Η φροντίδα των ατόμων με άνοια βρέθηκε στο επίκεντρο επιστημονικής ημερίδας που συνδιοργάνωσαν το Ίδρυμα Περιθάλψεως Χρονίως Πασχόντων και το Μητροπολιτικό Κολλέγιο. Η Ημερίδα με τίτλο «Καινοτόμες προσεγγίσεις στη φροντίδα της άνοιας: Από την κατανόηση της άνοιας στη σύγχρονη ανθρωποκεντρική φροντίδα» πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος Care4Elders, με αφορμή τον Παγκόσμιο Μήνα Alzheimer.
Ο Βαγγέλης Μακρής, Κοινωνιολόγος και Συντονιστής του έργου Care4Elders στο Μητροπολιτικό Κολλέγιο, παρουσίασε την πορεία, τα έως τώρα αποτελέσματα και τα επόμενα βήματα του ευρωπαϊκού προγράμματος, επισημαίνοντας ότι περίπου 207.000 άνθρωποι ζουν σήμερα με άνοια στην Ελλάδα, αριθμός που εκτιμάται ότι θα φτάσει τις 310.000 έως το 2050. Στο πλαίσιο της πρώτης φάσης του έργου συμμετείχαν 68 επαγγελματίες από πέντε χώρες, ενώ εξετάστηκαν 45 έγγραφα πολιτικής και έρευνας και 48 καλές πρακτικές, οδηγώντας στη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Εγχειριδίου για την ανθρωποκεντρική και ολοκληρωμένη φροντίδα. Παράλληλα, παρουσίασε το εκπαιδευτικό πρόγραμμα που αναπτύσσεται για επαγγελματίες και φροντιστές, καθώς και τον στόχο εκπαίδευσης 800 επαγγελματιών στις χώρες του έργου έως το 2027.
Ο Rocco Liberti, Κλινικός και Κοινωνικός Ψυχολόγος, Υπεύθυνος Προστασίας Ωφελουμένων Ι.Π.Χ.Π., αναφέρθηκε κυρίως στα συμπτώματα των ασθενών με άνοια, τα οποία «μπορεί να περιλαμβάνουν διάφορα κομμάτια της ψυχολογίας», όπως είπε. «Στην περίπτωση της διάθεσης μπορεί να αλλάζει με άγχος ή κατάθλιψη, μπορεί να υπάρξουν αλλαγές στον τρόπο που τρέφονται οι ασθενείς ή για παράδειγμα να ξεχάσουν να φάνε. Στην σκέψη και την αντίληψη η διαταραχή μπορεί να εμφανιστεί με παραλήρημα ή ψευδαισθήσεις, ενώ μπορεί να προκύψουν διαταραχές ακόμα και στον ύπνο», τόνισε.
Ο ίδιος πρόσθεσε ότι «όλες αυτές οι συμπεριφορές βγάζουν στην επιφάνεια μία ανάγκη. Δεν είναι απλά μία δυσκολία. Είναι ο τρόπος με τον οποίο μπορεί να εκφράσει μία ανάγκη του ο ασθενής. Είναι πολύ σημαντικά τα συμπτώματα αλλά ταυτόχρονα ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να βιώσει και φόβο. Μάλιστα, επειδή πολλές φορές η διάθεση του ασθενούς δεν είναι πολύ καλή, είναι δύσκολο για τον φροντιστή να διαχειριστεί όλη αυτή την κατάσταση.
Αυτά τα συμπτώματα των ασθενών μπορεί να έχουν αντίκτυπο ακόμη και σε μία μονάδα φροντίδας, όπου ενδέχεται να αυξάνουν τις κρίσεις ή την ανάγκη για επίβλεψη. Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθεί φαρμακευτική καταστολή.
Το πιο σημαντικό είναι ότι αυτά τα άτομα μετά από τη διάγνωση μπορεί να παρουσιάσουν διαφορετική συμπεριφορά. Κάθε άτομο είναι μοναδικό. Το ίδιο σύμπτωμα μπορεί να εκδηλώνεται διαφορετικά σε δύο άτομα.
Πώς μπορούμε να αξιολογήσουμε αυτά τα συμπτώματα; Συνήθως, δεν είναι τόσο εύκολο. Σε μία δομή έχουμε έναν νοσηλευτή, ο οποίος για παράδειγμα μπορεί να καταγράψει ότι ένα άτομο φωνάζει κατά τη διάρκεια της φροντίδας. Αυτή η συμπεριφορά είναι η έκφραση μιας ανάγκης, την οποία θα πρέπει να ερμηνεύσουμε».
