Οι φίλοι και η οικογένεια μπορούν να προσφέρουν στήριξη σε δύσκολες στιγμές και να ενθαρρύνουν πιο υγιεινές συνήθειες, ωστόσο δεν είναι όλες οι σχέσεις θετικές. Ορισμένες μπορεί να αποτελούν μια μόνιμη πηγή στρες.
Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences εξέτασε τι συμβαίνει όταν το στρες στη ζωή μας προέρχεται από τους ανθρώπους γύρω μας. Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν σε δύσκολες σχέσεις μέσα στα κοινωνικά δίκτυα των ανθρώπων.
Οι ερευνητές θέλησαν να εξετάσουν αν οι δύσκολες σχέσεις μπορούν να επηρεάσουν τη διαδικασία της γήρανσης με παρόμοιο τρόπο με άλλους χρόνιους στρεσογόνους παράγοντες.
Το στρες δεν είναι πάντα επιβλαβές. Σύντομες περίοδοι στρες μπορούν να βοηθήσουν να αναπτύξετε δεξιότητες διαχείρισης δύσκολων καταστάσεων, να γίνετε πιο προσαρμοστικοί και να ενεργοποιήσουν ορμονικές και εγκεφαλικές αλλαγές που προετοιμάζουν τον οργανισμό για μελλοντικές προκλήσεις. Ωστόσο, το μακροχρόνιο στρες, όπως η φτώχεια, οι διακρίσεις ή η ανεργία, μπορεί να φθείρει τον οργανισμό και να επιταχύνει τη γήρανση.
Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να αναφέρουν άτομα με τα οποία περνούσαν χρόνο, συζητούσαν προσωπικά ζητήματα ή θέματα υγείας ή επηρέαζαν τις συνήθειες που σχετίζονται με την υγεία τους. Παράλληλα, τους ζητήθηκε να δηλώσουν αν υπήρχαν άτομα στο κοινωνικό τους δίκτυο που τους προκαλούσαν συχνά στρες ή τους δυσκόλευαν τη ζωή, τους οποίους αποκάλεσαν «αγχωτικούς ανθρώπους».
Ως «αγχωτικοί άνθρωποι» καταγράφηκαν μόνο όσοι αναφέρθηκαν ότι προκαλούσαν συχνά στρες. Άτομα που προκαλούσαν στρες μόνο περιστασιακά δεν θεωρήθηκαν «αγχωτικοί άνθρωποι». Σημαντικό είναι επίσης ότι το ίδιο άτομο μπορούσε να αναφερθεί σε περισσότερες από μία κατηγορίες, πράγμα που σημαίνει ότι μια σχέση μπορούσε να καλύπτει πολλούς διαφορετικούς κοινωνικούς ρόλους.
Οι συμμετέχοντες έδωσαν επίσης δείγματα σάλιου, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για τον υπολογισμό δύο συμπληρωματικών δεικτών βιολογικής γήρανσης. Ο πρώτος δείκτης μετρά τη βιολογική ηλικία σε σχέση με τη χρονολογική ηλικία. Με άλλα λόγια, εξετάζει αν το σώμα σας είναι βιολογικά μεγαλύτερο ή νεότερο από την ηλικία σας σε χρόνια. Ο δεύτερος δείκτης μετρά πόσο γρήγορα γερνάτε αυτή τη στιγμή.
Σχεδόν το 30% των συμμετεχόντων είχε τουλάχιστον έναν «αγχωτικό άνθρωπο» στο κοινωνικό του δίκτυο, ενώ περίπου το 10% ανέφερε τουλάχιστον δύο. Αυτό δείχνει ότι οι «αγχωτικοί άνθρωποι» είναι σχετικά συχνοί και ότι οι «αρνητικές» σχέσεις αποτελούν μέρος των κοινωνικών μας δικτύων.
Αυτό αξίζει προσοχή, καθώς οι αρνητικές σχέσεις και οι επιπτώσεις τους έχουν μελετηθεί πολύ λιγότερο σε σύγκριση με τις θετικές ή ουδέτερες σχέσεις. Κάθε επιπλέον «αγχωτικός άνθρωπος» συνδέθηκε με περίπου 9 μήνες υψηλότερη βιολογική ηλικία, καθώς και με ελαφρώς ταχύτερο ρυθμό βιολογικής γήρανσης, περίπου 1.5% πιο γρήγορα.
Επειδή τα δείγματα σάλιου μετρήθηκαν μόνο μία φορά, δεν είναι δυνατό να γνωρίζουμε με βεβαιότητα πώς αυτή η επίδραση συσσωρεύεται με την πάροδο του χρόνου. Ωστόσο, αν ο ρυθμός γήρανσης παραμένει αυξημένος για το υπόλοιπο της ζωής, πρόκειται για κάτι που αξίζει να μας προβληματίσει.
Η επίδραση αυτή ήταν ισχυρότερη όταν η δύσκολη σχέση αφορούσε μέλη της οικογένειας και όχι φίλους ή γνωστούς. Αυτό μπορεί να αντικατοπτρίζει το πόσο δύσκολο είναι να απομακρυνθεί κανείς από οικογενειακές σχέσεις.
