Τα μικροπλαστικά είναι εξαιρετικά μικρά σωματίδια πλαστικού, με μέγεθος μικρότερο από 5 χιλιοστά, που προκύπτουν είτε από τη διάσπαση μεγαλύτερων πλαστικών αντικειμένων είτε παράγονται εξαρχής σε μικρή μορφή. Τα τελευταία χρόνια έχουν εντοπιστεί παντού, στο νερό, στον αέρα, στο έδαφος και, τελικά, στα τρόφιμα που καταναλώνουμε καθημερινά.
Η επιστημονική έρευνα έχει δείξει ότι τα μικροπλαστικά μπορούν να εισέλθουν στον ανθρώπινο οργανισμό μέσω της τροφής και των ποτών, με ανιχνεύσιμα ίχνη πλέον σε αίμα, πνεύμονες και ακόμη και σε ανθρώπινο πλακούντα. Αν και οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις τους δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως, υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις ότι μπορεί να σχετίζονται με φλεγμονή, οξειδωτικό στρες και διαταραχές του ανοσοποιητικού συστήματος.
Οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν ότι τα θαλασσινά αποτελούν μια βασική πηγή έκθεσης. Ωστόσο, τα δεδομένα δείχνουν ότι η καθημερινή πρόσληψη μικροπλαστικών προέρχεται πολύ συχνότερα από τρόφιμα και ποτά που θεωρούνται «αθώα». Σύμφωνα με μελέτες, η ημερήσια πρόσληψη μέσω της διατροφής μπορεί να κυμαίνεται από μηδενική έως και 1.5 εκατομμύριο σωματίδια, με το εμφιαλωμένο νερό να αναδεικνύεται ως η μεγαλύτερη πηγή.
Οι πιο απρόσμενες πηγές μικροπλαστικών
1. Τσίχλα
Όταν μασάτε τσίχλα, στην πράξη μασάτε πλαστικό. Οι περισσότερες τσίχλες παρασκευάζονται από μια βάση που περιέχει πλαστικά και καουτσούκ, στην οποία προστίθενται γλυκαντικές και αρωματικές ουσίες. Κατά τη μάσηση, αυτή η βάση απελευθερώνει μικροπλαστικά. Ένα μόνο γραμμάριο τσίχλας μπορεί να απελευθερώσει έως 637 σωματίδια.
Ακόμη και οι τσίχλες που διαφημίζονται ως «φυσικές», καθώς παρασκευάζονται από φυτικά πολυμερή, δεν διαφέρουν ουσιαστικά. Απελευθερώνουν παρόμοιο αριθμό μικροπλαστικών με τις συνθετικές, γεγονός που δείχνει ότι η επιβάρυνση δεν προέρχεται μόνο από τη βάση, αλλά πιθανόν και από τα στάδια παραγωγής ή συσκευασίας.
Τα περισσότερα μικροπλαστικά απελευθερώνονται στα πρώτα 8 λεπτά μάσησης. Για να περιορίσετε την έκθεση, είναι προτιμότερο να μασάτε μία τσίχλα για περισσότερη ώρα, αντί να βάζετε συνεχώς καινούργια.
2. Αλάτι
Το αλάτι θεωρείται ένα απλό και «καθαρό» τρόφιμο, ωστόσο έρευνες δείχνουν ότι το 94% των προϊόντων αλατιού που έχουν εξεταστεί παγκοσμίως περιέχουν μικροπλαστικά. Η ρύπανση είναι τόσο εκτεταμένη, ώστε το θαλασσινό αλάτι έχει προταθεί ακόμη και ως δείκτης μικροπλαστικής ρύπανσης των θαλασσών.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι υψηλότερη επιμόλυνση έχει βρεθεί σε χερσαία άλατα, όπως το αλάτι Ιμαλαΐων, σε σύγκριση με τα θαλασσινά. Αν και αναπτύσσονται νέες τεχνολογίες καθαρισμού, φαίνεται πως σημαντικό μέρος της επιβάρυνσης σχετίζεται με την παραγωγή και τη συσκευασία.
Ακόμη και ο μύλος του αλατιού μπορεί να επιβαρύνει την κατάσταση. Πλαστικοί μύλοι μπαχαρικών μιας χρήσης μπορούν να απελευθερώσουν έως 7.628 σωματίδια μικροπλαστικών, αλέθοντας μόλις 0.1 γρ. αλατιού. Για μικρότερη έκθεση, προτιμήστε μύλους με κεραμικό ή μεταλλικό μηχανισμό και αποθηκεύστε το αλάτι σε δοχεία χωρίς πλαστικό.
3. Μήλα και καρότα
Η παρουσία μικροπλαστικών σε φρούτα και λαχανικά έχει καταγραφεί σε αρκετές μελέτες. Τα νανοπλαστικά, δηλαδή σωματίδια μικρότερα από 1.000 νανόμετρα, μπορούν να εισέλθουν στα φυτά μέσω των ριζών, ενώ μικροπλαστικά έχουν εντοπιστεί και στην επιφάνειά τους.