Πρόληψη πριν από την κρίση
Η πρόληψη δεν είναι να μην εκφράζεται το άτομο, είναι να μειωθεί η δυσφορία που παράγει κρίσεις. Μικρές αλλαγές στο περιβάλλον και στον τρόπο φροντίδας συχνά προηγούνται των φαρμάκων, διευκρίνισε ο κλινικός ψυχολόγος.
Σύμφωνα με τον ειδικό, θα πρέπει να υπάρχει προσανατολισμός σε σταθερή ρουτίνα του ασθενούς, έγκαιρη αναγνώριση των σωματικών του αναγκών (πόνος, δυσκοιλιότητα, πείνα, δίψα, ύπνος), και σχέση φροντίδας με αργό ρυθμό, επιλογές και εξήγηση.
Τι χρειάζεται ένας ασθενής με άνοια – Πρώτα το μη φαρμακολογικό πλάνο
- Επικοινωνία: χαμηλός τόνος, μία οδηγία κάθε φορά, επικύρωση συναισθήματος
- Περιβάλλον: λιγότερος θόρυβος, φως, ορατότητα, χώρος κίνησης χωρίς εμπόδια
- Εξατομικευμένη δραστηριότητα: μουσική, ανάμνηση, κίνηση, κηπουρική, ανάλογα με ιστορία και ικανότητες
- Εκπαίδευση φροντιστών: κοινή γλώσσα, κοινό πλάνο, μείωση αντανακλαστικών συγκρούσεων
- Δεν υπάρχει μία τεχνική για όλα, υπάρχει εξατομικευμένη υπόθεση εργασίας
Στην προχωρημένη άνοια ο ασθενής μπορεί να εμφανίζει:
- Μειωμένη αυθόρμητη κινητικότητα
- Βραδύτερη και ασταθή βάδιση
- Δυσκολία στις μεταφορές και στην έγερση
- Μειωμένη ισορροπία με αυξημένο κίνδυνο πτώσης
- Μυϊκή αδυναμία
- Μεγαλύτερη εξάρτηση από τον φροντιστή για τις καθημερινές δραστηριότητες
Η νοσηλεία μπορεί να επιτείνει αυτή την κατάσταση καθώς η μειωμένη κινητικότητα κατά τη διάρκεια της παραμονής σε ένα νοσοκομείο συνδέεται με λειτουργική έκπτωση και αποδυνάμωση.
Ο ρόλος της φυσικοθεραπείας
Στο ρόλο της φυσικοθεραπείας στην καθημερινότητα ενός ασθενούς με άνοια αναφέρθηκε η φυσικοθεραπεύτρια και Προϊσταμένη του Τμήματος Φυσικοθεραπείας Ι.Π.Χ.Π., Βασιλική Βαζά, τονίζοντας ότι η φυσικοθεραπεία «δεν έχει ως μοναδικό στόχο τη βελτίωση της δύναμης ή της βάδισης». Στην προχωρημένη άνοια βασικός στόχος είναι να διατηρηθεί όσο το δυνατόν περισσότερο η υπάρχουσα λειτουργικότητα και η αυτονομία του ατόμου.
