Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, 57 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζούσαν με άνοια το 2021.
Αν και οι ακριβείς αιτίες της άνοιας δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως, προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι υπάρχουν συγκεκριμένες επιλογές τρόπου ζωής που μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του κινδύνου. Σε αυτές περιλαμβάνονται η αποφυγή του καπνίσματος, ο επαρκής και ποιοτικός ύπνος, η διαχείριση του στρες, η συστηματική σωματική δραστηριότητα και η υιοθέτηση μιας ισορροπημένης διατροφής.
Σε ό,τι αφορά τη διατροφή, παλαιότερες μελέτες έχουν δείξει ότι ορισμένα θρεπτικά συστατικά και φυσικές ενώσεις των τροφίμων ενδέχεται να επηρεάζουν τον κίνδυνο άνοιας. Μεταξύ αυτών είναι τα φλαβονοειδή, τα αντιοξειδωτικά, οι βιταμίνες E και B, καθώς και τα καλά λιπαρά.
Τα τελευταία χρόνια, οι ερευνητές εξετάζουν και τον ρόλο της καφεΐνης, μιας ουσίας που βρίσκεται φυσικά σε ορισμένα τρόφιμα και ροφήματα, και πώς μπορεί να επηρεάζει τον κίνδυνο άνοιας. Μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Μάιο του 2024 έδειξε ότι η μέτρια κατανάλωση καφέ ή τσαγιού συνδέθηκε με χαμηλότερο κίνδυνο γνωστικών διαταραχών, ενώ άλλη μελέτη τον Μάιο του 2025 διαπίστωσε ότι η υψηλότερη πρόσληψη καφεΐνης, μέσω καφέ και τσαγιού με καφεΐνη, συσχετίστηκε με μειωμένο κίνδυνο άνοιας και καλύτερη γνωστική λειτουργία.
Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό JAMA, προσθέτει νέα δεδομένα στη συζήτηση, καθώς διαπιστώνει ότι η μέτρια κατανάλωση καφέ ή τσαγιού με καφεΐνη συνδέεται με μειωμένο κίνδυνο άνοιας, βραδύτερη γνωστική έκπτωση και καλύτερη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας.
Πόση ποσότητα καφεΐνης συνδέθηκε με μείωση του κινδύνου της άνοιας
Στη μελέτη αναλύθηκαν δεδομένα υγείας από περισσότερους από 131.000 συμμετέχοντες των εμβληματικών μελετών Nurses’ Health Study και Health Professionals Follow-Up Study. Οι συμμετέχοντες παρείχαν αναλυτικά στοιχεία για τη διατροφή τους, υποβλήθηκαν σε αξιολογήσεις για άνοια, γνωστική έκπτωση και αντικειμενική γνωστική λειτουργία και παρακολουθήθηκαν για έως και 43 χρόνια.
Στο τέλος της παρακολούθησης, διαπιστώθηκε ότι άνδρες και γυναίκες που κατανάλωναν μεγαλύτερες ποσότητες καφέ με καφεΐνη είχαν 18% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας σε σύγκριση με όσους κατανάλωναν ελάχιστο ή καθόλου καφέ με καφεΐνη.
Οι ίδιοι συμμετέχοντες εμφάνισαν επίσης μικρότερη συχνότητα υποκειμενικής γνωστικής έκπτωσης και καλύτερες επιδόσεις σε δοκιμασίες συνολικής γνωστικής λειτουργίας σε σχέση με εκείνους που κατανάλωναν ελάχιστο ή καθόλου καφέ με καφεΐνη. Ανάλογα ήταν τα ευρήματα και για όσους κατανάλωναν περισσότερα φλιτζάνια τσαγιού με καφεΐνη.
Συνολικά, τα γνωστικά οφέλη φάνηκαν πιο έντονα στους συμμετέχοντες που κατανάλωναν καθημερινά 2 έως 3 φλιτζάνια καφέ ή 1 έως 2 φλιτζάνια τσαγιού με καφεΐνη.
«Όταν αναζητούσαμε πιθανά εργαλεία πρόληψης της άνοιας, θεωρήσαμε ότι κάτι τόσο διαδεδομένο όσο ο καφές θα μπορούσε να αποτελέσει μια πολλά υποσχόμενη διατροφική παρέμβαση, και η μοναδική μας πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας δεδομένα από μελέτες που διεξάγονται εδώ και περισσότερα από 40 χρόνια μάς επέτρεψε να διερευνήσουμε σε βάθος αυτή την ιδέα», ανέφερε ο Daniel Wang, εκ των συγγραφέων της μελέτης, σε δελτίο Τύπου.
«Παρότι τα αποτελέσματά μας είναι ενθαρρυντικά, είναι σημαντικό να θυμάστε ότι το μέγεθος της επίδρασης είναι μικρό και ότι υπάρχουν πολλοί ουσιαστικοί τρόποι να προστατεύσετε τη γνωστική λειτουργία όσο γερνάτε. Η μελέτη μας δείχνει ότι η κατανάλωση καφέ ή τσαγιού με καφεΐνη μπορεί να αποτελεί ένα κομμάτι αυτού του παζλ», πρόσθεσε.
Προλαμβάνει ο καφές την άνοια;
Όπως εξήγησε μιλώντας στο Medical News Today ο τον Dung Trinh, παθολόγο και ιατρικό διευθυντή της Healthy Brain Clinic στο MemorialCare Medical Group στο Irvine της Καλιφόρνια:
«Είναι θετικό ότι τα δεδομένα δείχνουν ένα μοτίβο μέτριας κατανάλωσης και όχι ότι όσο περισσότερο πίνει κανείς τόσο το καλύτερο. Ωστόσο, είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε κάτι βασικό: η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι ο καφές προλαμβάνει την άνοια. Δείχνει μια συσχέτιση, η οποία είναι χρήσιμη για τη διαμόρφωση υποθέσεων και τον σχεδιασμό μελλοντικών κλινικών δοκιμών, αλλά δεν αποτελεί σύσταση για όλους, ιδιαίτερα για άτομα που δεν ανέχονται καλά την καφεΐνη.
Ο κίνδυνος άνοιας επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες και καμία μεμονωμένη παρέμβαση δεν είναι πιθανό να αποτελεί τη λύση. Χρειαζόμαστε πολλαπλά, πρακτικά εργαλεία, όπως επαρκή ύπνο, καλή καρδιαγγειακή υγεία, συστηματική σωματική δραστηριότητα, διαρκή νοητική ενδυνάμωση, φροντίδα της ακοής, κοινωνική σύνδεση και, ενδεχομένως, στοχευμένες διατροφικές παρεμβάσεις.
Θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον να δούμε μια τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή που να εξετάζει αν η σύσταση για μέτρια κατανάλωση καφέ ή τσαγιού με καφεΐνη βελτιώνει τη γνωστική λειτουργία με την πάροδο του χρόνου ή επηρεάζει αξιόπιστους ενδιάμεσους δείκτες».