Σε μία μελέτη, τα μήλα και τα καρότα βρέθηκαν να έχουν τη μεγαλύτερη επιβάρυνση, ενώ το μαρούλι τη μικρότερη. Παρ’ όλα αυτά, τα επίπεδα μικροπλαστικών στα φρούτα και τα λαχανικά παραμένουν χαμηλά σε σύγκριση με τα ιδιαίτερα επεξεργασμένα τρόφιμα.
Παρότι οι επιπτώσεις των μικροπλαστικών στην υγεία δεν είναι ακόμη πλήρως κατανοητές, είναι σαφές ότι τα αντιοξειδωτικά των φρούτων και των λαχανικών, όπως οι ανθοκυανίνες που τους δίνουν κόκκινο, μπλε και μωβ χρώμα, συμβάλλουν στη διατήρηση της υγείας. Επομένως, δεν υπάρχει λόγος να τα αποφεύγετε.
4. Τσάι και καφές
Τα φακελάκια τσαγιού δεν αποτελούν τη μοναδική πηγή μικροπλαστικών στα ζεστά ροφήματα. Τα φύλλα τσαγιού, ο καφές και ακόμη και το γάλα μπορεί να περιέχουν μικροπλαστικά. Ιδιαίτερα επιβαρυντικά είναι τα ποτήρια μιας χρήσης με πλαστική επένδυση, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες ευνοούν τη μεταφορά μικροπλαστικών στο ρόφημα.
Τα ζεστά ροφήματα περιέχουν περισσότερα μικροπλαστικά από τα κρύα, επομένως η επιλογή κρύων ροφημάτων μπορεί να μειώσει την έκθεση. Επίσης, η αγορά γάλακτος σε γυάλινα μπουκάλια έχει συσχετιστεί με χαμηλότερα επίπεδα μικροπλαστικών.
Ωστόσο, αυτό δεν ισχύει για όλα τα ποτά. Μελέτη σε εμφιαλωμένα ροφήματα έδειξε ότι αναψυκτικά και μπύρα σε γυάλινα μπουκάλια περιείχαν περισσότερα μικροπλαστικά από όσα ήταν σε πλαστικά, πιθανόν λόγω επιμόλυνσης από τα βαμμένα μεταλλικά καπάκια.
Υπάρχουν ορισμένα πραγματικά απαλλαγμένα από πλαστικό φακελάκια τσαγιού, που σφραγίζονται με βαμβάκι αντί για βιοδιασπώμενα πλαστικά. Η αναγνώρισή τους, όμως, δεν είναι εύκολη, καθώς δεν υπάρχει ενιαία επισήμανση και δεν είναι όλες οι εταιρείες διαφανείς ως προς τη σύσταση των προϊόντων τους.
Σε γενικές γραμμές, η επιλογή χύμα τσαγιού και η χρήση επαναχρησιμοποιούμενων ποτηριών από μέταλλο ή γυαλί αποτελούν πρακτικές λύσεις.
5. Θαλασσινά
Παρότι οι έρευνες δείχνουν ότι τα περισσότερα θαλασσινά περιέχουν μικροπλαστικά, αυτό που προκαλεί εντύπωση είναι η δυσανάλογη προσοχή που λαμβάνουν σε σχέση με άλλες τροφές.
Σε μία μελέτη, τα επίπεδα μικροπλαστικών σε «διηθηματοφάγους» οργανισμούς, όπως τα μύδια, κυμάνθηκαν από 0.2 έως 0.70 σωματίδια ανά γραμμάριο. Πρόκειται για επίπεδα πολύ χαμηλότερα από τα 11.6 δισεκατομμύρια μικροπλαστικά που απελευθερώνονται κατά την παρασκευή ενός μόνο φλιτζανιού τσαγιού με πλαστικό φακελάκι.
Τι άλλο μπορείτε να κάνετε
Σύμφωνα με σχετική δημοσίευση που έκανε πρόσφατα στο The Conversation η Catherine Rolph, λέκτορας περιβαλλοντικής μηχανικής, η αποθήκευση τροφίμων σε πλαστικά δοχεία και η κατανάλωση ιδιαίτερα επεξεργασμένων τροφίμων έχουν συσχετιστεί με υψηλότερες συγκεντρώσεις μικροπλαστικών στα κόπρανα. Επιπλέον, το ζέσταμα φαγητού σε γυάλινα δοχεία αντί για πλαστικά μειώνει τη μεταφορά μικροπλαστικών στο φαγητό.
Μια μεγάλη πηγή μικροπλαστικών στη διατροφή φαίνεται να είναι το εμφιαλωμένο νερό, με έως 240.000 σωματίδια ανά λίτρο. Η επιλογή νερού βρύσης μπορεί να μειώσει σημαντικά την έκθεση.