Η θεραπευτική προσέγγιση μπορεί να περιλαμβάνει:
- Επανεκπαίδευση βάδισης
- Μυϊκή ενδυνάμωση
- Επανεκπαίδευση ισορροπίας
- Αερόβια άσκηση
- Επανεκπαίδευση λειτουργικών κινητικών προτύπων
- Κινητική – γνωστική εκπαίδευση
- Εκπαίδευση και καθοδήγηση φροντιστών
Σε ασθενείς με προχωρημένη άνοια μία επιτυχημένη φυσικοθεραπευτική παρέμβαση μπορεί να χαρακτηρίζεται από τα παρακάτω:
- Να συνεχίσει να σηκώνεται ο ασθενής από την καρέκλα
- Να μπορεί να σταθεί με μικρότερη βοήθεια
- Να συνεχίσει να περπατά με ασφάλεια
- Να διατηρήσει την απόσταση και το ρυθμό της βάδισης
- Να συμμετέχει σε μια ομαδική δραστηριότητα
- Να χρειάζεται λιγότερη βοήθεια στις μεταφορές
- Να διατηρήσει μια καθημερινή κινητική ρουτίνα
Παρουσιάζοντας τα αποτελέσματα των φυσιοθεραπευτικών παρεμβάσεων που υλοποιούνται στο Ι.Π.Χ.Π., η κα Βαζά ανέφερε ότι το 2026 καταγράφηκαν 25 περιπατητικά άτομα με άνοια, έναντι 20 το 2025, ενώ 5 άτομα βάδισαν για πρώτη φορά και 20 διατήρησαν τη βάδισή τους. Παράλληλα, 34 άτομα μπορούσαν να σταθούν όρθια, από 20 το προηγούμενο έτος, με 14 από αυτά να επιτυγχάνουν όρθια στάση για πρώτη φορά. Τα αποτελέσματα της δεκαετίας 2016–2026 δείχνουν συνολική ενίσχυση της κινητικότητας των περιθαλπόμενων, καθώς οι περιπατητικοί αυξήθηκαν από 3 σε 54 και όσοι μπορούσαν να σταθούν όρθιοι από 6 σε 67.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ένταξη των ατόμων με άνοια σε κοινές συνεδρίες με περιθαλπόμενους που πάσχουν από άλλες παθήσεις. Όπως επισήμανε η κ. Βαζά, η συμμετοχή τους σε ένα ευρύτερο ομαδικό πλαίσιο λειτούργησε ευεργετικά και για τις δύο ομάδες.
Από την πλευρά της, η Δρ. Βασιλική Σταυρουλάκη, Ψυχολόγος και Διδάσκουσα στο Μητροπολιτικό Κολλέγιο, αναφέρθηκε στον τρόπο με τον οποίο μπορεί να οργανωθεί η φροντίδα, ώστε ο άνθρωπος να μην «χαθεί» πίσω από τη διάγνωση. Η ανθρωποκεντρική προσέγγιση αποτελεί ένα σύγχρονο μοντέλο παρέμβασης, το οποίο λαμβάνει υπόψη την προσωπικότητα, την ιστορία, τις σχέσεις και τους προσωπικούς στόχους του ανθρώπου που ζει με άνοια, προκειμένου η φροντίδα να προσαρμόζεται στις ανάγκες του. Παράλληλα, τόνισε τη σημασία της κατανόησης των αναγκών που μπορεί να κρύβονται πίσω από τη διέγερση ή άλλες συμπεριφορές που χαρακτηρίζονται ως «δύσκολες», καθώς και της εφαρμογής μη φαρμακευτικών παρεμβάσεων, γνωστικών, περιβαλλοντικών, ψυχοκοινωνικών και σωματικών, αλλά και παρεμβάσεων υποστήριξης των φροντιστών.
Φροντιστές των ασθενών με άνοια
Τέλος, η Αγγελική Κυριαζοπούλου, Κοινωνική Λειτουργός και Προϊσταμένη του Τμήματος Κοινωνικής Υπηρεσίας Ι.Π.Χ.Π., ανέδειξε τον καθοριστικό ρόλο των οικογενειακών φροντιστών, επισημαίνοντας ότι περίπου το 80% της μακροχρόνιας φροντίδας στην Ε.Ε. παρέχεται από συγγενείς, το 75% των φροντιστών είναι γυναίκες και περισσότερο από το 84% των ασθενών ζει στο σπίτι και φροντίζεται από το οικογενειακό περιβάλλον.
Παράλληλα, τόνισε την ανάγκη ουσιαστικής υποστήριξης των φροντιστών μέσα από υπηρεσίες όπως τα Κέντρα Ημέρας, η κατ’ οίκον φροντίδα και οι διαδικτυακές συνεδρίες συμβουλευτικής και ψυχολογικής υποστήριξης, καθώς και μέσα από τεχνολογίες ασφάλειας, όπως οι αισθητήρες πτώσης και οι συσκευές εντοπισμού. Επιπλέον, έδωσε έμφαση στην ατομική φροντίδα των ίδιων των φροντιστών, υπογραμμίζοντας ότι η διατήρηση της σωματικής και ψυχικής τους υγείας αποτελεί βασική προϋπόθεση ώστε να μπορούν να υποστηρίζουν ουσιαστικά το άτομο που φροντίζουν.
