Το περπάτημα είναι μια δραστηριότητα που οι περισσότεροι θεωρούμε δεδομένη. Ωστόσο, πίσω από κάθε βήμα κρύβεται ένας ιδιαίτερα σύνθετος μηχανισμός, που απαιτεί τη σωστή ισορροπία μεταξύ σταθερότητας, μυϊκού συντονισμού και προώθησης του σώματος προς τα εμπρός.
Καθώς όμως μεγαλώνετε, αυτή η ισορροπία αρχίζει να μεταβάλλεται. Νέα έρευνα από την Αυστραλία αποκαλύπτει ότι ο οργανισμός υιοθετεί σταδιακά μια πιο προσεκτική στρατηγική βάδισης, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στη διατήρηση της ισορροπίας παρά στην ενεργειακή αποδοτικότητα.
Αν και αυτή η προσαρμογή συμβάλλει στη διατήρηση της σταθερότητας, φαίνεται ότι ταυτόχρονα καθιστά το περπάτημα πιο αργό, πιο απαιτητικό και ενδεχομένως αυξάνει την ευαλωτότητα απέναντι στις πτώσεις.
Το σώμα υιοθετεί μια προσέγγιση «πρώτα η ασφάλεια»
Η μελέτη, που πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Flinders University και του University of Canberra, διαπίστωσε ότι η γήρανση οδηγεί στην ανάπτυξη ενός μοτίβου βάδισης που δίνει προτεραιότητα στην ασφάλεια.
Παρότι αυτή η στρατηγική βελτιώνει τη σταθερότητα, μειώνει παράλληλα την ταχύτητα και την ενεργειακή απόδοση του οργανισμού, εξηγώντας σε σημαντικό βαθμό γιατί οι μεγαλύτεροι άνθρωποι κουράζονται ευκολότερα και διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο πτώσεων.
Οι επιστήμονες ανέλυσαν τα δεδομένα κίνησης 107 υγιών ενηλίκων ηλικίας από 26 έως 86 ετών και εντόπισαν σημαντικές αλλαγές που σχετίζονται με την ηλικία στον τρόπο λειτουργίας του αστραγάλου και των μυών που τον περιβάλλουν κατά τη διάρκεια του περπατήματος.
Ο καθοριστικός ρόλος του αστραγάλου
Σύμφωνα με τον επικεφαλής συγγραφέα της μελέτης, Dr. Cody Lindsay, ο αστράγαλος διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο τόσο στη διατήρηση της ισορροπίας όσο και στην προώθηση του σώματος προς τα εμπρός.
«Καθώς μεγαλώνουμε, το σώμα αρχίζει να δίνει προτεραιότητα στη σταθερότητα έναντι της αποτελεσματικότητας. Αυτό μας βοηθά να παραμένουμε όρθιοι, αλλά παράλληλα κάνει το περπάτημα πιο απαιτητικό», εξηγεί ο ερευνητής.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ενήλικες ενεργοποιούν συχνότερα ταυτόχρονα αντίθετες μυϊκές ομάδες γύρω από τον αστράγαλο, ένα φαινόμενο που ονομάζεται συνσύσπαση (co-contraction). Αυτή η διαδικασία αυξάνει τη δυσκαμψία της άρθρωσης και βελτιώνει την ισορροπία τη στιγμή που το πέλμα έρχεται σε επαφή με το έδαφος.
Η σταθερότητα έχει και το «τίμημά της»
Ωστόσο, αυτή η πρόσθετη σταθερότητα συνοδεύεται και από ορισμένα μειονεκτήματα.
Όπως εξηγεί ο Dr. Lindsay, όταν η άρθρωση γίνεται πιο άκαμπτη, οι μύες αναγκάζονται να εργάζονται περισσότερο χωρίς να παράγουν αντίστοιχα μεγαλύτερη ώθηση προς τα εμπρός. Η έρευνα έδειξε επίσης ότι οι μεγαλύτεροι άνθρωποι παράγουν μικρότερη δύναμη ώθησης σε κάθε βήμα, γεγονός που οδηγεί σε μικρότερο διασκελισμό και χαμηλότερη ταχύτητα βάδισης.
Το νευρικό σύστημα προσαρμόζεται στις αλλαγές της ηλικίας
Ο συν-συγγραφέας της μελέτης, Associate Professor Maarten Immink, επισημαίνει ότι οι αλλαγές αυτές αντικατοπτρίζουν μια ευρύτερη αναδιοργάνωση του τρόπου με τον οποίο το σώμα ελέγχει την κίνηση.
«Το νευρικό σύστημα υιοθετεί μια προσέγγιση που δίνει προτεραιότητα στην ασφάλεια, αντισταθμίζοντας τις αλλαγές που επιφέρει η γήρανση και επιλέγοντας τη σταθερότητα αντί της απόδοσης», αναφέρει.
Παράλληλα, οι αλλαγές αυτές μπορούν να αυξήσουν την αίσθηση κόπωσης, να κάνουν δυσκολότερη τη βάδιση σε μεγαλύτερες αποστάσεις και να μειώσουν την ικανότητα ανάκτησης της ισορροπίας ύστερα από ένα παραπάτημα ή μια ολίσθηση, παράγοντες που συνδέονται άμεσα με τον αυξημένο κίνδυνο πτώσεων στους ηλικιωμένους.
Ακόμη και οι σταδιακές μεταβολές ενδέχεται να επηρεάσουν την αυτοπεποίθηση και την ανεξαρτησία σας. Πολλοί άνθρωποι παρατηρούν ότι κουράζονται πιο γρήγορα ή αισθάνονται λιγότερο σταθεροί, ιδιαίτερα όταν κινούνται σε ανώμαλο έδαφος.
Τι μπορείτε να κάνετε για να διατηρήσετε την κινητικότητά σας
Τα ευρήματα της μελέτης αναδεικνύουν νέους τρόπους υποστήριξης της κινητικότητας κατά τη διαδικασία της γήρανσης.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα προγράμματα άσκησης δεν θα πρέπει να επικεντρώνονται αποκλειστικά στην ενδυνάμωση των μυών, αλλά και στην ενίσχυση της ισορροπίας, του συντονισμού και της συνεργασίας των μυών σε κάθε βήμα.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, απλές καθημερινές συνήθειες μπορούν να κάνουν σημαντική διαφορά, όπως:
- Η τακτική σωματική δραστηριότητα.
- Οι ασκήσεις ισορροπίας, όπως το Tai Chi.
- Η ενδυνάμωση των μυών της γάμπας και του κάτω μέρους των ποδιών.
- Οι δραστηριότητες που βελτιώνουν τον συντονισμό των κινήσεων.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η διατήρηση της σωματικής δραστηριότητας αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες για να παραμείνετε δραστήριοι, αυτόνομοι και γεμάτοι αυτοπεποίθηση για περισσότερα χρόνια. Η ερευνητική ομάδα εκφράζει την ελπίδα ότι τα αποτελέσματα της μελέτης θα συμβάλουν στην ανάπτυξη αποτελεσματικότερων προγραμμάτων πρόληψης των πτώσεων και αποκατάστασης, τα οποία θα υποστηρίζουν την υγιή και ενεργή γήρανση.