Οι οικογενειακές σχέσεις είναι πιο δύσκολο να διακοπούν
Είναι πολύ πιο εύκολο να απομακρυνθείτε σταδιακά από έναν γνωστό παρά να τερματίσετε μια σχέση που μπορεί να υπάρχει σε όλη τη διάρκεια της ζωής σας και είναι συνδεδεμένη με άλλες στενές σχέσεις.
Επιπλέον, οι περισσότερες σχέσεις δεν είναι αποκλειστικά θετικές ή αρνητικές. Ακόμη και οι πιο αγχωτικές οικογενειακές σχέσεις μπορεί να έχουν θετικές πλευρές και το αντίστροφο.
Μόλις το 3.5% των φιλικών σχέσεων ταξινομήθηκε ως «αγχωτικοί άνθρωποι», σε σύγκριση με σχεδόν το 10% των γονέων και των παιδιών. Το εύρημα αυτό ενισχύει την ιδέα ότι οι «αγχωτικοί άνθρωποι» είναι πιο δύσκολο να απομακρυνθούν όταν αποτελούν μέρος της οικογένειας.
Ενδιαφέρον είναι ότι οι αρνητικές σχέσεις με συζύγους ή συντρόφους δεν εμφάνισαν την ίδια συσχέτιση με επιταχυνόμενη γήρανση. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι οι περιστασιακές συγκρούσεις ή το στρες μέσα σε αυτές τις σχέσεις συνυπάρχουν με σημαντική υποστήριξη, η οποία μπορεί να μειώνει τις φυσιολογικές συνέπειες αυτών των αρνητικών αλληλεπιδράσεων.
Επιπλέον, οι «αγχωτικοί άνθρωποι» ήταν λιγότερο πιθανό να εμφανίζονται σε πολλούς τομείς αλληλεπίδρασης, όπως για παράδειγμα να είναι ταυτόχρονα άτομα εμπιστοσύνης και σύντροφοι σε δραστηριότητες. Αντίθετα, οι υποστηρικτικές σχέσεις συχνά εκτείνονται σε περισσότερους τομείς της κοινωνικής ζωής.
Όταν μια σχέση γίνεται δύσκολη, οι άνθρωποι μπορεί σταδιακά να μειώνουν τους τρόπους με τους οποίους αλληλεπιδρούν. Επίσης, οι σχέσεις με έντονες συγκρούσεις είναι λιγότερο πιθανό να εξελιχθούν σε βαθιά εδραιωμένες σχέσεις που εμπλέκονται σε πολλές πτυχές της ζωής.
Παρόλα αυτά, αξίζει να εξεταστούν και εναλλακτικές εξηγήσεις πριν αποφασίσει κανείς να απομακρυνθεί από τέτοιες σχέσεις. Η επιταχυνόμενη γήρανση μπορεί να κάνει τους ανθρώπους να αισθάνονται χειρότερα και ίσως πιο ευερέθιστοι.
Τα ευερέθιστα άτομα μπορεί να ερμηνεύουν πιο εύκολα τις αλληλεπιδράσεις ως ενοχλητικές ή αγχωτικές. Αυτό σημαίνει ότι η επιταχυνόμενη γήρανση μπορεί να επηρεάζει την αντίληψη για τους «αγχωτικούς ανθρώπους» και όχι απαραίτητα το αντίστροφο.
Παρόμοια, η κατάθλιψη μπορεί τόσο να επιταχύνει τη διαδικασία της γήρανσης όσο και να συμβάλλει σε πιο αρνητικές αξιολογήσεις διαφορετικών πτυχών της ζωής, συμπεριλαμβανομένων των σχέσεων.
Δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι την ίδια πιθανότητα να έχουν «αγχωτικούς ανθρώπους» στο κοινωνικό τους δίκτυο. Οι γυναίκες, οι καπνιστές και όσοι είχαν βιώσει περισσότερες στρεσογόνες εμπειρίες στην παιδική ηλικία ανέφεραν συχνότερα τέτοια άτομα.
Η παρουσία περισσότερων «αγχωτικών ανθρώπων» συνδέθηκε επίσης με χειρότερη αξιολόγηση της προσωπικής υγείας, περισσότερα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, περισσότερες χρόνιες παθήσεις και υψηλότερο σωματικό βάρος. Αυτό δείχνει ότι οι δύσκολες σχέσεις σχετίζονται με πολλές διαφορετικές πτυχές της υγείας.
Οι αρνητικές κοινωνικές σχέσεις μπορεί να λειτουργούν παρόμοια με άλλους χρόνιους στρεσογόνους παράγοντες στη ζωή μας, επηρεάζοντας την υγεία και την ευεξία, με την επιταχυνόμενη γήρανση να αποτελεί μία πιθανή οδό μέσω της οποίας εκδηλώνεται αυτή η επίδραση.
Αν και είναι σημαντικό να καλλιεργείτε τις κοινωνικές σας σχέσεις, τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι αξίζει επίσης να σκεφτείτε ποιες από αυτές τις σχέσεις φέρνουν συχνά «μπελάδες» στην καθημερινότητά σας.
