το μοντέλο, όταν αυξάνεται η ενεργειακή κατανάλωση μέσω της γυμναστικής, ο οργανισμός φαίνεται να αντιδρά μειώνοντας την ενέργεια που αφιερώνει σε άλλες εσωτερικές λειτουργίες, όπως η κυτταρική επιδιόρθωση ή άλλες βιολογικές διεργασίες, ώστε το συνολικό ενεργειακό κόστος να παραμένει μέσα σε ένα στενό και προβλέψιμο εύρος. Με απλά λόγια, ένα μέρος από τις θερμίδες που πιστεύετε ότι καίτε με τη γυμναστική αντισταθμίζεται από «εξοικονομήσεις» αλλού στο σώμα.
Στο πλαίσιο της ανάλυσής τους, οι επιστήμονες εξέτασαν 14 διαφορετικές μελέτες στις οποίες συμμετείχαν συνολικά 450 άτομα που είχαν ενταχθεί σε προγράμματα άσκησης, ενώ παράλληλα αξιοποίησαν και δεδομένα από μελέτες σε ζώα. Συγκρίνοντας την ενέργεια που αναμενόταν θεωρητικά να καταναλώσουν οι συμμετέχοντες με την ενέργεια που πράγματι κατανάλωσαν, οι ερευνητές υπολόγισαν τον βαθμό στον οποίο το σώμα προχωρούσε σε ενεργειακή αντιστάθμιση, εξετάζοντας ταυτόχρονα διαφορές μεταξύ διαφορετικών πληθυσμών.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το προσθετικό μοντέλο συχνά υπερεκτιμά την αύξηση της συνολικής ημερήσιας ενεργειακής δαπάνης που προκαλεί η γυμναστική. Αντίθετα, καθώς άνθρωποι και ζώα γίνονται πιο δραστήριοι, φαίνεται ότι μειώνουν την ενέργεια που δαπανάται σε άλλες βιολογικές διεργασίες ή δραστηριότητες, με αποτέλεσμα η συνολική κατανάλωση να αυξάνεται λιγότερο από το αναμενόμενο.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη για την καύση θερμίδων
Κατά μέσο όρο, περίπου το 72% των θερμίδων που καίγονται μέσω της γυμναστικής προστίθεται πράγματι στη συνολική ημερήσια ενεργειακή κατανάλωση, ενώ το υπόλοιπο 28% φαίνεται να αντισταθμίζεται μέσω προσαρμογών του οργανισμού. Η αντιστάθμιση αυτή δεν είναι πλήρης, καθώς η άσκηση εξακολουθεί να αυξάνει τη συνολική ενεργειακή δαπάνη, αλλά σε μικρότερο βαθμό από αυτόν που θα προέβλεπε ένας απλός προσθετικός υπολογισμός. Οι ερευνητές επισημαίνουν επίσης ότι το ποσοστό αυτό αποτελεί μέσο όρο και παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις μεταξύ διαφορετικών ατόμων.
«Οι άνθρωποι και τα άλλα ζώα ανταποκρίνονται στην αυξημένη σωματική δραστηριότητα μειώνοντας την ενεργειακή δαπάνη σε άλλες λειτουργίες, γεγονός που στηρίζει το περιορισμένο μοντέλο ενεργειακής κατανάλωσης», ανέφεραν οι ερευνητές στη μελέτη τους.
Τα ευρήματα αυτά συμβάλλουν στην κατανόηση του γιατί η γυμναστική από μόνη της συχνά οδηγεί σε μικρότερη απώλεια βάρους από αυτήν που είναι αναμενόμενο και υπογραμμίζουν τον καθοριστικό ρόλο που εξακολουθεί να παίζει η διατροφή στον έλεγχο του σωματικού βάρους.
