Λίγες στιγμές είναι πιο σπαρακτικές για τις οικογένειες ανθρώπων που ζουν με Αλτσχάιμερ, από εκείνη που ο δικός τους άνθρωπος παύει να τους αναγνωρίζει. Νέα μελέτη από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Alzheimer’s & Dementia, δίνει απαντήσεις στο γιατί συμβαίνει αυτό.
Ο Harald Sontheimer από το Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια, η μεταπτυχιακή φοιτήτρια Lata Chaunsali και οι συνεργάτες τους διαπίστωσαν ότι όταν οι προστατευτικές δομές γύρω από τα εγκεφαλικά κύτταρα αρχίζουν να καταρρέουν, οι άνθρωποι μπορεί να χάσουν την ικανότητά τους να αναγνωρίζουν τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Σε εργαστηριακές μελέτες, η διατήρηση αυτών των δομών βοήθησε τα ποντίκια να θυμούνται το ένα το άλλο.
«Το να εντοπίζουμε μια δομική αλλαγή που εξηγεί μια τόσο συγκεκριμένη απώλεια μνήμης στη νόσο Αλτσχάιμερ είναι εξαιρετικά ενθαρρυντικό», εξήγησε ο Sontheimer, πρόεδρος του Τμήματος Νευροεπιστημών του Πανεπιστημίου και μέλος του Ινστιτούτου Εγκεφάλου του UVA. «Πρόκειται για έναν εντελώς νέο θεραπευτικό στόχο, και ήδη έχουμε στα χέρια μας υποψήφια φάρμακα που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν».
Ο λόγος που οι ασθενείς με Αλτσχάιμερ ξεχνούν τους αγαπημένους τους
Η έρευνα του Sontheimer ρίχνει φως στο πώς εξελίσσεται η νόσος. Ο ίδιος και η ομάδα του είχαν ήδη δείξει τη σημασία των λεγόμενων «περινευρωνικών διχτυών» (perineuronal nets) στον εγκέφαλο. Αυτά τα δίχτυα λειτουργούν σαν προστατευτικά περιβλήματα, διασφαλίζοντας ότι τα νευρικά κύτταρα επικοινωνούν σωστά μεταξύ τους. Αυτή η επικοινωνία είναι απαραίτητη για τον σχηματισμό και την αποθήκευση νέων αναμνήσεων.
Με βάση τα προηγούμενα ευρήματά τους, οι ερευνητές υποψιάστηκαν ότι η καταστροφή αυτών των διχτυών ίσως αποτελεί κρίσιμο σημείο καμπής στη νόσο Αλτσχάιμερ και η νέα τους μελέτη φαίνεται να επιβεβαιώνει αυτή την υπόθεση.
Τα ποντίκια με κατεστραμμένα δίχτυα έχασαν τη «κοινωνική μνήμη» τους, δηλαδή την ικανότητα να αναγνωρίζουν γνωστά ποντίκια, παρότι μπορούσαν ακόμη να δημιουργούν νέες αναμνήσεις και να ξεχωρίζουν οικεία αντικείμενα στο περιβάλλον τους. Το μοτίβο αυτό θυμίζει έντονα ό,τι παρατηρείται στους ανθρώπους με Αλτσχάιμερ, όπου η κοινωνική μνήμη συνήθως εξασθενεί πριν από την αντικειμενική μνήμη.
Ήδη υπάρχοντα φάρμακα θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους ασθενείς με Αλτσχάιμερ
Ο Sontheimer και η ομάδα του εξέτασαν εάν οι αναστολείς MMP (μια κατηγορία φαρμάκων που ήδη μελετώνται για τη θεραπεία του καρκίνου και της αρθρίτιδας) θα μπορούσαν να αποτρέψουν την απώλεια των περινευρωνικών διχτυών. Η θεραπεία αποδείχθηκε αποτελεσματική, αποτρέποντας περαιτέρω φθορά και βοηθώντας τα ποντίκια να διατηρήσουν τις αναμνήσεις τους το ένα για το άλλο.
«Στην έρευνά μας, όταν προστατεύσαμε αυτές τις εγκεφαλικές δομές από νωρίς, τα ποντίκια που έπασχαν από τη νόσο κατάφεραν να θυμούνται καλύτερα τις κοινωνικές τους αλληλεπιδράσεις», εξήγησε η Chaunsali. «Η μελέτη μας φέρνει ένα βήμα πιο κοντά στην ανάπτυξη μιας νέας, μη παραδοσιακής προσέγγισης για τη θεραπεία ή ακόμη και την πρόληψη της νόσου Αλτσχάιμερ, κάτι που σήμερα είναι περισσότερο απαραίτητο από ποτέ».
Αν και η μετατροπή αυτών των ευρημάτων σε θεραπεία θα χρειαστεί χρόνο και περαιτέρω μελέτη, οι ερευνητές εμφανίστηκαν αισιόδοξοι.
«Διαθέτουμε φάρμακα που μπορούν να καθυστερήσουν την απώλεια των περινευρωνικών διχτυών και, κατ’ επέκταση, την απώλεια μνήμης», σημείωσε ο Sontheimer. «Ωστόσο, απαιτείται περισσότερη έρευνα σχετικά με την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα της προσέγγισής μας, πριν μπορέσουμε να τη δοκιμάσουμε σε ανθρώπους».
«Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της έρευνάς μας είναι ότι η απώλεια των περινευρωνικών διχτυών που παρατηρήσαμε συνέβη ανεξάρτητα από την παρουσία αμυλοειδούς και πλακών. Αυτό ενισχύει την υπόθεση ότι οι σχηματισμοί αυτών των πρωτεϊνών ίσως δεν είναι η βασική αιτία της νόσου».
